onderzoek

Wat is het effect van blended lesmateriaal op prestaties in het voortgezet onderwijs?

Kennisrotonde | 02 juli 2018

  • VO
Het effect van ‘blended’ leren op de onderwijsprestaties van leerlingen is gemiddeld licht tot tamelijk positief. Dit gaat op voor alle onderwijsniveaus en vakgebieden. Deze vorm van leren, waarbij onder andere digitaal lesmateriaal wordt ingezet naast traditionele leermiddelen, kan naar verwachting de motivatie van leerlingen bevorderen. Bewegende beelden zijn aantrekkelijk voor leerlingen en stimuleren een actieve verwerking van de lesstof. Digitale lesmaterialen bieden ook de mogelijkheid om leerlingen pas na voldoende beheersing van een onderdeel door te laten gaan naar een volgend onderdeel.
Meisje opent boek waaruit multimedia iconen verschijnen

De meest voorkomende en accurate definitie van blended leren is de combinatie van instructie in de klas, oftewel contactonderwijs, en online instructie. De verhouding tussen deze vormen van instructie kan verschillen waardoor blended leren op een continuüm zit tussen volledig contactonderwijs en volledig online leren. Op het continuüm waar blended leren zich bevindt, worden idealiter de beste kwaliteiten van online instructie en contactonderwijs gecombineerd, zodat de onderwijsprestaties van leerlingen omhoog gaan.

Hoe effectief is blended leren?

De objectieve effectiviteit, waaronder onderwijsprestaties, van blended leren is gemiddeld genomen klein tot middelgroot positief. Die gemiddelde effectiviteit verschilt niet per onderwijstype of leerstroming. Deze bevinding geeft hiermee een indicatie voor het effect op de onderwijsprestaties in het voortgezet onderwijs, onafhankelijk van het vak. Het blijft echter een gemiddelde, wat aangeeft dat er zowel negatieve(re) effecten zijn gevonden van blended leren als grote(re) positieve effecten.

Het effect van blended leren wordt bepaald door een combinatie van invloeden, waaronder instructievorm, lesmaterialen en leertijd. Ter beantwoording van bovenstaande vraag ligt de focus op lesmateriaal waarmee leerlingen zelfstandig aan de leerstof kunnen werken. Het gaat om digitaal lesmateriaal dat wordt ingezet naast traditionele lesmaterialen zoals (werk)boeken. De centrale rol van computer-gebaseerde technologieën wordt benadrukt in blended leren. De vraag is hoe de leraar het lesmateriaal het beste in kan zetten. Kort door de bocht heeft digitaal lesmateriaal een bijdrage geleverd aan de positieve effecten van blended leren op onderwijsprestaties.

Welke positieve effecten biedt digitaal lesmateriaal?

Bij digitaal lesmateriaal zijn drie aspecten belangrijk, te weten kwaliteit, beschikbaarheid en authenticiteit. Digitaal lesmateriaal kan visuele elementen bevatten, zoals video’s en animaties, waardoor de authenticiteit van het lesmateriaal wordt verhoogd. Dit kan voor het aanleren van handelingen effectiever zijn dan statische plaatjes.

De digitale lesmaterialen kunnen ook stimuleren tot actievere verwerking, wat kan leiden tot beter leren. De positieve effecten van blended leren blijken namelijk samen te hangen met het gebruik van quizzen, zelf-testen of iets soortgelijks. Door bijvoorbeeld een quiz in te zetten als voorbereiding op klassikale lessen, moeten leerlingen hun geheugen actief gebruiken om het geleerde op te roepen, wat kan helpen om effectiever te leren.

Ook kan interactie met de computer bijdragen aan het stimuleren tot actievere verwerking, omdat leerlingen filmpjes kunnen stopzetten, terugspoelen en herbekijken. Hierdoor worden vaardigheden beter aangeleerd. Voorts kan de mogelijkheid tot online samenwerking of communicatie met leraren of medeleerlingen leiden tot een actievere verwerking.

Tot slot draagt de mogelijkheid tot ondersteuning van zelfsturing en aanpassing aan behoeften en verschillen bij aan het beter leren van leerlingen. Digitale lesmaterialen bieden de optie om pas na het voldoende afronden van een onderdeel door te gaan naar het volgende onderdeel. Dit komt de autonomie van de leerlingen ten goede en beperkt tegelijkertijd het oplopen van hiaten. Verder kunnen leerlingen in hun eigen tempo en op zelfgekozen momenten studeren, gebruikmakend van verschillende materialen.

Hoe beïnvloedt digitaal lesmateriaal de motivatie van leerlingen?

Digitaal lesmateriaal kan de motivatie van de leerlingen verhogen, doordat het meer mogelijkheden biedt voor het leren in hun eigen tempo. Daarbij moet rekening worden gehouden met de mate waarin leerlingen in staat zijn zelf sturing te geven aan hun leerproces. Meer motivatie leidt echter niet per definitie tot hogere onderwijsprestaties van leerlingen, omdat het afhankelijk is van de soort motivatie; een hoge uitsluitend extrinsieke motivatie kan zelfs leiden tot lagere onderwijsprestaties.

Uitsluitend intrinsieke motivatie leidt over het algemeen tot hogere leerprestaties. Daarnaast kan intrinsieke motivatie tot een verbetering leiden van relaties met anderen en van het welzijn van leerlingen. Bij het bevorderen van de intrinsieke motivatie van leerlingen dient de docent rekening te houden met de mate van behoefte naar zowel structuur als naar autonomie, wat per leerling verschilt.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Bekijk de YouTube video’s What blended learning looks like in the classroom en The basics of blended learning, of lees het artikel Blended learning effectiever met regelmatig online toetsen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Raisa Huijsmans.

In gesprek
In gesprek

Deze vraag is beantwoord door de kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs

Kennisrotonde
Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijver Pieter Verrips | 02-08-2018
Reactie Dit betreft een rapport van al weer twee jaar geleden. Maar als je het goed leest staat er weinig meer dan: blended leren is positief als aan de algemene randvoorwaarden van goed onderwijs wordt voldaan. "Om er voor te zorgen dat de inzet van blended lesmateriaal een positief effect heeft op onderwijsprestaties zijn algemene richtlijnen uit de onderwijskundige literatuur van toepassing. " En dat geldt natuurlijk voor elke vorm van onderwijs...

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Gerelateerd