praktijk
vo

Hoe houd je rekening met de multiculturele achtergronden van leerlingen bij de geschiedenisles?

Op een multiculturele school heb je te maken met zeer verschillende achtergronden van leerlingen. Zo ook de leraren geschiedenis Kiki Varekamp en Christiaan Veldman op vo-school Wolfert Tweetalig in Rotterdam. Zij willen deze diversiteit graag inzetten als verrijking voor hun geschiedenislessen en het niet als mogelijke bedreiging zien.

  • Embedcode

Multiculturele achtergronden van leerlingen

Varekamp en Veldman waren benieuwd of er een relatie bestaat tussen de achtergrond van hun leerlingen en hun interesse in de verschillende thema’s van het vak geschiedenis. Op de school waar zij werken, Wolfert Tweetalig in Rotterdam, is de culturele identiteit zeer divers. Zij merkten in hun geschiedenislessen dat leerlingen die in een andere culturele context opgroeien andere verhalen over de familiegeschiedenis hoorden. Deze leerlingen toonden in hun lessen dan ook juist extra belangstelling voor thema’s zoals het Ottomaanse Rijk, de slavernij en het koloniale verleden. Varekamp en Veldman wilden weten of het wetenschappelijk onderzocht is of de culturele identiteit van leerlingen van invloed is op de belangstelling voor historische onderwerpen en gingen op onderzoek uit.

Circles of Proximity Task

Tijdens hun onderzoek stuitten ze op het onderzoek van Barton uit 2009: ‘The Denial of Desire: How to Make History Education Meaningless’. Barton toont aan dat erkenning van de persoonlijke identiteit van leerlingen nodig is om te komen tot hoogwaardig geschiedenisonderwijs. Met andere woorden: er is verband tussen de zelfbenoemde identiteit van leerlingen en hun voorkeuren in historische gebeurtenissen. Daarom ontwikkelden Varekamp en Veldman de Circles of Proximity Task. Deze gebruikten ze tijdens de eerste twee geschiedenislessen van het schooljaar. Het geeft leerlingen de gelegenheid om eigen historische verhalen en voorkeuren kenbaar te maken en op basis daarvan kan de leraar het curriculum voor dat jaar – waar nodig –  aanpassen.

Circles of Proximity Task in de praktijk

In de praktijk ziet de Circle of Proximity Task er als volgt uit:

  • De leerlingen krijgen een A3-vel met concentrische cirkels. De ruimtes tussen de cirkels zijn genummerd van een (de binnenste kring) tot vier (de buitenste cirkel).
  • In het midden van de binnenste cirkel is een grijze plek. De leerlingen schrijven daar hun naam. Dit helpt ze om te voelen dat hun belangstelling en culturele identiteit centraal staan.
  • De leerlingen zetten vervolgens twintig historische gebeurtenissen in de cirkels – met vijf onderwerpen in elke cirkel. Er wordt duidelijk gecommuniceerd dat deze taak gaat over hun stem en keuze.
  • Hoe meer de leerling zicht identificeert met de gebeurtenis, hoe dichter de leerling het historische onderwerp bij de naam van de leerling moet plaatsen. Bijvoorbeeld: de leerling die elke dag een bril draagt ​​plaatst de uitvinding van een bril in de binnenste cirkel.
  • Om de leerlingen houvast te geven, krijgen de leerlingen twee internetlinks met tijdlijnen, waaronder de historische canon die officieel wordt gebruikt in het Nederlandse geschiedenisonderwijs, en een die een tijdlijn van de wereldgeschiedenis. Leerlingen worden daarnaast ook aangemoedigd om andere websites te gebruiken om historisch gebeurtenissen te vinden die zij relevant vinden.

Deze tool stelt je als leraar in staat gegevens te verzamelen over de relatie tussen de zelfbenoemde identiteit van de leerling en zijn of haar gevoel van nabijheid ten opzichte van bepaalde historische gebeurtenissen. Op basis van de belangstelling van de leerling maak je vervolgens aanpassingen in het standaard lesprogramma.

Om achter de argumenten van de leerlingen te komen, kan je vragen stellen zoals ‘Leg uit waarom je deze vijf vragen in de binnenste cirkel hebt geplaatst’, ‘Zijn deze onderwerpen al eerder aan de orde gekomen in de geschiedenisles?’,  ‘Hoe zou je willen dat deze onderwerpen aan bod komen?’ en ‘Heeft deze taak je geholpen om jezelf beter te leren kennen?’.

Aanpassingen van de geschiedenisles

Op basis van de Circles of Proximity Taks hebben Varekamp en Veldman het volgende in hun lessen geschiedenis aangepast:

  • In havo 2 is aandacht geschonken aan Chinese ontdekkingsreizigers en diplomatieke contacten tussen de Republiek en de islamitische wereld. Dit staat niet in het curriculum.
  • In havo 2 is het curriculum aangepast door voorrang te geven aan drie lessen over slavernij boven bijvoorbeeld andere thema’s uit de Gouden Eeuw.
  • In havo 2 is het Keti Koti Festival uitgebreid besproken in de les. Dit staat niet in het curriculum.
  • In vwo 3 zijn twee lessen gegeven over het Ottomaanse Rijk en Atatürk. In het curriculum is dit optioneel.

De leerlingen reageerden enthousiast op deze thema’s. Ze maakten een koppeling tussen de les en hun dagelijks leven. Zo organiseerden de leerlingen zelf een debat over racisme.

Betekenisvolle geschiedenisles

Behalve dat de leerlingen enthousiast zijn, vinden Varekamp en Veldman dat ze door deze methode betere vakdocenten zijn geworden. Hun ogen zijn geopend voor de diverse achtergronden van de leerlingen en hoe dit de voorkeuren van de leerlingen beïnvloedt. De geschiedenislessen die ze geven zijn relevanter en het werkplezier is verhoogd.

Kiki Varekamp en Christiaan Veldman waren met hun onderzoek genomineerd voor de NRO-verbindingsprijs 2017 voor leraren en waren de winnaars in 2017. Andere genomineerden waren Mila Bosman met Het Atelier en Lars Goetzen met Missie naar Mars.

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Differentiatie

Beschrijving
Case studie naar participatief actie onderzoek op een tweetalige en multiculturele vo-school. School



Frits Leenders | 21 februari 2019

Verrijking van de stof is prima maar welk beeld wordt er inzake die maatschappelijk gevoelige thema's geschetst? Als dit op wetenschappelijk niveau al een dispuut is tussen historici hoe moet er dan overeenstemming komen inzake het lesmateriaal? Op de lagere niveau's vind er toch al een vereenvoudigde voorstelling van zaken plaats omdat kinderen het anders niet begrijpen. Bij dergelijke onderwerpen leidt dit al snel tot een zwart-wit voorstelling van zaken. Van grootste belang is om ook rekening te houden met de vooringenomen perceptie van kinderen vanuit hun eigen cultuur en andere maatschappelijke kaders. Ik zou het toejuichen als kinderen meer meegenomen worden in verklarende zin; vertel van de Verlichting / rationalisme/ scheiding van kerk en staat/ hoe onze instituties tot stand gekomen zijn en wat de waarde daarvan is. Leg keer uit dat de vrijheid van godsdienst een afgeleide is van de scheiding van kerk en staat en ga daar de discussie over aan. Want bij hele volksstammen zit dat niet tussen de oren. Om Nederland te begrijpen moet je je ook verdiepen in de Nederlandse / West-Europese geschiedenis. Weet dat de Geschiedenisles geen Maatschappijleer is maar in de huidige context is dat samengaan wel aan te raden.


F. Geubel | 13 december 2018

Wel ja, laat ze zelf kiezen want het moet wel 'leuk' blijven. Leren over het Ottomaanse Rijk terwijl ze hier wonen. Leren over 'de slavernij'. Welke slavernij? De onze zeker? De Turken hadden ook slaven, waaronder vele Europeanen, uit bijvoorbeeld Hongarije. Ethiopische negers werden zelfs gecastreerd. Leren ze dat ook? En wie is hier de racist? Een wereldgeschiedenis bestaat niet, nog lang niet. Een stelletje luchtfietsers geeft tegenwoordig geschiedenisles. Moet dat de integratie bevorderen of is men daar al vanaf gestapt? Nederland, een land voor iedereen en neem je eigen geschiedenis mee. Loyaliteit is ongewenst.

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.