Hoe verloopt de sociaal-emotionele ontwikkeling in de basisschoolperiode?

lerarenredactie | bijgewerkt op 30 oktober 2017

Met sociaal-emotionele ontwikkeling bedoelen we het proces waarmee we fundamentele levensvaardigheden leren. Deze ontwikkeling is het sterkst in de eerste 20 levensjaren. Hierbij gaat het om de vaardigheden die helpen bij het vormen van een persoonlijke identiteit en het aangaan van relaties met anderen en met de omgeving.
Als leraar beïnvloed je deze ontwikkeling, want een groot deel van deze ontwikkeling vindt plaats in de basisschoolperiode.

In deze periode ontwikkelen kinderen zich tot een sociaal wezen, dat op een fijne manier met zichzelf en anderen om kan gaan.
De sociaal emotionele ontwikkeling gaat over zaken als bewustwording en ontwikkeling van het zelf en een positief zelfbeeld. Ook gaat het over het aangaan van relaties, het leren verplaatsen in en omgaan met anderen. Verder gaat het over het reflecteren op eigen gedrag, conflicthantering, het maken van eigen keuzes, het vergroten van zelfvertrouwen en persoonlijke weerbaarheid binnen de groep.

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO) verdeelt de sociaal-emotionele ontwikkeling in vijf kernen. Omdat ieder kind uniek is zal niet ieder kind zich op dezelfde manier ontwikkelen. Daarom gaan de beschrijvingen die de SLO hanteert uit van gemiddelden.

  1. Zelf

In de kern Zelf is het belangrijk dat leerlingen leren gevoelens te herkennen en benoemen. Hierbij is het belangrijk dat zij leren wat hun kwaliteiten zijn en hoe zij deze kunnen inzetten in hun dagelijkse leven. Daarnaast is het belangrijk dat zij leren accepteren dat ze niet alles even goed hoeven te kunnen als anderen. Het draait hierbij om het opbouwen van een positief zelfbeeld.

  1. Zelfsturing

In de kern Zelfsturing leren de leerlingen dat zij hun eigen gedrag kunnen sturen. Hieronder vallen vaardigheden als geconcentreerd werken, plannen, reflecteren, keuzes maken, problemen oplossen en samenwerken.

  1. De ander

In deze kern leren leerlingen wat de rol en invloed van anderen is op hun eigen functioneren. Inlevingsvermogen, empathie, perspectief nemen en lichaamstaal leren begrijpen en daar adequaat op reageren behoren daarom tot deze kern.

  1. Relaties

In de kern Relaties komt aan bod wat belangrijk is aan een relatie en hoe leerlingen een relatie kunnen onderhouden. Tevens leren de leerlingen wat ervoor nodig is om met elkaar samen te kunnen werken.

  1. Kiezen

In de kern Kiezen staat het keuzes maken, het omgaan met de gevolgen ervan en daar de verantwoordelijkheid voor nemen centraal. Jonge kinderen kiezen in eerste instantie vanuit hun gevoel. Maar voor oudere kinderen wordt het kiezen steeds complexer. Als leerlingen leren kiezen is het belangrijk dat zij de ruimte krijgen om fouten te mogen maken.

Pedagogisch klimaat

Een belangrijk onderdeel van een goede sociaal-emotionele ontwikkeling is afhankelijk van het klimaat in de klas. De leraar moet er namelijk voor zorgen dat de klas een plek is waar de leerlingen zich thuis voelen. Daarom zorgt hij er voor dat de leerlingen zich op hun gemak voelen, zich geaccepteerd voelen, ze zichzelf durven te zijn en dat ze vertrouwen in anderen en zichzelf hebben.

Om een fijn en vertrouwd klimaat te krijgen in de klas, kan de leraar daarbij gebruik maken van de volgende tips:

  1. Gebruik humor in de lessen, want dat maakt de sfeer gemoedelijker.
  2. Beleg regelmatig een klassenvergadering, dit is een vergadering waarin kinderen overleggen over het reilen en zeilen van de klas.
  3. Voer ontspannende momentjes in; bijvoorbeeld voor een mop, een liedje, een grap of een spelletje.
  4. Benadruk het wij-gevoel zodat er ook echt een samenzijn ontstaat: benadruk daarvoor ‘onze klas’, ‘onze ideeën’ etc.
  5. Bied leerlingen de mogelijkheid om na schooltijd even te blijven plakken, neem tijd voor ze, hierdoor krijgen ze het gevoel dat ze er echt toe doen.
  6. Maak een prikbord speciaal voor de leerlingen, waar zij dingen mogen ophangen die ze leuk, grappig of interessant vinden en besteed daar aandacht aan.

Links

Bijlagen

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.