Hoe ga je als leraar om met een depressieve leerling?

lerarenredactie | bijgewerkt op 18 december 2017

Een sombere stemming, prikkelbaar gedrag, vermoeidheid, geen zin hebben in school en concentratieproblemen komen bij elke leerling wel eens voor. Wanneer dit lang duurt, kan er sprake zijn van een depressie. Ongeveer twee procent van de kinderen tot twaalf jaar heeft een depressie. Tijdens de puberteit neemt dit percentage toe, naar ongeveer een half tot acht procent. Bij meisjes komt een depressie twee maal zo vaak voor als bij jongens. Wat kun je als leraar doen bij het vermoeden van een depressieve leerling?

Signaleren

Het is belangrijk om leerlingen met een depressie goed in de gaten te houden, gepaste hulp op school te bieden en zo nodig te verwijzen naar externe hulpverleners. Daarom is het belangrijk om de kenmerken van een depressie te kunnen signaleren. Het verschil tussen een dip en een depressie zit vooral in de ernst en duur van de symptomen. Bij een depressie komen minstens vijf symptomen tegelijkertijd voor, bijna dagelijks, gedurende minstens twee weken. Zij beïnvloeden het functioneren van een leerling in grote mate. Er is bij een depressieve leerling dan ook een duidelijk verschil te zien in het functioneren vóór dat de klachten begonnen en tijdens de depressie. 

Symptomen van een depressie

  • Zeer sombere, neerslachtige stemming
  • Duidelijke vermindering van interesse of plezier in (bijna) alle activiteiten
  • Verminderd vermogen tot nadenken, besluitloosheid, concentratieproblemen
  • Gevoelens van waardeloosheid met buitensporige of onterechte schuldgevoelens
  • Duidelijke gewichtsverandering en/of verandering van de eetlust
  • Slaapproblemen en vermoeidheid
  • Traagheid of juist motorische onrust
  • Terugkerende gedachten aan de dood en/of (een poging tot) zelfdoding

Overleggen en verwijzen

Wanneer een leraar vermoedt dat een leerling depressief is, is het belangrijk om dit vermoeden met collega’s te delen, bijvoorbeeld in een intern zorgoverleg. Na overleg met ouders en, afhankelijk van de leeftijd, de leerling zelf kan worden geadviseerd via de huisarts externe hulp te zoeken.

Aanpak op school

Behalve externe hulp, heeft een depressieve leerling ook op school hulp nodig. Het is daarom belangrijk om ook voor op school een plan van aanpak op te stellen. Het is voor een depressieve leerling prettig wanneer op school begrip is voor zijn problemen en hiermee rekening wordt gehouden. Wekelijkse gesprekken met een vertrouwd persoon kunnen hieraan bijdragen. Een vast moment waarop een leerling kan bespreken wat goed gaat en wat lastig is, geeft houvast. Bied vooral een luisterend oor en help de leerling oplossingen te zoeken voor zijn problemen op school. Houd bij het voeren van gesprekken altijd de grenzen in acht: een leraar is geen professioneel behandelaar!

Problemen op het gebied van concentratie, geheugen, motivatie en zelfvertrouwen kunnen er in de klas voor zorgen dat het lastig is lessen te volgen en goede prestaties te leveren. Daarom is het van belang om ook in de klas rekening te houden met de problemen van een depressieve leerling. De volgende tips komen tegemoet aan de onderwijsbehoeften van een depressieve leerling:

  • Geef veel complimenten.
  • Benoem vooral wat goed gaat.
  • Creëer succeservaringen.
  • Sluit met de leerstof aan bij wat de leerling al weet.
  • Bied grote opdrachten aan in kleinere stukken.
  • Help bij het plannen van opdrachten.
  • Bied hulpmiddelen, zoals een woordenboek of rekenmachine.
  • Geef aangepaste hoeveelheden werk.
  • Geef extra leer- of werktijd.
  • Laat geheugensteuntjes maken voor belangrijke zaken.

Blijf volgen

Na herstel van een depressie is de kans op terugval erg groot. Blijf de schoolprestaties en het welbevinden van een leerling daarom goed in de gaten houden, ook wanneer het beter gaat. Neem veranderingen serieus.

Meer informatie over depressie

Op de website wijzeronderwijs.nl vind je meer informatie over omgang met leerlingen met een depressie.

Bijlagen: Hoe herkent u een depressieve leerling?

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.