Onderzoek

Toetsen en beoordelen in het VO

KNOW | Gepubliceerd op 16 maart 2013

  • VO

Proefwerken, mondelinge en schriftelijke overhoringen, presentaties, werkstukken: leerlingen worden wekelijks onderworpen aan meerdere toetsen voor verschillende vakken. Het gaat daarbij meestal om een toets die aan het eind van een leereenheid wordt afgenomen om het leerrendement van de leerling te meten. En daar krijgt de leerling een cijfer voor.
Dit systeem van beoordelen, de zogenaamde summatieve toetsing, is op zichzelf nuttig en noodzakelijk voor ons onderwijs, maar het is eenzijdig gericht op scoren. Beoordelingsvormen die meer gericht zijn op leren en zelfbeoordeling, de zogenaamde formatieve toetsing, geven een veel rijker beeld van wat een leerling weet en kan.

Wat weten we?

In de literatuur over beoordelen en toetsten maakt men onderscheidt tussen formatief en summatief beoordelen. De focus van summatief beoordelen is meer gericht op certificering en selectie. Een functie van beoordelen waarmee je een eindoordeel kunt geven over een prestatie met betrekking tot een specifiek doel. Formatief beoordelen is gericht op het verstekken van feedback over het leerproces.

In de internationale literatuur maakt men dan ook onderscheidt tussen assessement OF learning waarbij de beoordeling pas achteraf plaatsvindt (summatief) en assessment FOR learning waarbij de feedback centraal staat om van leren.

Sluijsmans (2008) pleit echter voor een derde functie van beoordelen, namelijk het duurzaam beoordelen. Deze functie van beoordelen erkent de huidige leerbehoeften van de leerling en de leervragen die de leerling nog in de toekomst zal hebben. Was beoordelen tot nu toe vooral het sluitstuk van onderwijs, bij duurzaam beoordelen gaat het om beoordelen dat met het oog op de toekomst beklijving van (het kunnen ontwikkelen van) kennis en kunde stimuleert, waarbij een centrale rol is weggelegd voor de leerling. In dit perspectief past duurzaam beoordelen bij het idee van een leven lang leren.

Dat betekent voor de praktijk

Summatief beoordelen in de onderwijspraktijk gebruik je bijvoorbeeld dus wanneer:

  • je wilt nagaan of het niveau behaald is; voor kwalificatie
  • je na het leerproces wilt weten of de doelen behaald zijn
  • je de leerlingen wilt verdelen over bepaalde niveaugroepen (Dochy, 2003)

Formatief beoordelen gebruik je bijvoorbeeld wanneer:

  • je een voortgangscontrole wilt
  • je een diagnose wilt maken van het leerproces
  • je je lesgeven wilt bijsturen naar aanleiding van ondervonden moeilijkheden door leerlingen
  • je de leerlingen wilt informeren over hoe ze ervoor staan

Daarnaast zijn er twee uitgangspunten van toetsen cruciaal als het gaat om leren:

  • de inbreng van de leerling op de vorm, de inhoud en het moment van beoordelen is cruciaal voor het leerrendement
  • het is voor het leerrendement van cruciaal belang dat er niet alleen beoordeeld wordt om te beslissen (summatief), maar ook om van te leren (formatief)

Handreikingen

Hoe ontwerp je als docent een rijk en evenwichtig beoordelingsproces? De ‘toetscirkel’ is een instrument waarmee docenten en schoolleiders in kaart kunnen brengen welke vormen van beoordelen en toetsen op hun school voorkomen en welke mogelijkheden er zijn om daar een rijker geheel van te maken. In de toetscirkel worden de twee cruciale uitgangspunten van toetsen in twee lijnen weergegeven: de lijn WIE er beoordeelt (anderen of de leerling zelf) en de lijn WAARTOE er beoordeeld wordt (formatief en summatief). Zo ontstaan er vier kwadranten, waarin de toetsmogelijkheden verdeeld zijn. Alle kwadranten zijn noodzakelijk om evenwichtig en rijk te beoordelen.

Toetscirkel

Referenties

Titel Inside the black box: Raising standards through classroom assessment
Beschrijving Phi Delta Kappan, 80 (2), 139-148
Auteur(s) Black, P.J., Wiliam, D.
Jaar 1998

Titel Anders evalueren
Beschrijving Handboek met beschrijvingen van alternatieve vormen van evaluatie in het lager, voortgezet en hoger onderwijs
Auteur(s) Dochy, F., Schelfhout, W., Janssens, S.
Jaar 2003

Titel Betrokken bij beoordelen
Beschrijving Rede bij de aanvaarding van het lectoraat 'Duurzaam beoordelen in vraaggestuurd leren' aan de Faculteit Educatie van de HAN
Auteur(s) Lannoo Sluijsmans, D
Jaar 2008

Titel Leren en beoordelen in samenhang. Een werkwijze voor beoordelen in het vo
Auteur(s) Van den Berg, L., De Vos, B. & Kroon, H.
Jaar 2011

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd