Vso-docent met leerlingen naar Ghana: ‘Ze hadden nog nooit in een vliegtuig gezeten’

Docent Pim van Tol vond het een gemis dat zijn vso-school geen buitenlandreizen organiseerde. Hij besloot het daarom zelf op te pakken. Samen met zijn leerlingen met autisme, adhd, depressies en angststoornissen vertrok hij naar Ghana. “Tijdens zo’n reis leer je omgaan met je eigen beperkingen onder de meest uitdagende omstandigheden. Het is een fantastische manier om nieuwe ervaringen op te doen.”

Wil je ook een gastcolumn schrijven over jouw ervaringen in het onderwijs? Mail ons. 

Toen ik begon op mijn huidige vso-school, gingen de leerlingen nooit op buitenlandse excursies. Ik begreep dat wel: een binnenlandse excursie zonder overnachting kan met leerlingen in het speciaal onderwijs al een hele uitdaging zijn.

Een meerdaagse reis in het buitenland doet een beroep op competenties en eigenschappen die onze leerlingen door hun beperking onvoldoende of helemaal niet hebben. Zo’n reis vraagt veel van je: je moet flexibel zijn, veel communiceren, samenwerken met anderen en zelfstandig handelen. Toch vond ik het een groot gemis, omdat je tijdens zo’n reis leert omgaan met je eigen beperkingen onder de meest uitdagende omstandigheden. Daarom besloot ik eerst met een collega een buitenlandreis naar Berlijn te organiseren. Dat was een enorm succes. Daarna volgden reizen naar onder meer Ieper, Normandië, de Ardennen en Florence.

Zelf ervaren

Eén uitdaging ontbrak nog, vond ik: ik wilde onze leerlingen zo graag eens de wereld buiten Europa laten zien. Voor hun ontwikkeling als mens leek het me enorm waardevol met eigen ogen te zien hoe leeftijdsgenoten in een Afrikaans land opgroeien. Je kunt leerlingen eindeloos verhalen vertellen en plaatjes laten zien, maar je leert pas echt iets als je het zelf ervaart.

Ik besloot een reisorganisatie aan te schrijven die dit soort reizen voor scholen aanbiedt. Hoewel de organisatie niet eerder met het speciaal onderwijs had gewerkt, waren de medewerkers direct enthousiast. We besloten dat Ghana een mooie bestemming zou zijn.

Crowdfunding

En daar begon het avontuur. Leerlingen moesten hun eigen reissom verdienen met klusjes, maar dat verliep minder soepel dan op veel reguliere scholen. Uiteindelijk kregen we met crowdfunding, een gift van het bestuur en de verkoop van spullen op school voldoende geld bij elkaar om de reis te betalen.

We vertrokken met achttien vso-leerlingen, twee docenten, een onderwijszorgassistent en een psycholoog naar Accra, Ghana. Er gingen leerlingen mee met autisme, adhd, depressies en angststoornissen. Een groot deel van hen had nog nooit in een vliegtuig gezeten.

Onverwachte situatie

Bij aankomst werden we direct geconfronteerd met een onverwachte situatie: de bus die ons op zou halen van het vliegveld kwam niet opdagen, en dus reden we in kleine taxibusjes kriskras door het chaotische verkeer van Accra.

De volgende dag brachten we een bezoek aan een wijk die gebouwd was naast een vuilnisbelt, de grootste kleding- en elektronicadump van Ghana. De lucht was niet te harden en de leefomstandigheden waren schrijnend. Het maakte diepe indruk op de leerlingen.

Mee met het ritme

Daarna vlogen we naar het noorden, waar we drie nachten verbleven bij de lokale bevolking in een afgelegen dorp. De ontvangst van de dorpelingen was een warm bad: ik heb me nog nooit zo welkom gevoeld. We brachten een bezoek aan de chief van het dorp voor een formele goedkeuring van onze aanwezigheid. Plechtig gingen onze leerlingen door de knieën. In tweetallen sliepen ze die nachten bij een Ghanese leeftijdsgenoot thuis, in hutjes op een matras op de grond. We gingen mee met het ritme van het dorp: naar de kerk, water halen bij de bron, naar school en een potje voetballen (waarbij we met 1-5 keihard van een hobbelig veld werden gespeeld).

De laatste avond kregen we een uitgebreid afscheid met Afrikaanse dans en muziek. Leerlingen die normaliter niet eens iets voor een groep durven zeggen, gingen helemaal los op de muziek. Van de chief ontving ik als reisleider een kip die ter plekke geslacht werd.

Geen bereik

Het waren dagen met weinig slaap waarin de leerlingen ver buiten hun comfortzone moesten gaan. Er was geen stromend water en, voor veel leerlingen heftiger, geen internet of mobiel bereik. Elke Nederlandse jongere zou dat lastig vinden, en zeker onze doelgroep, maar wat deden ze het fantastisch! Zo zie je maar: leerlingen kunnen vaak meer dan ze zelf denken. In Nederland houden we bepaalde delen van hun beperking misschien ook wel onbedoeld in stand.

Om nooit te vergeten

Het was voor ons allemaal een avontuur om nooit te vergeten. Ja, het voortraject kostte veel tijd en moeite. En ook onderweg zijn we tegen de nodige uitdagingen aangelopen. Toch wist ik bij terugkomst zeker: ik zou het liefst zo snel mogelijk een volgende buitenlandreis organiseren!

Pim van Tol is teamleider vmbo-tl/havo en docent maatschappijleer en filosofie op het Heliomare College in Heemskerk.