Praktijk

Pre- en misconcepten in het onderwijs

Redactie Leraar24 | Gepubliceerd op 26 januari 2009

  • VO
  • MBO

Voor veel vakken (biologie, economie, natuurkunde, scheikunde en wiskunde) is het van belang om leerstof te bekijken vanuit het perspectief van de leerling. Hoe verwerken leerlingen nieuwe informatie en welk onderscheid moeten we daarbij maken tussen de begrippen preconcept en misconcept? Kennis hierover helpt bij uitleg en aanbod van adequaat lesmateriaal.

Informatieverwerking

In een poging de wereld om ons heen te begrijpen, nemen wij denkbeelden aan die een logische verklaring geven voor verschijnselen of gebeurtenissen. Daarbij zijn we van nature geneigd om nieuwe informatie aan te passen aan al bestaande denkbeelden. Het gaat niet alleen om informatie via zintuiglijke waarneming, maar ook om fysieke sensatie, alledaags taalgebruik en interactie binnen de sociale omgeving.

Zo ontstaat er een bepaalde ‘mentale structuur’. Past nieuwe informatie niet in deze structuur dan zullen we bewust of onbewust streven naar opheffing van discrepanties tussen nieuwe ervaring en bestaande structuur. Dit betekent nog niet dat we het oude en vertouwde volledig inruilen voor het nieuwe en onbekende. Onderzoek laat zien dat we nieuwe informatie succesvol kunnen categoriseren of in de bestaande mentale structuur opnemen zonder dat deze mentale structuur wezenlijk verandert.

Preconcepten

We noemen denkbeelden preconcepten als we nog niet in aanraking zijn gekomen met onderwijs dat erop gericht is om juiste concepten aan te leren. De term preconcept geeft daarmee aan dat we het hebben over “pre-instructie concepties”, die we hebben op het moment dat we een nieuw concept gaan opbouwen, dan wel een bestaand concept kunnen uitbreiden. Deze preconcepten kunnen afwijken van concepten die wetenschappelijk aanvaardbaar zijn. In leersituaties kunnen onjuiste of onduidelijke onderwijsinhouden deze afwijkende preconcepten zelfs versterken.

Misconcepten

Het is de bedoeling dat docenten leerlingen helpen hun bestaande kennis- of ervaringsstructuur zodanig te herstructureren dat zij afwijkende preconcepten loslaten en wetenschappelijk geaccepteerde concepten toelaten zonder dat er misconcepten ontstaan. Onder misconcepten verstaan we begripsproblemen die voortkomen uit kennisoverdracht of kennisaanbod. Vaak gaat het om onderwerpen die complex of moeilijk zijn.

Om misconcepten te voorkomen zul je dus als docent dus niet alleen onjuiste en onduidelijke onderwijsinhouden moeten vermijden, maar ook afwijkende preconcepten moeten ontdekken en aanpakken. Dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Leerlingen nemen in de regel liever nieuwe kennis tot zich dan dat ze hun bestaande kennis verwoorden. Ze blijven bovendien nieuwe informatie aanpassen om een denkbeeld te bevestigen en uit te breiden, ook al is dit denkbeeld onjuist. Zo kunnen misvattingen, inclusief misvattingen die voortkomen uit afwijkende preconcepten, blijven voortbestaan tot en met een studie in het hoger onderwijs

Hoe voorkomen we misconcepten?

Een manier om een belangrijk deel van misconcepten te voorkomen is om afwijkende preconcepten op te sporen. Dit kunnen we doen door leerlingen aan het woord te laten. Zo maak je zichtbaar of ze de juiste veronderstellingen hebben. Wanneer dit niet het geval is, kun je als docent de leerling laten inzien dat zijn verklaring voor de situatie niet klopt, bijvoorbeeld door de juiste vragen te stellen. Leerlingen zijn alleen bereid een verkeerd denkbeeld te verwerpen wanneer ze zelf ontdekken dat het fout is. Kies dus voor een onderwijsvorm die de leerling de gelegenheid geeft om zijn of haar denkbeelden bij te stellen. Zo kunnen we animaties, video, modellen, conceptcartoons, spelvormen, computerprogramma’s, etc. inzetten. Deze videoserie laat hier voorbeelden van zien.

Bijlagen

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering: (klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd