Cluster 1 biedt onderwijs aan leerlingen met een visuele beperking

lerarenredactie | bijgewerkt op 09 oktober 2018

Cluster 1-scholen bieden onderwijs aan leerlingen met een visuele beperking. In Nederland zijn dit ongeveer 3000 leerlingen, van 3 tot 20 jaar. Het grootste deel van deze groep kan naar een reguliere school, dankzij ambulante onderwijskundige begeleiding. Wat is een visuele beperking en wat houdt cluster 1 in?
meisje op cluster 1 school kijkt van dichtbij naar een lijst met dagactiviteiten als brood eten en gym

Je spreekt van een visuele beperking als iemand niet of slechts gedeeltelijk kan zien. Niet of slecht zien is meestal het gevolg van een oogaandoening of oogziekte. Iemand is slechtziend bij een lage gezichtsscherpte¹ en/of een verkleind gezichtsveld² en een bril of contactlens dat niet meer kan corrigeren. Blind zijn betekent dat iemand niet of minder ziet dan 5% of dat het gezichtsveld is beperkt tot minder dan 10 graden. Blind zijn houdt dus niet altijd in dat iemand helemaal niets meer ziet. Sommige mensen zien nog wel het verschil tussen licht en donker.

Het kan ook zijn dat de ogen goed werken, maar dat de verwerking van visuele informatie  in de hersenen niet goed verloopt ten gevolge van hersenbeschadigingen. CVI is de afkorting van ‘Cerebral Visual Impairment’, een term die een aandoening aanduidt waarbij er sprake is van slechtziendheid waarvoor geen oogheelkundige verklaring is. CVI is bij 1/3 van de blinde en slechtziende kinderen de oorzaak van de visuele beperking.

Onderwijs voor cluster 1

Slechts 20 tot 25% van de totale groep kinderen en jongeren met een visuele beperking is aangewezen op een school voor leerlingen met een visuele beperking.
De onderwijsinstellingen voor leerlingen met een visuele beperking bieden:

  • speciaal onderwijs (so) voor leerlingen tussen 3 en 12/13 jaar,
  • voortgezet speciaal onderwijs (vso) voor leerlingen tussen 12 en 20 jaar (praktijkonderwijs, vmbo en havo),
  • speciaal en voortgezet speciaal onderwijs voor leerlingen met een visuele en een verstandelijke beperking tussen 3 en 20 jaar.

Ook een havo-diploma met cluster 1

Het onderwijs op de cluster 1 scholen sluit aan bij het onderwijs op reguliere scholen. Er wordt aan dezelfde kerndoelen gewerkt als in het regulier basis- en voortgezet onderwijs, maar op een manier die is aangepast. Voor leerlingen vanaf twaalf jaar is er de mogelijkheid om praktijkonderwijs, vmbo of havo te volgen en af te ronden met een regulier diploma.

Ongeveer de helft van de leerlingen op de cluster 1 scholen hebben een meervoudige beperking of problematiek. Naast hun visuele beperking hebben zij bijvoorbeeld een verstandelijke beperking, motorische beperkingen, sociaal-emotionele problemen, een progressief ziektebeeld of gedragsproblemen. Leerlingen met een (ernstige) meervoudige beperking kunnen deelnemen aan praktisch onderwijs, gericht op het ontwikkelen van (dagbestedings- of beschutte arbeids-) vaardigheden.

Op de cluster 1 scholen gaan de leerlingen om met andere slechtziende en blinde leerlingen. Zij ervaren dat zij niet de enige zijn met een visuele beperking en leren hoe hun klasgenoten voor hen herkenbare problemen oplossen. Iedere leerling krijgt onderwijs en begeleiding die het beste bij hem of haar past.

Didactiek en leermiddelen op cluster 1-scholen

Op cluster 1-scholen is een onderwijssetting gerealiseerd die aansluit bij de onderwijsbehoeften van de slechtziende of blinde leerling. Leraren maken gebruik van leermiddelen en methodieken die zijn toegesneden op leerlingen met een visuele beperking. Voorbeelden van methodieken die scholen zelf ontwikkeld hebben zijn het gebruik van een kijkstrategie en het concept Leren leren. Dit concept heeft als doel de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van leerlingen te vergroten.

Voorbeelden van leermiddelen zijn:

  • vergrotingsapparatuur
  • brailleleesregels
  • piegten (braille-typemachines)
  • loepen
  • taakverlichting
  • aangepast spelmateriaal
  • vergrote werkbladen
  • speciale apps
  • time-timers
  • verwijzers

Instellingen voor cluster 1

In Nederland zijn er twee instellingen die speciaal (voortgezet) onderwijs aan visueel beperkte leerlingen aanbieden: Bartiméus en Koninklijke Visio. Deze instellingen hebben scholen in het hele land en bieden ook Revalidatie & Advies en Woon & Dagbesteding voor leerlingen met een visuele beperking.

 

 

¹ Gezichtsscherpte (of visus) is een maat voor de kleinste details die iemand nog kan onderscheiden en wordt uitgedrukt in een getal tussen 0 en ca. 2,0.

² Gezichtsveld is het beeld dat bekeken kan worden zonder hoofd of ogen te bewegen. Zonder visuele beperking is het menselijk gezichtsveld met twee ogen ongeveer 140 graden horizontaal en 80 graden verticaal.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.