Leraar24 logo
Burgerschap leer je niet in de klas
praktijk
vo

Burgerschap leer je niet in de klas

Leerlingen die van school komen met normen en waarden, die weten wat democratie is en kunnen omgaan met verschillende bevolkingsgroepen. Dat is het doel van burgerschapsonderwijs. Hoe scholen in het voortgezet onderwijs goede burgers maken van hun leerlingen verschilt. Scholengemeenschap Guido kiest voor maatschappelijke diensttijd. ‘We sturen de leerlingen de school uit. Burgerschap leer je niet in de klas, maar in de maatschappij’, stelt leraar Erik-Jan Hakvoort.

Tientallen leerlingen van de Arnhemse school Guido trekken er iedere dinsdag- en donderdagmiddag op uit. Ze bingoën met demente bejaarden, mesten stallen uit op een zorgboerderij, staan achter de toonbank in een wereldwinkel, ondersteunen de leerkracht op een basisschool of werken mee aan herdenkingsplechtigheden rondom de Slag om Arnhem. ‘Alles is mogelijk, zolang ze maar iets bijdragen aan de samenleving. Én ervan leren,’ vertelt Erik-Jan, mentor van havo 5 en leraar maatschappijleer en geschiedenis.

Verhalen van vluchtelingen

De leerdoelen van de maatschappelijke diensttijd van het Guido sluiten aan bij die van Stichting leerplanontwikkeling Nederland (SLO) en het vak maatschappijleer. Het gaat onder andere om betrouwbaarheid tonen, veilig en gezond werken, bijdragen aan goede werkrelaties en leren omgaan met andere culturen en leeftijdsgroepen. Een paar leerlingen van het Guido werkten in de winkel Bazar54. Daar ontmoetten ze vluchtelingen. De leerlingen leerden van hun verhalen, zagen culturele verschillen en kregen te maken met taalbarrières. ‘Dat is allemaal burgerschapsvorming, maar dan in de praktijk. Dat leer je niet in een klaslokaal’, aldus Erik-Jan.

Zelf bepalen wat je doet

Wat de leerlingen doen tijdens hun maatschappelijke diensttijd bepalen ze zelf, in overleg met hun mentor of vakdocent. Een pionier bemiddelt tussen de leerlingen en de maatschappelijke organisatie. De pioniers zijn geen docenten, maar medewerkers van TijdVoorActie. Dit is een vrijwilligersorganisatie die jongeren stimuleert iets te doen voor mensen die geen of weinig netwerk hebben. De pioniers gaan het gesprek aan met de leerling, kijken naar zijn of haar belangstelling en of er een opdracht is die aansluit bij een latere vervolgopleiding.

Niet vrijblijvend

De maatschappelijke diensttijd op het Guido is niet vrijblijvend. Leerlingen zetten zich over een periode van 6 maanden 80 uur in voor hun opdracht, iedere week 3 uur. Het wordt allemaal officieel geregeld. Leerling en opdrachtgever sluiten daarvoor een overeenkomst. Daarin staat bijvoorbeeld dat er op locatie een goede begeleider moet zijn. De leerlingen ondertekenen de leerdoelen en werken mee aan intervisiemomenten. Ook houden ze een portfolio bij. Dat portfolio presenteren ze op school. Zo kunnen ze op het Guido bijhouden of leerlingen hun leerdoelen gehaald hebben. Niet alle leerlingen van het Guido vervullen een maatschappelijke diensttijd. ‘De grootste pijler van ons burgerschapsonderwijs is nu nog maatschappijleer ín de klas. Langzaam maar zeker willen we toe naar maatschappelijke diensttijd voor alle leerlingen. Hoewel we leerlingen niet kunnen verplichten die buiten de school te volgen.’

Meer structuur is welkom

Erik-Jan wil dat de VO-raad en het ministerie van OCW de maatschappelijke diensttijd erkennen en ook stimuleren. Hij hoopt op duidelijke voorwaarden voor het inzetten ervan als burgerschapsonderwijs. Bijvoorbeeld over hoe je met de diensttijd aandacht geeft aan democratische waarden, racisme, respect en vrijheid. ‘Dat is superbelangrijk, nu minister Arie Slob met zijn wetsvoorstel meer sturing wil geven aan burgerschapsonderwijs. Wij voldoen al aan wat de minister wil, maar wat meer structuur zou prettig zijn.’

Het kost leraren geen extra tijd

Maatschappelijke diensttijd kost leraren geen extra tijd. Het komt niet bovenop het lesprogramma, maar in plaats van andere dingen. ‘Neem bijvoorbeeld de tijd die je besteedt aan loopbaanoriëntatie. Dat doen we nu binnen de maatschappelijke diensttijd. En als de leerlingen aan de slag zijn, heb je als leraar je handen vrij voor andere projecten’, vertelt Erik-Jan.

Meer weten?

Thema

Curriculum

Onderwerpen

Mens & maatschappij

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.


Stel je vraag aan Leraar24

Leraar24 helpt je graag. Laat ons weten als je een vraag hebt over onderwijs in de praktijk en onderzoek.

Leraar24 is een samenwerking tussen