praktijk

Dit moet je weten als je zelf digitaal leermateriaal gaat ontwikkelen

Kennisnet | bijgewerkt op 24 januari 2018

  • PO
  • VO
  • MBO
  • SO
Waar moet je op letten als je zelf digitaal leermateriaal ontwikkelt?  Wanneer is multimediaal materiaal effectief? Hoe houd je rekening met auteursrecht? En welke tools zijn er om digitaal leermateriaal mee te maken?
Zelf digitaal leermateriaal ontwikkelen

Meer leereffect met multimedia

Als je zelf digitaal leermateriaal gaat ontwikkelen, is het handig als je weet hoe je multimedia goed inzet in het onderwijs. Uit onderzoek blijkt dat het gebruik van multimedia het leereffect kan vergroten. Mensen leren meer van gesproken tekst met plaatjes, dan van geschreven tekst met plaatjes. Dit heet het modaliteitseffect. Het effect treedt op door het gebruik van zowel het visuele als het auditieve deel van het kortetermijngeheugen. Op langere termijn blijken leerlingen echter evenveel te onthouden van geschreven tekst als van gesproken tekst met plaatjes. En met name voor het kunnen toepassen van het geleerde blijkt geschreven tekst met plaatjes toch het beste te werken.

Criteria om digitaal leermateriaal met multimedia te ontwikkelen

Een onderzoek naar effectief leren met multimedia laat zien dat het bij het ontwikkelen van digitaal leermateriaal belangrijk is om rekening te houden met de werking van het geheugen. Multimediale leerbronnen moeten aansluiten bij de manier waarop het geheugen werkt. Dat kan door:

  • De aandacht van de leerling te richten.
    Bijvoorbeeld door signalering van de belangrijkste onderdelen (zorgen dat de leerling niet hoeft te zoeken naar belangrijke informatie) en door segmentatie (opsplitsen van bewegende beelden in betekenisvolle delen).
  • De complexiteit van het leermateriaal te verkleinen.
    Multimediale leermiddelen hoeven voor beginners niet natuurgetrouw te zijn. Zet verschillende bronnen goed bij elkaar, zoals een animatie met ondertiteling. Als twee bij elkaar behorende bronnen ver uit elkaar staan kan de leerling de beelden gaan negeren en alleen op de tekst letten.
  • Irrelevante informatie weg te laten.
    Gebruik geen overbodige informatie of details, zoals achtergrondmuziek. Ook informatie die dubbelop is vraagt meer van het werkgeheugen.

Vier typen plaatjes die je goed kunt inzetten bij digitaal leermateriaal:

  • Plaatjes die een ezelsbruggetje zijn
  • Interpretatieplaatjes die laten zien hoe iets in elkaar zit: een dwarsdoorsnede van een machine
  • Organisatieplaatjes: de Nederlandse bodemsoorten in kleuren
  • Representatieplaatjes: weergave van een situatie in een verhaal

De eerste twee soorten plaatjes hebben het grootste leereffect.
Decoratieve plaatjes kun je beter niet gebruiken in je leermateriaal. Deze hebben een negatief effect op het leren, omdat ze te veel afleiden. Soms kan een organisatieplaatje ook een decoratief plaatje worden. Dat gebeurt als de leerling al veel voorkennis heeft. Het plaatje leidt dan meer af dan dat het de leerling helpt bij het leren.

Hoe zit het met auteursrecht?

Mag je zomaar digitaal leermateriaal van een collega gebruiken en aanpassen? Het auteursrecht regelt dat iedereen die iets creëert zelf beslist over wat anderen daar wel en niet mee mogen doen. Dat kan bijvoorbeeld met Creative Commons. Met een Creative Commons-licentie maak je in één keer duidelijk onder welke voorwaarden anderen jouw werk mogen gebruiken, zonder dat er telkens toestemming nodig is. Je behoudt zelf altijd al je rechten.
Auteursrechten zijn ook aan de orde als je afbeeldingen of ander materiaal van het internet haalt en in je arrangement of digitaal leermateriaal verwerkt. Deze brochure over auteursrecht van Kennisnet, de VO-raad en de PO-Raad helpt je daarmee verder.

Wikiwijs Maken: zelf digitaal leermateriaal ontwikkelen, combineren en delen

Wikiwijs Maken helpt leraren bij het ontwikkelen van digitaal leermateriaal voor hun leerlingen. Met Wikiwijs kun je een hele les of lessenreeks opbouwen en teksten, filmpjes, links of foto’s toevoegen. Ook kun je gevonden lesmateriaal bewerken, samenvoegen en actualiseren en je lessen met andere leraren delen. Een gemaakte les of lessenreeks kan worden gedownload als ‘pakketje’ dat je vervolgens kunt laden in geschikte elektronische leeromgevingen. Hier kun je dan de voortgang van je leerlingen volgen.

In de handleiding van Wikiwijs Maken staan alle stappen om leermateriaal te maken en te delen met collega’s. Voordat je dit materiaal deelt ‘label’ je het (metadateren), zodat het voor collega’s goed vindbaar is.

Voorbeelden van lessen op Wikiwijs

Andere tools om leermateriaal mee te maken

Referenties

Titel Onderzoeksrapportage Wikiwijs
Beschrijving Uitgevoerd door de Open Universiteit
Auteur(s) Hans van Buren, Karel Kreijns, Fredrik Van Acker, Marjan Vermeulen, Jan Lutgerink
Jaar 2013

Titel Effectief leren van multimediale bronnen
Beschrijving Kennisnet: 4W Jaargang 2,nummer 4
Auteur(s) Liesbeth Kester, Jeroen van Merriënboer
Jaar 2013

Titel Meer leren van beeld en geluid
Beschrijving Kennisnet: 4W Uitgave 2
Auteur(s) Eliane Segers
Jaar 2013

Titel Onderzoeksrapportage Wikiwijs
Beschrijving Uitgevoerd door de Open Universiteit
Auteur(s) Hans van Buren, Karel Kreijns, Fredrik Van Acker, Marjan Vermeulen, Jan Lutgerink
Jaar 2013

Titel Handreiking Kwaliteit van digitaal leermateriaal
Auteur(s) Eindredactie: Alexandra Myk, Bram Litjens
Jaar 2007

Titel Digitale lessen
Auteur(s) Marja van Erkel, Danille de Laat-van Amelsfoort, Ine Luys, BSc. Nathalie van Ginderen
Jaar 2012

Kennisnet
Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

kennisnet.nl
Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijver Mieke | 25-05-2015
Reactie Handig deze handreikingen, tools en bronnen.
Schrijver Jos Vervoort | 25-05-2015
Reactie Interessante site! Gebruik screencasts met simulaties op YouTube Het idee is dat leerlingen vervolgens actief worden en liefst in samenwerking zelf iets onderzoeken aan de simulatie en vervolgens opgaven proberen te maken. Het alleen bekijken van een stukje uitleg kan ook leiden tot vluchtig leergedrag met beperkt leereffect!

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Gerelateerd