Talentontwikkeling bij leerlingen

KNOW | bijgewerkt op 02 mei 2013

Een talent is een begaafdheid in de context van een specifiek prestatiedomein of -aspect: iemand heeft een talent voor het vinden van creatieve oplossingen, iemand is een talent in de sociale omgang, iemand heeft een fysieke aanleg voor een bepaalde sport, enzovoort. Over het algemeen wordt aangenomen dat een talent een persoonseigenschap is die al dan niet aanwezig is. Maar een talent ontwikkeld worden. Het onderwijs kan leerlingen helpen hun talenten te ontdekken en vervolgens te ontwikkelen.

Talentontwikkeling was één van de thema’s waarop scholen die aan Expeditie durven, delen, doen deelnamen, zich konden inschrijven. Maar liefst 9 van de in totaal 16 deelnemende scholen deden dat. De invullingen die zij aan talentontwikkeling gaven zijn uiteenlopend.

Dat betekent voor de praktijk

Binnen de schoolcontext onderscheiden Ledoux en Volman (2011) drie invullingen van talent:

  • Presteren naar je vermogen
    Deze invulling focust op leerlingen die nog niet volledig hebben (kunnen) laten zien wat hun prestatieniveau is. Het kan gaan om leerlingen met beperkingen of uit achterstandsgroepen, maar ook om hoogbegaafde leerlingen. Het doel is een einde te maken aan onderpresteren of onderbenutting. Bij deze invulling van talentontwikkeling ligt de focus op het cognitieve domein en de prestaties in de traditionele schoolvakken.
  • Veelzijdige talentontwikkeling
    Hier wordt uitgegaan van de gedachte dat kinderen zich op school breed moeten ontwikkelen, zowel in het cognitieve als het niet-cognitieve domein. Naast cognitief talent krijgen bijvoorbeeld ook sociaal talent, creatief talent en sportief talent de aandacht. Sommige scholen laten zich hierbij inspireren door het model van meervoudige intelligentie en bieden een breed scala van leermogelijkheden aan.
  • Talent ontdekken
    De derde invulling van talentontwikkeling heeft betrekking op zelfontplooiing en daarmee op zelfontdekking. Hier gaat het om ‘leren over wat je kan’, door kennis te maken met allerlei soorten activiteiten en met verschillende vormen van leren. Dat moet leiden tot een beter zelfinzicht. Soms leidt het ook tot meer zelfbewustzijn en zelfvertrouwen, doordat kinderen er achter komen dat ze meer kunnen dan ze ooit van zichzelf hadden gedacht.

Op veel van de scholen die deelnamen aan Expeditie durven, delen, doen bleken deze verschillende invullingen van talentontwikkeling naast elkaar te bestaan. De scholen willen het beste uit leerlingen halen (presteren naar vermogen) en méér dan alleen cognitieve ontwikkeling bevorderen (veelzijdige talentontwikkeling). Leerlingen laten ontdekken wat ze kunnen en wat ze willen, blijkt zowel voorwaarde voor als resultaat van een optimale en veelzijdige talentontwikkeling. De beschreven driedeling is dus niet strikt of uitputtend, maar wel een handige kapstok die helpt spraakverwarring te voorkomen in gesprekken over talentontwikkeling in het onderwijs.

Op welke gebieden kunnen leerlingen hun talenten dan ontwikkelen? Om talentontwikkeling in het onderwijs hanteerbaar te maken, is een indeling in drie hoofddomeinen gemaakt (Ledoux en Volman, 2011):

  • Cognitief domein
    Cognitief talent stimuleren is een kerntaak van het onderwijs. Daarbij gaat het niet alleen om goede prestaties in de schoolvakken, maar ook om overstijgende (metacognitieve) vaardigheden, zoals combineren, analyseren, problemen oplossen. Het streven is om alle leerlingen te laten presteren naar hun kunnen.
  • Kunst en cultuur; sport en beweging
    Kunst, cultuur en sport zijn ook leergebieden in het voortgezet onderwijs. Scholen laten alle leerlingen hun mogelijkheden op deze gebieden ontwikkelen. Maar scholen kunnen ook verder gaan en het als hun taak zien om leerlingen met specifieke talenten op deze gebieden te ondersteunen. De taak van de school is dan tweeledig: enerzijds leerlingen in staat stellen te ontdekken op welke gebieden ze eventueel specifieke talenten hebben en anderzijds leerlingen faciliteren die een specifiek talent willen uitbouwen.
  • Sociaal domein
    Het sociale domein is als leergebied binnen het onderwijs nog weinig gestructureerd en nog maar zelden expliciet vormgegeven. Talentontwikkeling op dit gebied is dan ook nog weinig verkend. Toch is het in het dagelijks schoolverkeer gebruikelijk om te spreken over sterktes en zwaktes van leerlingen op het sociale vlak. Om in dit domein gericht te kunnen werken aan talentontwikkeling, is het belangrijk te bezien om wat voor ‘kundes’ het eigenlijk gaat, voorbeeld zijn: voor je mening opkomen, invoelingsvermogen, positieve houding tegenover verschillen, begrip tonen voor een ander en nadenken over het ontstaan en oplossen van conflicten. Ook het ontwikkelen van kwaliteiten op organisatorisch gebied (dingen voor elkaar krijgen, initiatief nemen, processen kunnen sturen) valt binnen dit domein.

Handreikingen

De scholen die deelnamen aan de Expeditie, hebben op uiteenlopende manieren gewerkt aan talentontwikkeling. Een van die manieren was te proberen vat te krijgen op de mogelijkheden van leerlingen (de leerbiografie, Johan de Witt Scholengroep of leerlingen over zichzelf en hun ambities te laten nadenken (het portfolio en de sollicitatiebrief, OSG Nieuw Zuid. Andere scholen organiseerden een speciaal project gericht op talentontwikkeling (bijvoorbeeld via keuzelessen waarin leerlingen hun talenten kunnen verkennen of verdiepen. Tot slot heeft een aantal scholen geprobeerd in het kader van de Expeditie gestalte te geven aan een compleet schoolconcept, dat (onder andere) de talentontwikkeling van leerlingen beoogt (IJburg College, Amadeus Lyceum, OSG Piter Jelle !mpulse).

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.