Leraar24.nl

"Muziek is een cultuurgoed. Ze heeft een belangrijke plaats in onze samenleving. Het is de taak van de school de leerlingen in aanraking te brengen met muziek door hen kennis, inzicht en vaardigheden te laten verwerven."

Met bovenstaande zinnen begint het Advies over de voorlopige eindtermen basisonderwijs voor muziek (SLO, januari 1989).

Niet muzikale kinderen bestaan niet. Kinderen kunnen meer of minder muzikaal talent hebben, maar ze maken allemaal een muzikale ontwikkeling door. Voorafgaand aan de muzikale ontwikkeling is er de auditieve ontwikkeling. In deze fase kunnen kinderen spelenderwijs bewust worden gemaakt van geluid en stilte, klank, melodie, ritme, tempo en dynamiek. Later kunnen zij leren om muzikale concepten zoals ritme en toonafstanden te benoemen en te noteren. Muziek gaat dan steeds meer betekenis voor hen krijgen en positief bijdragen aan hun cognitieve, sociaal-emotionele en creatieve ontwikkeling. Muziekonderwijs omsluit meerdere domeinen: zingen, luisteren, muziek maken, muziek leren en noteren en bewegen op muziek.

Op de meeste basisscholen zijn muzieklessen niet vanzelfsprekend. Als er al iets gedaan wordt met muziek dan gebeurt dat meestal in de vorm van losse projecten, veelal verzorgd door de leerkracht zelf. Voor het tot stand brengen van echte muzikale ontwikkeling is dit onvoldoende. Daar is een langere leerlijn voor nodig. Een school kan hiervoor een speciaal opgeleide muziekleraar inhuren (bijvoorbeeld via een muziekcentrum in de buurt) of haar eigen leerkrachten verder specialiseren door het aanbieden van bijscholing op het gebied van lessen muziek maken of bewegen op muziek.

Muziekonderwijs als stimulans van cognitieve ontwikkeling
Het brein is als een verzameling van grote netwerken en complexe patronen tussen hersencellen en bestaat uit talloze neurale verbindingen. Muziek draagt bij aan het leggen van die verbindingen en vormt tevens een van de vele sleutels die nodig zijn bij het opdiepen van informatie uit het geheugen. Door de koppeling van te leren stof aan klanken en ritmes worden bovendien beide hersenhelften betrokken bij het leren.
Muziekonderwijs heeft dus ook een vakoverstijgende functie. Het herkennen van ritmische en melodische patronen draagt bij tot het ontwikkelen van ruimtelijk inzicht hetgeen de basis is voor abstracte denkprocessen bij bijvoorbeeld rekenen. Kinderen die muziekonderwijs krijgen hebben later een beter wiskundig inzicht.
Taal heeft net als muziek een ritme, klanken, een melodie. Veel taalmethodes gebruiken versjes en liedjes als leermiddel.

Muziekonderwijs als stimulans van sociaal-emotionele ontwikkeling
Muziek kan troosten, afleiden, rust geven en vrolijk maken. Muziek maken is ook een sociaal gebeuren: je doet het vaak met elkaar. Zelf een instrument leren bespelen maakt kinderen zelfverzekerder. Het is goed voor hun zelfvertrouwen en hun zelfbeeld. Muziek roept gevoelens en emoties op. Het ervaren en benoemen daarvan draagt bij aan de sociaal emotionele ontwikkeling.
Ook bewegen en dansen op muziek is voor kinderen een manier om uiting te geven aan hun gevoelens.

Muziekonderwijs als stimulans van de creatieve ontwikkeling
Geoefende muzikanten maken gemakkelijker associaties en komen eerder met vernieuwende oplossingen voor een probleem dan niet-muzikanten. Zij zijn in staat om open, flexibel, breed en creatief te denken. Door niet alleen een instrument te bespelen, maar ook te improviseren en zelf muziek te componeren, oefenen zij namelijk hun hersenen op een bepaalde manier. Dit reorganiseert hun hersenstructuur en hersenfunctie en versterkt de werking van de prefrontale cortex hetgeen op zijn beurt de creativiteit weer verder stimuleert.

Thema's 
Binnen muziekonderwijs zijn er meerdere thema's. Deze thema’s zijn ontleend aan de kerndoelen en de dagelijkse praktijk van het hedendaagse muziekonderwijs annex kunstzinnige oriëntatie. De 10 thema’s zijn:

1. Zingen
2. Muziekinstrumenten
3. Uitvoeren / voor publiek, toneel, theater, concertzaal, podium
4. Muziek creëren / componeren, schrijven
5. Muziek beluisteren / muziekstijlen, soorten muziek
6. Klankhoogte
7. Klanksterkte
8. Klankkleur / emotie, sfeer
9. Klankduur / ritme
10. Tempo

Binnen elk thema komen de volgende aspecten aan bod:
• Cooperatieve werkvormen
• Reflecteren op eigen proces door leerling
• Presenteren.