‘Geef leraren een podium die taal- en leesonderwijs integreren’

Als lerarenopleider wees Erna van Koeven studenten al op mooie kinderboeken, omdat ze zelf zo van lezen genoot. Later ontdekte ze dat het lezen van boeken daadwerkelijk de basis vormt voor taal- en kennisontwikkeling. Samen met collega Anneke Smits bedacht ze het begrip rijke taal, waarover ze diverse boeken schreven.

Naam: Erna van Koeven
Bekend als: Hoofddocent aan hogeschool Windesheim in Zwolle (Master Educational Needs, leerroute Expert taal/dyslexie en lerarenopleiding basisonderwijs), onderzoeker en auteur van diverse onderwijsboeken.

In deze rubriek vragen we bevlogen onderwijsmensen naar hun persoonlijke missie, uitdagingen en drijfveren.

Dit is mijn onderwijsmissie:

“Het kan niet zo zijn dat kinderen op school niet leesvaardig worden, dus goed leesonderwijs is belangrijk. Toen ik jonger was, had ik nog niet zo’n uitgesproken maatschappelijke drive. Ik genoot zelf van mooie boeken en dat gunde ik iedereen. Samen met Anneke Smits deed ik onderzoek naar lezen en het werd steeds duidelijker dat prachtige boeken en goed taal- en leesonderwijs alles met elkaar te maken hebben. Boeken vormen de basis voor de taal- en kennisontwikkeling van leerlingen. Ik vind het belangrijk daarover te vertellen.”

Zo bereik ik dat:

“Het Nederlandse curriculum is lange tijd gefragmenteerd geweest, met voor elk vak een andere methode en thema’s door elkaar. Terwijl we nu weten dat langer doorlezen over een thema, en praten en schrijven over dat thema, leiden tot een rijkere taalontwikkeling. Niet alleen expliciete leerprocessen zijn belangrijk, maar ook ontwikkelprocessen, wat lezen toch grotendeels is.”

“Vanaf 2012 schreven Anneke Smits en ik hierover de blog Geletterdheid en schoolsucces. We werden steeds vaker op scholen uitgenodigd om lezingen te geven. In 2020 verscheen ons boek Rijke taal, over taaldidactiek in het basisonderwijs, waarin we de taaldomeinen niet apart behandelen, maar in samenhang met elkaar. In 2025 verscheen De wereld in kinderboeken over boeken bij de basisschoolvakken.”

Dit is de grootste uitdaging:

‘’Kunnen en willen lezen is ongelooflijk belangrijk, dat weet iedereen. Zoals iedereen ook wel weet dat leraren met leerlingen moeten lezen. Tegelijkertijd leven we in een wereld waarin veel jonge mensen (onder wie ook leraren) nauwelijks boeken lezen. We zetten altijd in op motiveren, maar het valt mij op dat we die niet lezende leraren moeilijk bereiken. We zijn zo enthousiast over boeken dat we de leraren niet opmerken die hun mond houden en uit het raam kijken als we erover vertellen. Hoe voorkomen we dat lezers en niet-lezers van elkaar vervreemden? Hoe ondersteunen we leraren die zelf niet lezen bij hun leesonderwijs?”

Deze misvatting over het leesonderwijs wil ik rechtzetten:

“Dat onderwijs waarvan de lesstof niet in een methode staat niet goed genoeg zou zijn. Je ziet vaak dat scholen prachtig onderwijs geven, waarbij ze lezen en schrijven integreren in andere vakken. Vervolgens komt er een nieuwe directeur, die voor de veiligheid dan toch weer voor een methode kiest. Terwijl zo’n methode vaak minder goed is dan wat de leraren daarvoor deden. Zonde! Gelukkig hebben we nu de nieuwe kerndoelen. Die gaan vast helpen.”

Als ik één ding mag veranderen in het onderwijs:

“Er zijn veel fantastische leraren op scholen die geïntegreerd taal- en leesonderwijs geven. Heel vaak krijgen zij geen podium. Scholen zijn eerder geneigd deskundigen van buiten uit te nodigen dan dat ze gebruikmaken van de kennis op de school zelf. Dat is jammer. Laat leraren zelf veranderprocessen op school aansturen, eventueel in samenwerking met een specialist van buiten de school.’’

Meer weten?

• De wereld in kinderboeken – leesbevordering in de klas, waarvan Erna van Koeven co-auteur is, geeft tips voor jeugdboeken die aansluiten op de zaakvakken.
• Op het blog Geletterdheid en schoolsucces schrijven Erna van Koeven en Anneke Smits regelmatig over ontwikkelingen in het onderwijs. 
• Lees hoe je de samenhang tussen taal- en zaakvakken kunt versterken.
• Leraren die zelf lezen zijn een belangrijk rolmodel voor hun leerlingen. Daarom onderzoekt hogeschool de Kempel hoe je leraren meer kunt laten lezen.
• De database van de Taalunie staat vol rijke teksten en is goed te doorzoeken. Bijvoorbeeld als je op zoek bent naar teksten die voorbijkomen in de zaakvakken.
• Onderwijskennis geeft handvatten om taal te integreren in andere vakken in het po. Met verwijzingen naar wetenschapspublicaties die aantonen dat taal in de context van een vak het vak en de taal meer betekenis geven.