Levensechte opdrachten en goede begeleiding bevorderen diep leren

NRO | 27 december 2018

Leerlingen in het voortgezet onderwijs komen tot een beter begrip van zaken als leraren hun levensechte opdrachten geven. Die opdrachten mogen best complex zijn. Dit zogenoemde ‘diep leren’ vraagt wel om een actieve begeleiding door de leraar.
leraar coacht een groep leerlingen

Dat is de conclusie van een onderzoek naar het bevorderen van diep leren in het voortgezet onderwijs. Het onderzoek is uitgevoerd door Maaike Koopman van de Eindhoven School of Education en docenten van de Academische Opleidingsschool (AOS) Zuidoost Brabant.

Het onderwijs is erop gericht om leerlingen zo goed mogelijk voor te bereiden op de toekomst. In het kader daarvan is er tegenwoordig veel aandacht voor de zogenoemde 21ste-eeuwse vaardigheden. Er is echter nog maar weinig onderzoek gedaan naar hoe die vaardigheden effectief kunnen worden onderwezen. Dit onderzoek is er dan ook op gericht om scholen en leraren op dit punt meer houvast te geven.

Wat is diep leren?

In dit onderzoek is diep leren gedefinieerd als betekenisvol leren: leren waarbij de leerling nieuwe kennis en vaardigheden bewust integreert in de kennis en vaardigheden die hij/zij al heeft (Novak, 2002). Het veronderstelt dat leerlingen interesse hebben in de inhoud en zaken wíllen begrijpen. Ze leren relaties te leggen tussen leerinhouden, hun eigen voorkennis te verbinden met nieuwe ideeën en begrippen te koppelen aan ervaringen in het dagelijks leven.

Om te kijken hoe diep leren gestalte krijgt, zijn twaalf cases (leersituaties) onderzocht op zes scholen van AOS Zuidoost Brabant. De leersituaties werden geobserveerd en er werden interviews gehouden met leraren en leerlingen. Voorbeelden van dergelijke ‘levensechte’ leersituaties zijn het opstarten van een onderneming of het schrijven van een businessplan.

Kenmerken van diep leren

Op deze manier kwamen de onderzoekers tot kenmerken en werkzame bestanddelen van diep leren. Als gemeenschappelijke kenmerken worden gezien:

  • Leerdoelen zijn ‘hogere orde denkvaardigheden’, zoals onderzoeken of kritisch denken
  • Er wordt thematisch gewerkt
  • Leerlingen werken samen aan een opdracht

Soms was een opdracht zó authentiek, dat leerlingen echt gemotiveerd raakten om zelfstandig aan de slag te gaan. In andere gevallen waren opdrachten slim samengesteld, waardoor leerlingen dankzij het materiaal en een goede begeleiding complexe kennis ontwikkelden. In een van de situaties ontdekten leerlingen bijvoorbeeld zelf wetmatigheden rond elektriciteit aan de hand van aangereikte puzzelopdrachten en bronnen.

Tips om diep leren te bevorderen

Het onderzoek leverde de volgende tips op om diep leren te bevorderen:

  • Kies een centraal thema en besteed voldoende tijd aan dit thema om de diepte in te gaan (meerdere lessen, meerdere weken)
  • Koppel leerdoelen (hogere orde denkvaardigheden en kennis) en opdrachten aan dit thema
  • Maak opdrachten waarin diep leren noodzakelijk is; laat leerlingen zelf puzzelen met leerstof
  • Begeleid proactief: bewaak de voortgang, stel vragen die aan het denken zetten, werk met tussenproducten en mijlpalen; coach op het samenwerkingsproces
  • Maak een inschatting van de moeilijkheidsgraad van de leerstof: complexere leerstof (bijvoorbeeld conceptuele kennis) vraagt om meer ondersteuning
  • Gebruik slimme peer-feedback: zorg dat leerlingen daardoor kritisch over hun eigen en andermans werk nadenken

Wil je meer weten over het onderzoek en over de afzonderlijke cases, lees dan het onderzoeksrapport Diep Leren. Praktische handreikingen voor het bevorderen van diep leren bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. Zie verder een artikel in Didactief: Diep leren: zo gaat het vanzelf (oktober 2017).

In gesprek

Dit onderzoek is uitgevoerd onder leiding van Maaike Koopman, als universitair docent verbonden aan de Eindhoven School of Eduucation (ESoE).

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Dit onderzoek is uitgevoerd onder leiding van Maaike Koopman, als universitair docent verbonden aan de Eindhoven School of Eduucation (ESoE).

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.