8 vragen over de nieuwe wet burgerschapsonderwijs
praktijk
Burgerschap po vo mbo so

8 vragen over de nieuwe wet burgerschapsonderwijs

Sinds 1 augustus 2021 is er een nieuwe wet burgerschapsonderwijs voor basis- en middelbare scholen. Daarmee is de wettelijke verplichting om burgerschapsonderwijs te geven aangescherpt.  

© Ruben Jorksveld

1. Waarom is er een nieuwe wet burgerschapsonderwijs?

Sinds 2005 staat in de wet dat scholen verplicht zijn om burgerschapsonderwijs te geven. Wat daaronder precies verstaan werd, was veel scholen niet duidelijk. Ook blijkt dat scholen niet goed weten hoe om te gaan met onderwerpen als democratie, vrijheid van meningsuiting, homoseksualiteit en antisemitisme. Daarom adviseerde de Inspectie van het Onderwijs de burgerschapsopdracht te verduidelijken. Dat gebeurt met deze wet. 

2. Wat houdt de nieuwe wet in?

In de nieuwe wet burgerschapsonderwijs staat dat leerlingen moeten leren over de basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daarbij horen thema’s zoals gelijke behandeling, het verbod op discriminatie en vrijheid van meningsuiting. Het gaat daarbij niet alleen om kennis van deze onderwerpen, maar ook om het ontwikkelen van de competenties die daarbij horen. Denk daarbij aan leren debatteren, omgaan met mensen die anders denken en je eigen mening leren vormen. Ook de cultuur in de school moet daarmee in overeenstemming zijn. Dat betekent dat de school een plek is waar leerlingen op veilige manier hun burgerschapsvaardigheden met elkaar kunnen oefenen.

3. In welke vakken moet burgerschap behandeld worden?

Scholen krijgen de ruimte om zelf te bepalen in welke lessen ze burgerschap laten terugkomen. Ook kunnen ze zelf bepalen welke leerdoelen ze in welk leerjaar behandelen. De wet schrijft voor dat burgerschapsonderwijs doelgericht, samenhangend en herkenbaar aanwezig moet zijn. Dat kan door het te verdelen over verschillende vakken, maar het kan ook zijn dat een school ervoor kiest om het zwaartepunt bij een bepaald vak, zoals maatschappijleer, te leggen. SLO verzamelde een aantal voorbeelden van hoe scholen burgerschapsonderwijs aanpakken.

4. Zijn er al kerndoelen voor burgerschapsonderwijs?

Nee, maar het is niet nodig daarop te wachten. Burgerschapsonderwijs is een brede opdracht waarmee je als school aan de slag kunt zonder dat er praktische kerndoelen zijn. Als je toch houvast wilt hebben, kijk dan naar de bouwstenen voor de nieuwe kerndoelen, die curriculum.nu heeft opgesteld.

5. Hoeveel uur moet je besteden aan burgerschapsonderwijs?

Er staat geen urennorm in de wet. De burgerschapsopdracht is een brede opdracht, die terugkomt in vakken, maar bijvoorbeeld ook in de pauzes. Dan gaat het over de manier waarop leerlingen met elkaar omgaan en hoe ruzies worden opgelost. Als school ben je vrij in de hoeveelheid uur die je aan dit onderwerp besteedt, zolang je maar voldoet aan de basisvereisten en zolang je kunt aantonen dat jouw burgerschapsonderwijs samenhang heeft.

6. Toetst de Inspectie van het Onderwijs al op deze wet?  

Bij de inspecties die vanaf nu worden uitgevoerd, wordt burgerschap meegenomen. Dat betekent dat schoolbesturen moeten laten zien dat ze bezig zijn met een visie en dat ze stappen zetten om burgerschap structureel in het onderwijs te verankeren.

7. Is het de bedoeling dat burgerschap getoetst gaat worden?

Burgerschap is niet goed te vatten in leeropbrengsten: reguliere toetsen bieden daarom geen uitkomst. Er komen geen landelijke toetsen, het is aan scholen zelf om de kwaliteit van het burgerschapsonderwijs actief in beeld te brengen. Dat kan bijvoorbeeld door leerlingen een burgerschapsportfolio bij te laten houden. Ook zijn er verschillende tools, zoals Burgerschap Meten, waarmee je inzicht krijgt in de burgerschapscompetenties en het burgerschapsgedrag van leerlingen.

8. Waar kan ik terecht voor ondersteuning bij het opzetten van het burgerschapsonderwijs?

Scholen kunnen terecht bij de PO-Raad en de VO-raad en Stichting School en Veiligheid voor ondersteuning bij het burgerschapsonderwijs. Doe bijvoorbeeld een Quickscan Burgerschap voor po of een QuickScan voor vo. Deze ondersteuning wordt de komende jaren verder uitgebreid.

Meer lezen?

Blijf op de hoogte

Vandaag in je mailbox. Morgen toe te passen in de klas. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang praktische tips, actuele informatie en ideeën voor jouw dagelijkse onderwijspraktijk.