Op weg naar rekenen: achterstand bij kleuters effectief wegwerken

NRO | bijgewerkt op 10 september 2015

Kleuters die nog niet over genoeg voorbereidende rekenvaardigheden beschikken, lopen het risico later rekenproblemen te ontwikkelen. Het programma ‘Op weg naar rekenen’ helpt rekenachterstanden bij kleuters weg te werken. De effectiviteit van het programma is met onderzoek aangetoond.

Rekenen is een van de belangrijkste vakken in het primair onderwijs, zeker vanaf groep 3. Maar de meeste kinderen leren al voor groep 3 thuis en op school informeel rekenen. Ze leren tellen, getalsymbolen herkennen en hoeveelheden vergelijken. Ook leren ze begrippen kennen als meer en minder, hoger en lager.

Niet bij alle kinderen gaat dat goed. Kleuters die deze voorbereidende rekenvaardigheid niet ontwikkelen, lopen een achterstand op. Daar kunnen ze hun hele (school)carrière last van hebben, zo blijkt uit onderzoek van Sylke Toll en Hans van Luit.

Rekenproblemen

Kinderen die niet voldoende rekenvaardigheid hebben opgebouwd, kunnen op een aantal terreinen problemen hebben. Ze hebben bijvoorbeeld een beperkt werkgeheugen. Daardoor onthouden ze opgedane kennis minder goed en kunnen ze informatie niet goed vernieuwen.

Ze hebben moeite met specifieke rekentaal. Ze beheersen daarom begrippen als meer of minder, voor en achter, heel en half niet voldoende. Bovendien missen ze een aantal vergelijkingsvaardigheden; ze kunnen wel stippenaantallen (op bijvoorbeeld een dobbelsteen) onderscheiden, maar niet de getalsymbolen 1, 2, 3, enzovoort.

Remediërend programma

Voor deze kleuters ontwikkelde Toll in samenwerking met een groot aantal leerkrachten een remediërend programma, ‘Op weg naar rekenen’ (Van Luit en Toll, 2013). Met spelletjes en eenvoudige taken wekt het programma de rekeninteresse van kinderen. Ook leren de kleuters verschillende voorbereidende rekenvaardigheden.

‘Op weg naar rekenen’ legt de nadruk op drie aspecten: het belang van taal, het belang van instructie en het belang van internalisatie. Het heeft het meeste effect als het twee maal per week wordt aangeboden in kleine groepjes van drie tot vijf leerlingen buiten de klas, of binnen de zogenoemde ‘kleine kring’. De effectiviteit van dit programma is getoetst en bevestigd in een aantal studies.

Rekentaal is belangrijk

Bij ‘Op weg naar rekenen’ werken leerlingen buiten de klas in groepjes van drie tot vijf kinderen aan het programma. Dit doen ze onder begeleiding van een leerkracht, intern begeleider of remedial teacher. Aan de hand van spelletjes en opdrachten wordt hun interesse voor rekenen gewekt. Bovendien leren ze verschillende voorbereidende rekenvaardigheden.

Een belangrijk element binnen het programma is de rekentaal. Taal is een essentiële voorwaarde om te kunnen rekenen, zegt Hans van Luit. ‘Kinderen hebben rekentaal nodig om rekenkundige concepten te kunnen begrijpen en te benoemen. Er is instructietaal die de leerkracht gebruikt om de kinderen aan het werk te krijgen. En er is rekentaal, zoals de telwoorden en begrippen als meer, minder, voor, achter. Kinderen die deze begrippen niet kennen, kunnen niet leren rekenen. Als ze bijvoorbeeld niet weten wat voor of achter is, kunnen ze ook niet begrijpen dat de vijf achter de vier komt.’

Instructie en differentiatie

Daarnaast is er veel aandacht voor instructie en differentiatie. Bij elke taak staat wat voor soort instructie de leerkracht kan geven op basis van wat individuele leerlingen aankunnen en nodig hebben.

‘In het programma wordt duidelijk op verschillende vaardigheden ingegaan’, vertelt remedial teacher Jeannette Blokland, die meewerkte aan het onderzoek. ‘Als een leerling nog niet met een sprongetje kan tellen, staat beschreven hoe je dat kunt aanpakken. Bijvoorbeeld door het gebruiken van stappentegels. Alle onderdelen van het voorbereidend rekenen zijn goed terug te vinden. Voorbeelden daarvan zijn: de begrippen, de getallenrij en het symbolen herkennen.

‘Het programma is makkelijk te gebruiken. De lessen staan uitgeschreven, er staat welk materiaal je kunt gebruiken en welke doelen je moet halen.’

Handreikingen

‘Op weg naar rekenen’ is een remediërend rekenprogramma voor kleuters. Het belangrijkste doel is kinderen te stimuleren bij het leren van voorbereidende rekenvaardigheid. Zo kunnen kleuters zonder achterstand aan het formele rekenen in groep 3 beginnen.

Het programma biedt ondersteuning bij onder andere:

  • het leren tellen
  • het leren van zogenoemde rekentaal
  • het leren van verschillende betekenissen en functies van getallen
  • het ontdekken van getalstructuren en -relaties

Het programma kan worden ingezet voor kinderen die uitval laten zien op Cito Rekenen voor Kleuters of de Utrechtse Getalbegrip Toets – Revised:

  • Gedurende anderhalf jaar: complete versie
  • Gedurende een half jaar: korte versie
  • In een leerling specifiek traject: selectie van taken

referenties

In gesprek

Voor vragen over dit onderzoek kunt u contact opnemen met de onderzoekers Sylke Toll en Hans van Luit.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Voor vragen over dit onderzoek kunt u contact opnemen met de onderzoekers Sylke Toll en Hans van Luit.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.