Zo werk je beter samen met ouders in het basisonderwijs

lerarenredactie | 29 juni 2018

Bij educatief partnerschap werken school en ouders samen zodat de leerling zich optimaal kan ontwikkelen. Dit vraagt om specifieke competenties van leraren. Om leraren handvatten te bieden, onderzocht Fontys Hogeschool Pedagogiek niet alleen eigenschappen van leraren maar ook manieren om educatief partnerschap vorm te geven. Goede vormen om tot samenwerking te komen zijn bijvoorbeeld investeren in informeel contact en het begeleiden van ouders bij het thuisleren.
Een moeder die haar dochter helpt met rekenen

In het schooljaar 2016-2017 interviewde Fontys Hogeschool Pedagogiek 55 leraren van reguliere basisscholen, stimuleringsscholen en scholen voor speciaal onderwijs over hoe zij met ouders, vooral van zorgleerlingen, samenwerken. De focus lag op het contact tussen ouders en leraren en het bevorderen van onderwijsondersteunend gedrag van ouders. Hieronder volgen de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen uit het rapport Educatief partnerschap.

Bevindingen en aanbevelingen

1. Belang informeel contact

Uit het onderzoek van Fontys Hogeschool blijkt dat leraren het belangrijk vinden om een vertrouwensrelatie met ouders op te bouwen. Zij zien hierin een taak voor zichzelf en zijn bereikbaar en beschikbaar. Leraren erkennen het belang van informeel contact, maar het is niet op alle scholen gebruikelijk dat ouders en leraren elkaar op de speelplaats of in de klas ontmoeten.

2. Verwachtingen uitspreken

Het is niet gangbaar dat leraren en ouders naar elkaar toe verwachtingen uitspreken en doelen, werkwijze en rolverdeling met elkaar bespreken. Meestal maken zij geen concrete afspraken over wie wat doet. Leraren die dit wel doen, nemen meer regie in de samenwerking, bijvoorbeeld bij het creëren van een gedeelde verantwoordelijkheid met instanties als jeugdhulp en gezondheidszorg.

3. Ondersteuning bij thuisleren

Scholen verschillen in hoe zij ouders begeleiden bij het thuisleren. Reguliere basisscholen geven vooral informatie over huiswerktaken. Leraren van s(b)o-scholen bespreken vaker specifieke taken die ouders thuis met hun kinderen kunnen doen. Zij gaan na wat goed past bij wat de ouder wil en kan, en vooral wat bij het kind past.

Voor leraren van stimuleringsscholen is het gebruikelijk om ouders te ondersteunen bij het thuisleren. De focus ligt daar op wat ouders kunnen bijdragen, naast natuurlijk op wat leerlingen nodig hebben. Leraren helpen ouders door ze tips te geven en informatie mee naar huis te geven. Bijvoorbeeld door het voordoen van de manier van cijferen of delen. Zo leren ouders hun kind goed te geleiden bij de huiswerktaken.

4. Afstemmen van zorg

Op de stimuleringsscholen en s(b)o-scholen van het onderzoek benutten leraren de expertise van ouders en de mogelijkheden voor afstemming van zorg. Zij vragen hoe de leerling het thuis doet of hoe ouders thuis met een probleem omgaan. Op reguliere scholen betrekken leraren ouders onvoldoende bij beslissingen in het zorgproces. Leraren richten zich vooral op het informeren van ouders.

5. Inspiratie halen uit samenwerken in lastige situaties

De geïnterviewde leraren blijken in lastige situaties een proactieve en sensitieve houding te hebben. Juist dan handelen leraren vanuit partnerschap en tonen ze inlevingsvermogen. Ze stellen heldere grenzen met het oog op het welzijn van de leerling, terwijl ze tegelijkertijd de vertrouwensrelatie met ouders beschermen. Bekijk de elf afleveringen van onze serie Oudercontact als je meer wilt weten over omgaan met lastige gesprekken. 

De succesfactoren voor educatief partnerschap op een rijtje

Enkele succesfactoren voor educatief partnerschap.

  • Creëer vertrouwen en wederzijds begrip.

    Eerlijkheid, oprechte belangstelling en alledaagse gesprekken zijn hierbij de sleutelwoorden. Wees positief en ga uit van groei.

  • Besteed tijd aan informeel contact.

    Als leraar kun je op allerlei manieren informele contactmomenten creëren. Ga op huisbezoek of organiseer laagdrempelige activiteiten waarbij leraren en ouders elkaar ontmoeten zoals een kerstmarkt of inloopochtend.

  • Neem ouders mee in beslissingen over zorg.

    Samen verantwoordelijkheid nemen voor zorgleerlingen vraagt zeker sinds de wet op Passend Onderwijs om nieuwe competenties. De veelheid aan deelnemers in de besluitvorming rond een leerling vereist een duidelijk besluitvormingsproces. Maak helder wie de regie heeft en waarover.

  • Stem wederzijdse verwachtingen af.

    Een balans vinden tussen de ambities van leerkracht en ouders is een belangrijke voorwaarde voor sterke ouderbetrokkenheid. Het op elkaar afstemmen van wederzijdse verwachtingen is een continu proces. Luister naar de ouder en houd rekening met het acceptatieproces van ouders van kinderen met een zorgbehoefte.

  • Ontwikkel cultuursensitieve gespreksvaardigheden.

    Het houden van gesprekken is een vaardigheid. Verdiep je in de verschillende sociaal-culturele achtergronden en houd rekening met de ‘eigenheden’ van de ander. Echte samenwerking kenmerkt zich door acceptatie en respect van verschillen. Het gaat hierbij niet alleen om culturele verschillen maar ook om verschillen in leefstijl en sociale verschillen.
    Ben  je ervan bewust te dat verschillende disciplines en verschillende culturen ieder hun eigen jargon en taalgebruik hebben. En dat luisteren dikwijls belangrijker is dan praten (Smulders 2017).

  • Begeleid ouders  bij hun ouderrol thuis en bevorder onderwijsondersteunend gedrag.

    Overleg regelmatig met ouders hoe zij hun kinderen kunnen ondersteunen bij hun onderwijstaken. Geef ouders concrete taken om samen met hun kinderen te doen. Houd rekening met het feit dat ouders verschillen in wat zij kunnen en welke behoefte ze hebben aan ondersteuning.

Meer weten?

Wil je meer goede praktijkvoorbeelden lezen over hoe leraren samenwerken met ouders? Ga dan naar educatief-partnerschap.nl.

Geraadpleegde bronnen

Leenders, H., Jong, J. de, & Monfrance, M. (2017). Lerareninterviews. Onderzoeksrapportage Werkpakket 2 – Kwalitatieve analyse. Tilburg/ Sittard: FHP.

Smulders, F. (2017). Vertrouw op je taal. Een talige en inhoudelijke verkenningstocht. In: Swet, J. van & Otter, M. den (red.) Vier Jaar Leerkracht in Samenwerken, pp. 47—56. Tilburg: Fontys OSO. 

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.