Thematisch lezen

KNOW | bijgewerkt op 18 januari 2013

CPS heeft een aanpak ontwikkeld om leesmotivatie bij de vakken te stimuleren: Thematisch lezen. Thematisch lezen is een aanpak die vakinhoud en leesonderwijs met elkaar verenigt en waarbij eigen interesses en leesmotivatie de leidende principes zijn. De Thematisch lezen-aanpak is sterk gerelateerd aan de Vrij lezen-aanpak, maar is in die zin minder vrij dat de docent het vakinhoudelijk thema bepaalt waarover gelezen gaat worden. Het is vervolgens aan de leerling om binnen het gestelde thema een eigen leesvraag te formuleren waarop hij een antwoord zoekt door te lezen.

Wat weten we?

Begrijpend lezen speelt een grote rol in het onderwijs, niet alleen bij Nederlands, maar bij alle vakken. De laatste jaren is steeds duidelijker geworden dat motivatie en woordenschatontwikkeling een belangrijke rol spelen bij het lezen. Ook scholen en docenten raken daarvan steeds meer overtuigd, gezien de invoering van verschillende varianten van Vrij Lezen. Hiermee is echter nog niet de link gelegd met het gemotiveerd lezen in de vakken.

Leesmotivatie:
Uit onderzoek van Atwell (2007), Smith en Wilhelm (2002) en Marzano (2004) blijkt dat leerlingen die een interventieprogramma volgden waarbij aangesloten werd bij de interesses van leerlingen, de leesvaardigheid en de leesmotivatie vooruit gingen.

Achtergrondkennis en woordenschat:
Volgens Stanovich en Cunningham (Marzano, 2004) bestaat er tussen lezen en achtergrondkennis een sterk verband. Kennis van de wereld, diepe kennis over woorden en concepten geven context aan dat wat leerlingen lezen. Leerlingen die over weinig achtergrondkennis en een kleine woordenschat beschikken, zijn minder goed in staat om over een tekst na te denken en deze te begrijpen. Volgens Marzano (2004) kan achtergrondkennis vergroot worden door meerdere teksten en boeken over hetzelfde onderwerp te lezen.

Lezen in de vakken:

Guthrie (2008) legt het accent op het aantrekkelijk maken van lezen door het te koppelen aan een bepaald thema en leerlingen daarvoor warm te maken. Door hen zelf leesvragen te laten bedenken bij wat ze lezen, raken ze meer gemotiveerd, ook voor lezen in de vakken.

Dat betekent voor de praktijk

De Thematisch Lezenaanpak is voornamelijk gebaseerd op het werk van Marzano en Guthrie. Guthrie heeft een CORI-aanpak ontwikkeld (Concept Oriented Reading Instruction) die de volgende kenmerken heeft:

  1. Leer- en kennisdoelen: het kennisdoel staat voorop, de leerdoelen zijn dienend.
  2. Interactie met de echte wereld is noodzakelijk om een authentieke leesvraag bij de leerling op te roepen. Ze moeten het thema kunnen voelen, ruiken of zien.
  3. Steun bij autonomie: de leerling bedenkt zijn vraag en kiest daar teksten bij. De docent ondersteunt hem daarbij alleen als het nodig is.
  4. Steun bij samenwerking: leerlingen werken zowel individueel als samen, de docent helpt de leerlingen bij het goed samenwerken.
  5. Teksten die de belangstelling voor het onderwerp kunnen vergroten: de leerlingen leren teksten te kiezen uit meerdere bronnen, van het juiste niveau en passend bij het thema en de vraag.

De CORI-aanpak is vertaald naar en aangevuld tot de Thematisch lezenaanpak die 6 stappen (voor de leerling 5 stappen) kent:

  1. Voorbereiding door de projectgroep
  2. Introductie en verpersoonlijken van het thema
  3. Voorkennis ophalen en voorbereidende leesfase
  4. Lezen voor de leesvraag
  5. Presenteren
  6. Evalueren

Handreikingen

Met de box Thematisch lezen kunt u zelf aan de slag op uw school om Thematisch lezen in te zetten bij de vakken. De aanpak is zeer geschikt voor scholen die werken met kernteams en die van tijd tot tijd projecten organiseren. U kunt via de CPS-website de box bestellen of alvast de video bekijken.

De box bevat:

  • Een boekje met de beschrijving van de aanpak en een uitgebreide uitwerking van de vijf stappen, met verwijzing naar de materialen
  • Een dvd met de materialen behorend bij de vijf stappen voor zowel docent als leerling
  • Een dvd met een video waarin de Thematisch Lezenaanpak concreet in beeld gebracht wordt

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.