Stimuleer leerlingen kritisch te denken met een onderzoeksgesprek
praktijk
vo

Stimuleer leerlingen kritisch te denken met een onderzoeksgesprek

Een onderzoeksgesprek is een methodiek waarbij leerlingen een vraag bespreken die ze samen hebben bedacht. De leraar begeleidt het gesprek, maar heeft geen inhoudelijke rol. Deze gesprekken stimuleren leerlingen tot een onderzoekende houding. Ze leren zichzelf beter kennen en krijgen meer begrip voor hun klasgenoten.

  • Deze video kan worden embed

Op het Coornhert Lyceum in Haarlem nemen onderzoeksgesprekken een belangrijke plaats in bij de lessen filosofie. Filosofieleraar Rudolf Kampers laat zien hoe hij deze toepast in zijn les en geeft praktische tips voor een goed onderzoeksgesprek. 

Kritisch luisteren en doorvragen

Leerlingen oefenen bij onderzoeksgesprekken vragen stellen, kritisch luisteren en doorvragen. Zo leren ze niet alleen zichzelf beter kennen, maar ook hun medeleerlingen omdat zij zich in elkaars belevingswereld moeten verplaatsen. In een effectief onderzoeksgesprek ontwikkelen leerlingen vaardigheden, zoals kritisch denken, samenwerken en goed communiceren.  

Hoe verloopt een onderzoeksgesprek in de les?

Alle thema’s zijn geschikt voor het opstellen van een onderzoeksvraag. De vraag moet voor alle deelnemers betekenisvol zijn. Allereerst vraagt de leraar of er leerlingen zijn die ervaring hebben met het thema. Vervolgens delen ze hun ervaringen en stellen elkaar vragen. Ten slotte komen de leerlingen gezamenlijk tot antwoorden en inzichten. De leraar heeft zo de rol van een procesbegeleider. Hij:

  • levert geen inhoudelijke bijdrage aan het gesprek
  • zorgt dat iedereen actief meedoet  
  • vat samen en vraagt door
  • zorgt dat leerlingen elkaars bijdragen respecteren

6 tips voor het voeren van een onderzoeksgesprek

1. Oefen thuis

    Oefen het onderzoeksgesprek voordat je het in de klas introduceert. Het lastigste aan een onderzoeksgesprek leiden is je niet te bemoeien met de gesprekken van de leerlingen. Het begeleiden van het denkproces en meningsvorming van de leerlingen vraagt namelijk echt om een andere houding. Start daarom bijvoorbeeld eens een onderzoeksgesprek aan de keukentafel met familie of vrienden.

    2. Verplaatsen in de ander

    Stimuleer leerlingen zich te verplaatsen in de mening van een ander. Je kunt dit doen door de leerlingen elkaars uitspraken te laten samenvatten of herhalen om te controleren of ze elkaar goed begrijpen. 

    3. Hoe concreter hoe beter

    Probeer vragenderwijs de bewering of mening van de leerling helder te krijgen. Vraag om vage beweringen concreet te maken met voorbeelden of argumenten.

    4. Doe het samen

    Het is een gezamenlijk onderzoek. Vraag naar de samenhang tussen de uitspraken en ga bijvoorbeeld na of iedereen het met elkaar eens is en welke conclusies er getrokken kunnen worden. Daarmee onderscheidt een onderzoeksgesprek zich van een debat. 

    5. Wees neutraal

    Als gespreksleider geef je geen blijk van goed- of afkeuring voor de uitspraken van leerlingen, je bent hiermee het goede voorbeeld voor de leerlingen. 

    6. Focus op de eigen mening

    Laat de mening van leerlingen zoveel mogelijk baseren op hun eigen ervaringen, en niet op die van boeken of mening van anderen. 

    Meer lezen?

    Blijf op de hoogte

    Vandaag in je mailbox. Morgen toe te passen in de klas. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang praktische tips, actuele informatie en ideeën voor jouw dagelijkse onderwijspraktijk.