Ontwikkeling van ruimtelijke structuren

lerarenredactie | bijgewerkt op 02 oktober 2017

Jonge kinderen kunnen beter voorbereid worden op reken- en wiskundeonderwijs als ze al in de kleutergroepen ruimtelijke structuren, zoals vingerbeelden en dobbelsteenpatronen, op verschillende manieren leren herkennen en toepassen. Dit blijkt uit onderzoek naar de rol van ruimtelijke structuren (met kenmerken als symmetrie, deel-geheel relaties, en herhaling) in de ontwikkeling van getalbegrip.

Dobbelsteen
De dobbelsteenstructuur voor zes kan bijvoorbeeld gezien worden als twee rijtjes van drie ( ::: ), of als vier met nog twee erbij ( :: met : ). Deze structuren kunnen kinderen ondersteunen in het aflezen van hoeveelheden en het verkrijgen van inzicht in getalrelaties. Dat is nodig voor het verkorten en begrijpen van bijvoorbeeld optel- en aftrekstrategieën.

Onderzoek
Fenna van Nes (2008) deed onderzoek naar de ontwikkeling van ruimtelijke en numerieke vaardigheden van kleuters. Met dit onderzoek wilde zij meer inzicht krijgen in factoren die van invloed kunnen zijn op problemen in en op het stimuleren van de reken-wiskundige ontwikkeling. Dit zou kunnen helpen om hun leren en begrijpen van meer gevorderde reken-wiskundige vaardigheden, zoals optellen, aftrekken en vermenigvuldigen te ondersteunen. Het vermogen om “hoeveelheden te tellen” is ook verbonden met “ruimtelijk structureren” om aan te geven dat kinderen minstens resultatief moeten kunnen tellen voordat ze zich richten op manieren om numerieke procedures te verkorten. In de praktijk stellen we dat het vermogen van kinderen om ruimtelijke structuren te herkennen hen zou kunnen helpen bij het aflezen van een hoeveelheid in plaats van één-voor-één te blijven tellen.

Lessen
Middels interviews zijn eerst de strategieën in kaart gebracht die kleuters gebruikten om hoeveelheden te bepalen, te vergelijken en te manipuleren. Op basis hiervan is een peilinginstrument ontwikkeld om het niveau van strategiegebruik te bepalen. Vervolgens zijn vijf lessen ontwikkeld om de ontwikkeling van ruimtelijk structureren te stimuleren.

Effect
De kinderen die deze activiteiten hebben uitgevoerd, zijn doelgericht meer structureerstrategieën gaan gebruiken. De participerende leerkrachten gaven aan dat ze bewuster zijn geworden van het belang van ruimtelijk structureren voor de vroege rekenwiskundige ontwikkeling. De onderzoekers pleiten voor meer aandacht voor ruimtelijk structureren in kleutergroepen.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.