praktijk
so

Onderwijs aan leerlingen met een visuele beperking

Cluster 1-scholen bieden speciaal onderwijs aan leerlingen met een visuele beperking.  De meeste kinderen gaan naar een reguliere school, dankzij ambulante onderwijskundige begeleiding. Maar wat is een visuele beperking precies en wat houdt cluster 1-onderwijs in? Lees meer en bekijk de video’s met lesmethodes die passen bij deze leerlingen.

In Nederland hebben ongeveer 3.000 leerlingen van 3 tot 20 jaar een visuele beperking. De meesten volgen regulier onderwijs, met ondersteuning of gebruik van bijzondere leermiddelen. Sommige leerlingen gaan naar het speciaal onderwijs, de cluster 1-scholen. Hier ervaren blinde en slechtziende leerlingen dat ze niet de enige zijn met een visuele beperking. Ze leren hoe hun klasgenoten voor hen herkenbare problemen oplossen. Iedere leerling krijgt onderwijs en begeleiding die het beste bij hem past. In het speciaal onderwijs op cluster-1 scholen hebben leerlingen soms ook andere beperkingen, zoals een verstandelijke of motorische beperking of sociaal-emotionele problemen.

Gradaties in visuele beperking

Je spreekt van een visuele beperking als iemand niet of slechts gedeeltelijk kan zien. Dat is meestal het gevolg van een oogaandoening of oogziekte. We spreken van slechtziendheid als iemand een lage gezichtsscherpte heeft en weinig details kan waarnemen of als het gezichtsveld verkleind is. Dat betekent het beeld dat je ziet zonder je hoofd te bewegen. Slechtziendheid kan niet gecorrigeerd worden met een bril of contactlenzen.

Blind zijn betekent minder zien dan 5% of dat het gezichtsveld is beperkt tot minder dan 10 graden. Sommige mensen zien helemaal niets en sommigen zien nog wel het verschil tussen licht en donker.

Het kan ook zijn dat de ogen goed werken, maar dat de verwerking van visuele informatie in de hersenen niet goed verloopt door hersenbeschadigingen, Cerebral Visual Impairment (CVI).  CVI is bij eenderde van de blinde en slechtziende kinderen de oorzaak van de visuele beperking.

Onderwijs voor leerlingen met een visuele beperking

Slechts 20 tot 25 procent van de totale groep kinderen en jongeren met een visuele beperking is aangewezen op Cluster 1-scholen voor leerlingen met een visuele beperking bieden:

  • speciaal onderwijs (so) voor leerlingen tussen 3 en 12 of 13 jaar
  • voortgezet speciaal onderwijs (vso) voor leerlingen tussen 12 en 20 jaar (praktijkonderwijs, vmbo en havo)
  • speciaal en voortgezet speciaal onderwijs voor leerlingen met een visuele en een verstandelijke beperking tussen 3 en 20 jaar

Het onderwijs op de cluster 1-scholen sluit aan bij het onderwijs op reguliere scholen. Er wordt aan dezelfde kerndoelen gewerkt als in het regulier basis- en voortgezet onderwijs, maar op een aangepaste manier. Voor leerlingen vanaf 12 jaar is er de mogelijkheid om praktijkonderwijs, vmbo of havo te volgen en af te ronden met een regulier diploma. 

Didactiek en leermiddelen voor leerlingen met een visuele beperking

Op cluster 1-scholen en in het reguliere onderwijs moet het onderwijs precies aansluiten op de onderwijsbehoeften van   slechtziende of blinde leerlingen. Leraren maken daarvoor onder andere gebruik van leermiddelen en methodieken die op hen zijn toegesneden.  Doel is de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van leerlingen te vergroten. Voorbeelden van leermiddelen voor leerlingen met een visuele beperking zijn:

  • Vergrotingsapparatuur
  • Brailleleesregels
  • Piegten (braille-typemachines)
  • Loepen met speciale lichten
  • Vergrote werkbladen
  • Time-timers
  • Luisterboeken en webinars 

Leren leren op een cluster 1-school

De cluster 1-school Visio gaat uit van het onderwijsconcept Leren leren. Dit heeft als doel de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van de leerlingen  te vergroten. Het is gebaseerd op drie pijlers:

  • het leerling-initiatief: de leerling leert zelf te kiezen
  • de leerkracht als coach: vanuit de leerlijnen begeleidt hij de leerling in zijn ontwikkeling
  • de uitdagende leeromgeving: de leerstof moet de leerlingen prikkelen, zodat ze zelf op zoek gaan naar nieuwe kennis en mogelijkheden

Daarnaast speelt totale communicatie een belangrijke rol. Leraren letten op lichaamshouding, taal, de juiste vragen stellen en rust uitstralen moeten leiden tot een betere communicatie met de leerling. Bekijk de video.

  • Embedcode

Gym en rekenen met een visuele beperking

In onderstaande video zie je hoe leerlingen op Bartiméus Lochem-school een gymles en een rekenles volgen. Francien van der Werf, leraar op deze school, vertelt waarom het voor blinde kinderen zo belangrijk is om ook feedback op hun houding te krijgen en te oefenen in sociale vaardigheden.

  • Embedcode

Methodiek voor leerlingen met CVI

In onderstaande video vertelt een leerling wat leren met CVI zo lastig maakt: hij kan visuele informatie niet altijd goed verwerken. Daarom zorgt de leraar ervoor dat die informatie in stukjes wordt aangeboden, en dat plaatjes een goed contrast hebben. Structuur en rust zijn ook belangrijk om te kunnen leren.

  • Embedcode

Kijkstrategie helpt slechtziende leerlingen

Voor Romy, een leerlinge met een visuele beperking, kost het meer energie om langere tijd bepaalde handelingen, bijvoorbeeld typen, uit te voeren. Daarom krijgt zij in korte blokken van 20 minuten les. Naast de normale lessen leert zij ook een speciale kijkstrategie aan. Dat betekent leren hoe je moet kijken en dan met name details waarnemen maar toch ook het overzicht behouden. Bekijk de video.

  • Embedcode

Leren schrijven met aangepaste blokschriftmethode

Schrijven leer je zo (Plus) is een bestaande blokschrift methode die je als leraar kunt aanpassen voor leerlingen met een visuele beperking. Zo kunnen zij gerichter kunnen leren schrijven en er meer plezier aan beleven. Bekijk hoe Marieke van Es, leraar op De Twijn, dit in de praktijk brengt.

  • Embedcode

Muziek als ondersteuning bij communicatie

Muziek als onderdeel van Totale Communicatie is essentieel voor het lesprogramma aan leerlingen met een visuele beperking gecombineerd met een (ernstig) meervoudige beperking. Gesproken taal is abstract en voor veel van de leerlingen moeilijk te begrijpen. Op Visio Onderwijs Breda gebruiken leraren muziek: liedjes helpen om activiteiten en handelingen aan te kondigen of te begeleiden. De tekst geeft inhoud aan het liedje maar het is vooral de herhaling van dezelfde melodie die op den duur herkenning, veiligheid, vertrouwen en daardoor voorspelbaarheid geeft in dat wat gebeurt of gaat gebeuren. Bekijk hoe dat in de praktijk werkt.

  • Embedcode

Meer lezen?

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Leerproblemen



Lieke | 14 oktober 2013

Ik denk dat Bartimeus, Koninklijke Visio en de Nederlandse Vereniging Blinden en Slechtzienden je bij het vinden van dergelijke materialen kunnen helpen.


Ingrid K | 19 januari 2012

Sinds januari heb ik een visueel gehandicapt jongetje in mijn klas, groep 1. Hij is net vier. Nu ben ik op zoek naar materiaal voor hem. Eenvoudige afbeeldingen, sensomotorisch, etc. Weet iemand waar dit te bestellen valt?

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.