praktijk

Doeltaal-voertaalprincipe bij Duits

lerarenredactie | bijgewerkt op 06 januari 2012 | doeltaal-voertaal

  • VO

Volgens het doeltaal-voertaalprincipe in het vreemdetalenonderwijs is de taal die geleerd wordt (de doeltaal), tegelijkertijd de voertaal in de les. Dit betekent dat in de les Duits de leraar zo veel mogelijk Duits spreekt en de leerlingen ook.

Taalverwerving

Volgens verschillende wetenschappelijke theorieën over het verwerven van vreemde talen is het gebruik van de doeltaal als voertaal in de les bevorderlijk voor de taalverwerving. Docenten Duits die deze theorieën in de praktijk toepassen voorzien leerlingen van genoeg begrijpelijke taal in het Duits en geven tegelijkertijd de leerlingen genoeg gelegenheid om Duits te spreken. Dat is de optimale situatie voor de leerlingen om Duits op school te leren.

Duits praten

Het invoeren van doeltaal als voertaal betekent niet dat er in de les altijd Duits gesproken moet worden. Sterker nog, soms is het beter om dit niet te doen. Wanneer de docent zeker wil zijn dat de leerlingen de stof begrijpen, is het goed de uitleg in het Nederlands te doen, bijvoorbeeld bij het behandelen van grammatica of tekstbegrip.

Schoolbord Sprechen Sie DeutschToepassing

Het doeltaal als voertaalprincipe wordt nog niet zo vaak toegepast, volgens een onderzoek uit 2010 van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA). Uit dit onderzoek blijkt dat de meeste docenten Duits op middelbare scholen slechts een kwart van de lestijd Duits spreken. Dit terwijl de meeste leerlingen juist aangeven meer Duits in de les te willen horen. Een groot deel van de leerlingen zou ook meer Duits in de les willen spreken. Daarom hebben het DIA en het Expertisecentrum mvt samen met docenten Duits die al lang doeltaal als voertaal gebruiken, voorbeelden op video verzameld, om te laten zien hoe lessen waarin veel Duits wordt gesproken eruit zien.

Tips

  • Wees duidelijk tegenover de leerlingen, vertel hen in de eerste les in het Nederlands dat de voertaal voornamelijk Duits is. Vertel ook waarom dit zo is en wat je van hen verwacht.
  • Maak posters met veelgebruikte klassentaal en hang deze overal in het lokaal. Veelgebruikte zinnen als ‘Wat betekent dit woord?’, ‘Ik begrijp het niet’, ‘Kunt u mij helpen?’ en ‘Mag ik naar de wc?’ kunnen de leerlingen dan altijd in het Duits maken.
  • Small talk met de leerlingen aan het begin of einde van de les leent zich zeer goed voor het gebruik doeltaal als voertaal!
  • Corrigeer niet te veel op fouten van de leerlingen als zij Duits spreken. Het gaat er immers om dat ze in het Duits hun boodschap kunnen overbrengen. Herhaal eerder in correct Duits nog een keer wat de leerling zei.
  • Wees creatief in het uitleggen van de betekenis van woorden. Vertalen is niet nodig! Niets is zo leuk als een leraar die alles uit de kast haalt om een woord uit te leggen, door gebaren, tekeningen, omschrijvingen.
  • Besteed in de les aandacht aan het gebruik van strategieën om iets uit de drukken als je de woorden niet weet (bijv. omschrijven, een ander woord gebruiken, etc.) en strategieën om betekenis te raden als je het woord niet kent (bijv. door naar de context te kijken).

Uitdagingen

In de praktijk is het niet altijd gemakkelijk om consequent het doeltaal-voertaalprincipe vol te houden. Een aantal uitdagingen en mogelijke oplossingen:

  • Het begrip van de leerlingen schiet te kort. In het begin zullen de leerlingen moeten wennen aan het gebruik van het Duits als voertaal. Als docent kun je controleren of de leerlingen je begrepen hebben, door ze te vragen in hun eigen woorden in het Nederlands samen te vatten wat je net gezegd hebt. Daarnaast is het natuurlijk belangrijk om langzaam en in eenvoudige taal te praten.
  • De leerlingen durven geen Duits te spreken in de les. Maak leerlingen duidelijk dat het niet erg is om fouten te maken. Juist de fouten zijn belangrijk voor het leerproces. Geef ze veel complimentjes ( in het Duits!) wanneer ze een goede poging wagen. Creëer een veilige klassensfeer.
  • De situatie is te kunstmatig om steeds Duits te spreken in de klas. Wees consequent in het toepassen van het Duits, op de afgesproken momenten, zowel tegenover jezelf als docent in je eigen gebruik van het Duits, als tegenover je leerlingen. Spreken de leerlingen Nederlands, terwijl ze het in ook in het Duits kunnen proberen, doe alsof je het niet verstaat, kijk onnozel, en vraag ‘Wie bitte?’, met een grapje, en wijs naar de posters aan de muur.
  • Ik heb een grote klas en ik kan geen spreekvaardigheid oefenen. Ook voor grote groepen bestaan geschikte werkvormen voor het oefenen van spreekvaardigheid. In bijvoorbeeld de werkvorm ‘binnenkring-buitenkring’ komen alle leerlingen aan het woord. De leerlingen vormen een binnenkring en een buitenkring. De leerlingen in de buitenkring stellen een vraag aan de leerling tegenover hen in de binnenkring. Deze antwoord en alle leerlingen in de buitenkring schuiven een plaats op en het proces wordt herhaald.

Video’s onderbouw

Vocabulaire

Grammatica

Beginnen in de onderbouw

Instructie en uitleg

Presentaties


Video’s bovenbouw

Duits in alle leersituaties 

Leerling aan het woord

Tips en strategieën 

Feedback 

Presentaties bovenbouw

Links

Documentatie Expertisecentrum Moderne Vreemde Talen
Speakerbox van CPS: Werkvormen voor het oefenen van spreekvaardigheid in de klas.

Referenties

Titel Een ?schijf van vijf? voor het vreemdetalenonderwijs
Auteur(s) Westhoff, G.J.
Jaar 2008

Titel Doeltaal = Voertaal
Auteur(s) Raymond Haamberg , Karin Hofman, Ellen Maaswinkel en Agnes Rodiger
Jaar 2007

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijver Chantal Weststrate | 26-01-2012
Reactie Mooi document en de filmpjes zijn ook heel motiverend. Ik ga ze gebruiken voor mijn vakdidactiek- colleges. Ook de links zijn handig omdat ze doeltaal-voertaal in een berder perspectief plaatsen! Merci!

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Gerelateerd