Onderzoek

Vitaliteit en bevlogenheid van leraren

KNOW | Gepubliceerd op 22 november 2013

  • PO
  • VO
  • MBO
  • SO

De kwaliteit van onderwijs wordt voor een belangrijk deel bepaald door de kwaliteit van de leraar voor de klas. Vandaar dat het onderwijsbeleid, niet alleen in Nederland maar ook internationaal, enerzijds gericht is op het bevorderen van de kwaliteit van leraren en anderzijds op de motivatie en het vermogen van leraren om hun kwaliteit in te zetten ten behoeve van hun leerlingen. Het laatste aspect krijgt in onderzoek in toenemende mate aandacht; de vraag is daarbij hoe leraren hun vitaliteit en betrokkenheid kunnen behouden gedurende hun loopbaan.

Wat weten we?

Het behouden van hoog gekwalificeerd personeel in scholen is een zorg in vele landen. Omdat overal ter wereld teveel jonge leraren vroegtijdig het onderwijs verlaten (OECD, 2013), wordt veel onderzoek gedaan naar de werkbevlogenheid van leraren (als tegenhanger van burnout). Werkbevlogenheid betekent een ‘positieve gemoedstoestand, die wordt gekenmerkt door vitaliteit (hoge mate van energie, veerkracht en doorzettingsvermogen), toewijding (gevoel van enthousiasme, trots, inspiratie en uitdaging) en absorptie (a.h.w. ‘opgaan’ in het werk)’ (Schaufeli, et al., 2002). Hoe hoger de werkbevlogenheid van leraren, hoe hoger de leerlingprestaties (Bakker, 2005) en hoe lager de kans dat leraren het onderwijs vroegtijdig verlaten (Bakker et al. 2003).

Werkbevlogenheid wordt beschouwd als een functie van enerzijds werkeisen (fysieke, psychologische, sociale of organisatie-aspecten van het werk die een continue fysieke of psychische inspanning en vaardigheden vereisen en die tot fysiologische of psychologische schade kunnen leiden) en hulpbronnen (fysieke, psychologische, sociale of organisatie-aspecten van het werk die instrumenteel zijn voor het behalen van doelen, het omgaan met eisen en bijkomende schade en die persoonlijke groei en ontwikkeling stimuleren (Bakker & Demerouti, 2007).

In studies binnen scholen zijn verschillende taakeisen gevonden die een hogere mate van burn-out of een lagere mate van werkbevlogenheid tot gevolg kunnen hebben (zie bijvoorbeeld Runhaar et al., 2013; 2013; Bal et al., 2006). Deze eisen kunnen te maken hebben met het lesgeven zelf (zoals wangedrag van leerlingen), met taakkenmerken (zoals rolonduidelijkheid of overbelasting) of met schoolkenmerken (zoals slechte werkomstandigheden). Er zijn ook verschillende hulpbronnen benoemd, bijvoorbeeld in de sfeer van onderlinge relaties (denk aan steun van leidinggevende), gerelateerd aan taakkenmerken (zoals autonomie en feedback) en gerelateerd aan de school zelf (zoals organisatieklimaat en toegang tot informatie).

Dat betekent voor de praktijk

Vanwege de op hand zijnde vergrijzing van het lerarencorps is de laatste tijd veel aandacht besteed aan de vitaliteit en werkbevlogenheid van de oudere leraar (zie bijvoorbeeld Berben et al., 2012), vaak in termen van ‘levensfasegericht’ of ‘leeftijdsbewust’ personeelsbeleid. Belangrijke ingrediënten zijn enerzijds ‘ontzie maatregelen’, waarmee de taak van oudere leraren verlicht wordt, en anderzijds ‘ontwikkelmaatregelen’, waarmee gedoeld wordt het vervullen van andere taken zoals die van mentor (zie Vrielink et al., 2009).

Vanwege de grote hoeveelheid beginnen leraren die vroegtijdig het onderwijs verlaten (Onderwijsinspectie, 2011) is tegenwoordig ook veel aandacht voor een verbetering van de begeleiding en socialisatie van beginnende leraren.

Recent onderzoek naar effectieve begeleiding van beginnende leraren laat zien dat deze op drie aandachtspunten gericht zou moeten zijn (Helms-Lorenz, et al. 2012), namelijk:

  • School-enculturatie: aandacht voor de schoolorganisatie en context van het werk
  • Begeleiding in pedagogisch didactisch handelen
  • Werken met professionele ontwikkeling plannen (‘POP’s) bij de begeleiding van beginnende leraren

Werkbevlogenheid blijkt ook gerelateerd te zijn aan de wijze waarop scholen hun HRM beleid vormgeven. Scholen doen er verstandig aan hun HRM vooral ontwikkelingsgericht in te vullen in plaats van puur beheers-gericht (zie Konermann et al. 2011).

Handreikingen

De publicatie Vitaal voor de klas bevat concrete handreikingen.

Referenties

Titel Flow among music teachers and their students: The crossover between peak experiences. Journal of Vocational Behavior, 66, 26-44
Auteur(s) Bakker, A. B.
Jaar 2005

Titel Job demands and job resources as predictors of absence duration and frequency. Journal of Vocational Behavior, 62, 341-356.
Auteur(s) Bakker, A. B., Demerouti, E., de Boer, E., & Schaufeli,W. B.
Jaar 2003

Titel The job demands' resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22, 309-328
Auteur(s) Bakker, A. B., & Demerouti, E.
Jaar 2007

Titel Teaching and Learning International Survey TALIS 2013. Conceptual Framework
Auteur(s) OECD
Jaar 2013

Titel Teachers' work engagement: considering the interaction with pupils and HR practices as job resources. Journal of Applied Social Psychology, 43, 2017-2030
Auteur(s) Runhaar, P., Konermann, J., & Sanders, K.,
Jaar 2013

Titel Teachers' organizational citizenship behaviour: Considering the roles of their work engagement, autonomy and leader-member exchange. Teaching and Teacher Education, 30, 99-108
Auteur(s) Runhaar, P., Konermann, J., & Sanders, K.
Jaar 2013

Titel The measurement of burnout and engagement: A confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-92
Auteur(s) Schaufeli, W. B., Salanova, M., González-Romá, V., & Bakker, A. B.
Jaar 2002

Titel Inzetbaarheid van de oudere leraar. Literatuurstudie naar strategisch HR-vitaliteitbeleid in VO-scholen
Auteur(s) Berben, M., Foks, M., Moonen, B., van Veldhuizen, S., & Verbiest, C.
Jaar 2012

Titel First year effects of induction arrangements on beginning teachers' psychological processes
Beschrijving First year effects of induction arrangements on beginning teachers' psychological processes. European Journal of Psychology of Education, DOI 10.1007/s10212-012-0165-y
Auteur(s) Helmz-Lorenz, Slof, B., & van de Grift, W.
Jaar 2012

Titel Personeelsbeleid en bevlogenheid van docenten. Ondanks of dankzij? In: MESO-magazine,31 (178), 9-13
Beschrijving Goede docenten zijn ook bevlogen docenten. Uit onderzoek blijkt dat scholen die bevlogenheid willen stimuleren, naast de beheersmatige kant van personeelsbeleid meer aandacht moeten besteden aan een ontwikkelingsgerichte benadering.
Auteur(s) Konermann, J. & Uytendaal, E.
Jaar 2011

Titel Active Ageing in het Primair en Voortgezet Onderwijs
Auteur(s) Vrielink, S., Scheeren, J., Jettinghoff, K., & Jacobs, J.
Jaar 2009

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering: (klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd