Hoe ga je slim om met smartphones in de klas?

Kennisnet | 26 juni 2019

Moet je smartphones in de klas verbieden of juist toestaan? In het onderwijs in Nederland is er volop discussie en is er geen eenduidig antwoord. Smartphones zijn niet meer weg te denken uit het dagelijks leven en komen logischerwijs dan ook het klaslokaal in. Hoe ga je slim om met het smartphonegebruik van leerlingen?
Vijf leerlingen zitten buiten op een rij en kijken op hun smartphones

Het gebruik van smartphones in de klas kent nadelen, zoals afleiding en verstoring van de lessen. Maar er zijn ook voordelen:

  • Bieden van schoolinformatie: via de smartphone kan de school leerlingen informeren over roosters, huiswerk, lesuitval en cijfers.
  • Individueel leren: wanneer de smartphone didactisch wordt ingezet, kan het leerlingen helpen om hun leerprestaties te verhogen. Bijvoorbeeld bij het opzoeken van informatie, het krijgen van instructie, bij oefenen en toetsing. Lees in het artikel 7 apps om de smartphone in te zetten in je les hoe leraar Ruud Wijers dit doet.
  • Samen leren: een smartphone kan samenwerking tussen leerlingen en sociaal contact binnen de groep bevorderen. Dit gebeurt vooral buiten de les. Denk aan het doorgeven van huiswerk, eventueel met foto’s.
  • Sociaal contact: een smartphone kan bijdragen aan de interactie via sociale media tussen leerlingen, of tussen leraar en leerlingen. Die interactie kan vriendschappen tussen leerlingen versterken. Het is wel zaak om dit goed te monitoren, want het kan ook leiden tot ruzies die de sfeer in de klas verpesten.

Smartphones in de klas

Smartphones zijn een onlosmakelijk onderdeel van ons leven geworden. Daar hebben leerlingen dus ook mee te maken. Scholen hebben een belangrijke verantwoordelijkheid om leerlingen te leren omgaan met de digitale wereld, want met smartphones zijn ze hier altijd mee verbonden.

Door smartphones in de klas toe te staan, kan de school leerlingen voorbereiden op het functioneren in de digitale samenleving. Inclusief gezond en verantwoord omgaan met de smartphone. Hiertoe behoort ook aandacht voor pesten en omgaan met digitale verleidingen.

Scholen die hiermee aan de slag willen, kunnen dat op verschillende manieren doen. Dat kan door smartphones in de klas toe te staan , maar ook door er gesprekken over te voeren. Of door op andere manieren te oefenen met impulscontrole bij de leerlingen.

Onderstaande tips helpen je bij smartphones in de klas.

Tip 1: besteed aandacht aan zelfregulatie

Zowel in het privéleven en vervolgonderwijs als in het werkende leven liggen afleiding en verleiding door de smartphone voortdurend op de loer. In het bijzonder via sociale media. Sociale media zetten effectieve verleidingstechnieken in om gebruikers aan zich te binden. Bijvoorbeeld door te zorgen dat de gebruiker zo lang mogelijk blijft en zo vaak mogelijk terugkeert. Omdat het vervolgonderwijs nog nauwelijks aandacht besteedt aan de omgang hiermee, ligt er een taak voor het funderend onderwijs om leerlingen de nodige kennis en inzicht mee te geven.

Onafhankelijk van het opleidingsniveau, hebben alle leerlingen baat bij:

  • praten over afleiding
  • het leren om beheerst om te gaan met de smartphone (zelfregulatie)
  • bewustwording van het feit dat multitasking niet werkt en zelfs contraproductief is

Leerlingen van lagere niveaus hebben baat bij een verbod op smartphones. Uit onderzoek van Beland en Murphy (2016) blijkt dat een verbod een positieve invloed heeft op de leerprestaties van leerlingen. In Nederland gaat het dan vooral om niveaus als het praktijkonderwijs en het vmbo (voornamelijk vmbo-basis en -kader). De smartphone is zeker niet de enige afleider in het leven van een tiener, maar je kunt leerlingen in coach- of mentorgesprekken wel wijzen op de risico’s ervan.

Het aanleren van zelfregulatie heeft tijd nodig. Het vraagt om doorlopende aandacht en oefening. Zie het als onderdeel van digitale geletterdheid. Praat met de ouders van leerlingen. Zij kunnen een belangrijke rol spelen bij het aanleren van zelfregulatie en het oefenen met aandacht en focus.

Les-ideeën om zelfregulatie te oefenen

  • Oefen met je leerlingen en daag ze uit. Laat ze bijvoorbeeld drie minuten een beeldschermtekst lezen, zonder toe te geven aan de verleiding een ander scherm te openen. Probeer het daarna vier minuten, en vervolgens steeds een minuut erbij.
  • Vraag leerlingen om tijdens het lesuur hun telefoon aan te zetten, met het volume op z’n hardst. Laat hen elke notificatie op een poster schrijven met categorieën zoals Instagram, Facebook, WhatsApp, Snapchat, sms en inkomende telefoongesprekken. Praat na afloop met leerlingen over hoe ze thuis omgaan met de meldingen die binnenkomen op hun smartphone. Hoe gaan zij om met al die digitale ‘schreeuwen om aandacht’? Hoe blijven zij gefocust op hun huiswerk?

Meer informatie over smartphones in de klas en zelfregulatie op kennisnet.nl

Tip 2: besteed aandacht aan zelfreflectie

Leerlingen moeten leren zich te beheersen als het gaat om afleiding. Dat lukt alleen als ze ook leren om na te denken over hun eigen gedrag. Zelfreflectie helpt hen om afstand van zichzelf te nemen en van de impulsen uit de digitale wereld.
Het doel van zelfreflectie is dat leerlingen bewust worden van de dingen die zij doen. Welke keuzes maken ze en waarom juist die keuzes? Wat lukte goed en wat minder goed?

Door zelfreflectie kunnen leerlingen zichzelf uiteindelijk beter in de hand houden. De leraar kan helpen om die vragen te stellen, bijvoorbeeld bij maatschappijleer of levensbeschouwing. Vragen die leraren kunnen stellen, zijn:

  • Ben jij de baas over je eigen smartphone, of is die de baas over jou? Waar merk je dat aan?
  • Zijn er nog andere apparaten dan je telefoon, waarbij ‘wie is er eigenlijk de baas’ een rol speelt?
  • Wat voel je wanneer je likes krijgt via sociale media? Wat voel je als je niets krijgt?
  • De smartphone brengt mensen, bijvoorbeeld via WhatsApp, bij elkaar, maar kan ook leiden tot ruzies die de sfeer in de groep flink verpesten. Wat brengen sociale media jou?
  • Wat doet het met je als iemand vervelend reageert op een berichtje van jou op sociale media? Hoe houd je het gezellig?
  • Weet je wat een filterbubbel is? Hoe serieus is het volgens jou gesteld met de filterbubbel? Bekijk ter inspiratie de TED-talk Beware online ‘filter bubbles’ van Eli Pariser.

Zelfreflectie is belangrijk en nuttig voor álle leerlingen. Vanzelfsprekend moet je als school wel aansluiten op het niveau van leerlingen. Bij leerlingen in het speciaal onderwijs of leerlingen met een indicatie in het reguliere onderwijs zal het veel extra aandacht en inspanning vergen. In de praktijk helpt vooral veel herhalen.

Les-ideeën over digitale omgangsvormen

  • Als onderdeel van het Handboek Digitale Geletterdheid vind je de les WhatsHappy die je helpt om te praten over digitale omgangsvormen. De les is vooral geschikt voor de bovenbouw van het po, maar ook bruikbaar in de onderbouw van het vo.

Tip 3: kijk verder dan de smartphone in de klas

Niet alleen smartphones kunnen een bron van afleiding zijn. Tablets en laptops zijn dat net zo goed. Ook via die apparaten kunnen leerlingen video’s kijken en sociale media volgen. Een breder mediabeleid dat verder gaat dan alleen de smartphone, is dan ook het advies.

Een hulpmiddel daarvoor is Mobile Device Management (MDM). Dat is software waarmee je mobiele apparaten, zoals tablets en laptops, op afstand kunt beheren. Je kunt bijvoorbeeld bepaalde apps wel of niet toestaan, zicht houden op welke leerling op welk device is ingelogd en controleren hoeveel tijd een leerling waaraan besteedt. Bedenk wel dat MDM geen oplossing voor alles is, zoals programma’s voor ouderlijk toezicht dat ook niet zijn. Ook staan dit soort hulpmiddelen op gespannen voet met de noodzaak om leerlingen te leren hun eigen gedrag te reguleren.

Daarnaast heb je te maken met de privacy van de leerling. Het is belangrijk om leerlingen en hun ouders goed te informeren over wat je wel en niet doet met MDM. Naast de inzet van MDM, is het ook goed om leerlingen te leren hoe ze zelf met (digitale) prikkels moeten omgaan.

Meer informatie op kennisnet.nl over Mobile Device Management

Tip 4: houd rekening met de invloed van smartphones op de sfeer in de school

Ook al geef je weinig ruimte aan de smartphone, dan nog is de invloed enorm op het leven van je leerlingen en dus op de sfeer in de school. Heibel in een WhatsAppgroep kan de stemming in een klas ingrijpend beïnvloeden. En een naaktfoto die viraal gaat, kan de hele school op stelten zetten. Anticipeer op dit soort incidenten door voortdurend in gesprek te gaan met leerlingen, en met leraren onderling, over dingen die fout kunnen gaan. Het gaat bij sociale veiligheid niet alleen om dingen die fout gaan maar ook over de vraag hoe je het goed kunt doen. Hoe stimuleer je leerlingen om digitale media positief in te zetten? Dit wordt behandeld in hoofdstuk 6 ‘Samenleven’ in het Handboek Digitale Geletterdheid.

Meer informatie over sociale veiligheid op school

In gesprek

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.