onderzoek
po

Wat werkt tegen pesten op de basisschool?

De anti-pestprogramma’s Prima, KiVa, Alles Kidzzz en Taakspel helpen om binnen een jaar aspecten van pesten of gedragsproblemen in de klas te verminderen. De Kanjertraining heeft geen aantoonbaar effect op pesten in het algemeen. De Kanjertraining kan wel effect hebben in klassen met veel conflicten, mits professionele trainers deze geven.

Een brede onderzoeksgroep heeft dat vastgesteld in de grootschalige studie Wat werk tegen pesten? Leider van dit onderzoek naar de effectiviteit van anti-pestprogramma’s op de basisschool is de Utrechtse hoogleraar Bram Orobio de Castro.

Pesten komt vaker voor dan gedacht

De onderzoekers vroegen ruim 8.000 leerlingen naar hun ervaringen met pesten en gepest worden. Daartoe vulden zij de monitor Veilig op School meerdere keren anoniem in op de computer.

Het bleek dat pestgedrag veel vaker voorkomt dan leerlingen aan leraren en ouders vertellen. Ongeveer 1 op de 14 kinderen wordt meerdere keren per week gepest. Een derde van hen vertelt dit aan niemand, terwijl bijna 80 procent van deze kinderen al meerdere jaren wordt gepest.

Leerlingen verplicht bevragen over pesten

Er zijn grote verschillen tussen scholen en klassen, wat betreft het vóórkomen van pestgedrag. In 7,4 procent van de onderzochte klassen werd niemand regelmatig gepest. In 15,6 procent van de klassen werd meer dan een kwart van de leerlingen regelmatig gepest.

Omdat niet op alle scholen pesten een probleem is, vindt projectleider Orobio de Castro het geen goed idee om scholen te verplichten een anti-pestprogramma te volgen. Wel bepleit hij een verplichting voor scholen om hun leerlingen regelmatig te bevragen over pesten.

Tien anti-pestprogramma’s onderzocht

De wetenschappers onderzochten tien anti-pestprogramma’s. Van die tien bleken er twee, Prima en (voor de jongste kinderen op de basisschool) Taakspel, binnen een jaar tot (iets) minder pestgedrag te leiden. Een eerdere studie had dat al bij het programma KiVa vastgesteld. Deze drie richten zich op de hele klas. Ook Alles Kidzzz, dat zich juist richt op individuele kinderen met ernstige gedragsproblemen, bleek goed te werken.

Dat de Kanjertraining leidt tot minder pesten konden de onderzoekers niet vaststellen. Wel kan de training een positieve bijdrage hebben in klassen met veel conflicten. Voorwaarde is dat professionele trainers de training geven.

Andere onderzochte anti-pestprogramma’s:

Bij de eerste twee konden de onderzoekers binnen een jaar geen positieve effecten vaststellen. Bij de andere vier konden de effecten niet goed worden onderzocht, vooral omdat te weinig scholen meededen aan het onderzoek.

Scholen voeren anti-pestprogramma’s niet altijd goed uit

Dat bepaalde programma’s niet werken, kan komen omdat is gekeken naar de effecten na een jaar; programma’s hebben wellicht meer tijd nodig. Verder bleek dat scholen het gekozen programma lang niet altijd goed of volledig uitvoeren. Ook dat kan van invloed zijn op de resultaten.

Voor het voortgezet en het speciaal onderwijs bestaan nog geen effectieve anti-pestprogramma’s.

Meer informatie

  • B. Orobio de Castro et al. (2018). Wat werkt tegen pesten? Effectiviteit van kansrijke programma’s tegen pesten in de Nederlandse onderwijspraktijk. Utrecht: Universiteit Utrecht.
  • Lees meer over wat werkt tegen pesten op de website van de Universiteit Utrecht.
  • Lees meer over anti-pestprogramma’s op de website van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI).
Thema

Pedagogiek

Onderwerpen

Sociale veiligheid


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.