Wat is het belang van spel bij jonge kinderen?

lerarenredactie | bijgewerkt op 08 maart 2019

Spel is belangrijk bij de ontwikkeling van jonge kinderen. Spelen gaat niet altijd vanzelf, daar hebben leerlingen de leraar bij nodig. Maar spel waarderen, begeleiden en stimuleren is niet altijd makkelijk. In dit artikel vind je antwoorden op vragen zoals ‘Wat verstaan we onder spel? Wat is het belang van spel? En hoe stimuleer je spel?’
Een leerling bouwt een toren van legoblokjes, een vorm van spel.

Wanneer leerlingen de ruimte krijgen om te spelen, zullen ze zich verder ontwikkelen. Spelen heeft meerdere positieve effecten op de ontwikkeling. Spel stimuleert:

  • de motorische ontwikkeling.
  • de sociale-emotionele ontwikkeling.
  • de taalontwikkeling.
  • het probleemoplossend denken.
  • het inzicht in oorzaak-gevolgrelaties.
  • en leert leerlingen de wereld om hen heen beter te begrijpen.

Kenmerken van spel

Karakteristieke kenmerken van spel zijn:
  • het is plezierig en vreugdevol.
  • spel kent geen doelen.
  • is spontaan.
  • wordt bepaald door de deelnemers.
  • is niet letterlijk (kan doen-alsof elementen bevatten).
  • heeft een eigen realiteit.
  • is vrij van regels van buitenaf.
  • roept actieve betrokkenheid op.

Van manipulerend spel naar rollenspel

Jonge kinderen hebben op verschillende momenten in hun ontwikkeling behoefte aan verschillende spelactiviteiten. Twee- en driejarigen zijn vooral graag handelend (manipulatief) bezig. In dit spel oefenen ze hun motoriek, leggen contact met anderen en leren ze taal gebruiken.

Langzaamaan verandert het manipulerende spel in rollenspel, waarin leerlingen de werkelijkheid naspelen. Ze worden dokter, moeder of groenteboer. In dit rollenspel neemt het onderlinge contact toe, breidt de taal zich uit en leggen kinderen relaties tussen voorwerpen en rollen (“zal ik deze appels in een zakje voor je doen?”).

Of leerlingen klaar zijn voor deze fase, hangt van veel factoren af. Ze zijn daarin bijvoorbeeld vooral afhankelijk van hun sociale omgeving. Wordt er thuis dezelfde taal gesproken als op school, wordt er gespeeld in de vrije tijd en stimuleren andere volwassen spel? Ook de taalontwikkeling speelt een grote rol.

Rol van de leraar

In de eerste plaats is het van belang dat de leraar spel mogelijk maakt, in welke vorm dan ook. Dit kan door het creëren van hoeken en speelruimten, en het beschikbaar stellen van spelmateriaal. Hoe rijker de leeromgeving hoe eerder een leerling tot spel komt.

Vervolgens is het belangrijk dat de leraar zijn of haar rol in het stimuleren van spel oppakt. Spelen gaat namelijk niet altijd vanzelf. Een aantal leerlingen moet je helpen om spel op gang te brengen, om spelactiviteiten te ondernemen en om het spel op een bepaald niveau te brengen en te houden.

Met name interactief rollenspel ontstaat niet automatisch. Veel leerlingen blijven op dit punt steken. En dit terwijl deze fase juist zo belangrijk is voor de taal-denkontwikkeling en sociale vaardigheden. Je kunt interactief rollenspel doelgericht stimuleren met het aanbieden van spelscripts. Spelscripts geven leerlingen inspiratie en houvast. Een andere manier om een leerling te helpen is meespelen. Hierbij is het belangrijk om de leiding van het spel bij de leerling te houden. Rollenspel voorspelen is ook een manier om het spel van leerlingen te verrijken. We noemen dit demonstratiespel.

Spel alleen belangrijk voor kleuters?

Spel is niet alleen belangrijk voor kleuters. Voor veel leerlingen is de stap van groep 2 naar groep 3 een grote stap. Als leerlingen ook spelend leren in groep 3 verloopt de overgang soepeler. Ook daarna blijft het aanbieden van spel belangrijk. Spel is een krachtige vorm van leren, dus waarom zouden we ermee ophouden? Spel is voor alle leeftijden.

Meer inspiratie voor spelstimulering?

Meer inspiratie en informatie vind je in de leraar24-publicaties Thematisch onderwijs in groep 2-3, Spelen en leren en Barbie in de bouwhoek.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.