Begrijpend lezen is wél leuk
praktijk
Leesbevordering po

Begrijpend lezen is wél leuk

Begrijpend lezen is niet saai. Volgens onderwijsadviseur Tony van Dalen pakken we het alleen helemaal verkeerd aan. Van werkboekjes worden leerlingen geen betere lezers. De tekst zelf moet centraal staan. Als leerlingen zelf een ingewikkelde tekst doorgronden, is de beloning groot. Want dan blijven ze lezen.

‘Wij zijn een van de weinige landen met begrijpend lezen als apart vak. Maar kijk je naar internationale toetsresultaten, dan scoren we niet beter’, vertelt Tony van Dalen van onderwijsadviesbureau Expertis. Haar ideaalbeeld: begrijpend lezen integreren in andere vakken en in thematisch onderwijs. Veel scholen zijn daar nog niet aan toe en houden vast aan begrijpend lezen als apart vak.

Durf de methode los te laten

Begrijpend lezen gaat vaak over het aanleren van leestechnische strategieën, bijvoorbeeld voor het vinden van signaalwoorden en verwijswoorden. Volgens Tony wordt voorbijgegaan aan de inhoud van de tekst zelf. ‘Dat de inhoud boeiend is en je er ook nog wat van kunt leren, verdwijnt helemaal naar de achtergrond.’ Maar hoe zit het dan met de lesmethodes vol leestechnische strategieën? ‘Een methode is een hulpmiddel, geen doel’, zegt Tony. Durf als leraar de lesmethode los te laten en eigen keuzes te maken. Als leraar weet je wat het beste werkt voor jouw leerlingen. 

Begin simpel

Een methode loslaten en de tekst centraal zetten. Het klinkt mooi, maar hoe doe je dat? Tony raadt aan om simpel te beginnen. Ga bijvoorbeeld met je klas in gesprek over een uitdagende tekst met een prikkelend onderwerp. Ga zelf na waar de tekst over gaat en bedenk wat je de leerlingen wilt leren. Verzin vervolgens een paar vragen over de inhoud van de tekst en bespreek die met je leerlingen. Je kunt hiervoor gewoon bestaande methodes gebruiken zoals Nieuwsbegrip, maar dan zonder de werkboekjes en de werkbladen. Help je leerlingen de informatie uit teksten te halen en te ordenen in schema’s. Laat ze uiteindelijk met argumenten op basis van de tekst een mening vormen. ‘Zorg ervoor dat je leerlingen ook echt met elkaar en met jou in gesprek gaan over de tekst. Laat ze niet in hun eentje allerlei vragen over een tekst beantwoorden’, zegt Tony.

Verwijs- en signaalwoorden

Maar wanneer komen de verwijs- en signaalwoorden dan aan bod? Tony geeft aan dat je die alleen gebruikt als je ze nodig hebt om de tekst te begrijpen. ‘Je gaat niet zomaar kijken waar ‘er’ of ‘dat’ naar verwijst. Dat soort technische oefeningen heeft geen zin.’ Uit onderzoek blijkt dat leerlingen die strategieën helemaal niet meenemen naar andere teksten. Je kunt ze beter leren hoe ze een tekst moeten lezen. Doe hardop voor hoe jij de tekst leest, welke vragen je aan jezelf stelt en hoe je antwoorden probeert te vinden. Op zo’n moment kun je je wel hardop afvragen waar een woord naar verwijst. ‘Zo wordt een leestechnische strategie betekenisvol en blijft ze hangen bij je leerling.’

De tekst centraal zetten met close reading

Een handige manier om de tekst centraal te zetten, is door gebruik te maken van close reading. Leerlingen lezen de tekst dan meerdere keren, maar doen dat steeds met een ander doel. Zo leren ze teksten echt te doorgronden. Op die manier ervaren leerlingen dat ze een ingewikkelde tekst kunnen begrijpen en met allerlei teksten kunnen omgaan. Dat nemen ze ook mee naar andere vakken. ‘Uit onderzoek blijkt dat leerlingen die begrijpend kunnen lezen, hogere Cito-resultaten halen.’ En – misschien nog wel belangrijker– leerlingen gaan lezen leuk vinden. ‘Ze schrikken niet meer van een complexe tekst. Dat helpt ze bij vakken als biologie en geschiedenis en bij verhaaltjessommen.’

Aandacht voor begrijpend lezen tijdens andere vakken

Leerlingen hebben bij alle vakken die ze volgen veel baat als ze goed begrijpend kunnen lezen. Leerlingen moeten kennis opdoen. Weten ze hoe ze bepaalde informatie uit een tekst kunnen halen en ordenen? Dan leren ze sneller en zelfstandiger, met betere resultaten als gevolg. ‘Het is dus eerst even een investering, maar uiteindelijk levert het veel op.’

Tips om begrijpend lezen goed in te zetten

Wil je begrijpend lezen goed inzetten in de klas? Tony heeft een aantal handige tips:

  • Bepaal vooraf met welk doel je een tekst leest en stem daar je vragen aan leerlingen op af.
  • Voor diep lezen zijn complexe teksten nodig. Welke teksten wel en niet geschikt zijn en hoe je een tekst centraal zet, kun je leren.
  • Doe het diep lezen hardop denkend voor. Dat is je instructie. Je laat je leerlingen zien hoe je met een tekst omgaat. Dat werkt ook bij andere vakken.
  • Leer de leerlingen aantekeningen maken tijdens het lezen, dan leren ze hoofd- en bijzaken te scheiden.
  • Discussieer en gebruik daarbij coöperatieve werkvormen.

Meer weten

Wil je je verder verdiepen in de aanpak van begrijpend lezen? Hieronder vind je meer informatie:

  • Er is veel aandacht voor begrijpend lezen in het onderwijs en er wordt daarom veel onderzoek gedaan naar effectieve aanpakken. Je leest er meer over op de website van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).
  • Op het blog over geletterdheid en schoolsucces van Erna van Koeven en Anneke Smits, de auteurs van het boek ‘Rijke Taal’ vind je veel informatie over begrijpend lezen.

Blijf op de hoogte

Vandaag in je mailbox. Morgen toe te passen in de klas. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang praktische tips, actuele informatie en ideeën voor jouw dagelijkse onderwijspraktijk.