praktijk
po

Samen onderzoeken stimuleert ontwikkeling van kennis en taal

Basisschool De Opslach in Wommels werkt samen met het lectoraat Taalgebruik en Leren van NHL Stenden Hogeschool aan projecten voor onderzoekend leren. Uitgangspunt is de vraag hoe leraren de taalontwikkeling en het actief verwerven van kennis gelijktijdig kunnen stimuleren. Een onderzoekende houding van leerlingen is hierbij de basis voor het leren. Vanuit nieuwsgierigheid stellen leerlingen relevante vragen en gaan ze samen op zoek naar antwoorden.

  • Embedcode

Basisschool De Opslach werkt graag met projecten voor onderzoekend leren. Deze didactiek geeft leerlingen ruimte om actief, zelfstandig en in samenwerking met anderen kennis te ontdekken. Deze vorm van onderwijs is gericht op kennisconstructie en gaat er niet vanuit dat kennis zomaar wordt overgedragen. Daarnaast biedt onderzoekend leren kansen om allerlei vormen van taalgebruik te ervaren. Omdat leerlingen bij onderzoeksactiviteiten voortdurend samen praten, discussiëren, lezen en schrijven, leren zij niet alleen over wereldoriëntatie, maar ontwikkelen ze tegelijkertijd taalvaardigheden.

Ook de leerlingen zijn enthousiast over de projecten voor onderzoekend leren. Zij zijn blij met de zelfstandigheid en met het werken vanuit eigen vragen en ideeën. Leerlingen zijn oprecht nieuwsgierig naar antwoorden en zetten zich in om die te vinden. Daarbij spreken ze hun creativiteit veelvuldig aan.

Taal en kennis ontwikkel je in interactie

Volgens het lectoraat Taalgebruik en Leren is het ideaal wanneer het taalonderwijs volledig is geïntegreerd in vormen van onderzoekend leren bij wereldoriëntatie; geen gescheiden werelden, maar twee vliegen in één klap. Om te begrijpen waarom het lectoraat ontwikkeling van kennis en taal koppelt aan onderzoekend leren, is het belangrijk om te weten hoe kennis en taalvaardigheid tot stand komen.
Die ontwikkelen zich namelijk altijd in interactie, zoals in gesprekken tussen de leraar en de leerlingen en tussen leerlingen onderling, maar ook in dialoog met bestaande kennisbronnen zoals teksten. Wanneer interactie leerlingen stimuleert tot samen denken en redeneren over een onderwerp spreken we van dialogisch leren.

Leren argumenteren door onderzoek doen

Taal en interactie zijn dus belangrijk voor het leren. Gesprekken waarin leerlingen hun ideeën beargumenteren en gezamenlijk tot een conclusie of nieuw inzicht komen noemt onderwijskundige Neil Mercer exploratieve gesprekken. Deze gesprekken stimuleren leerlingen om rationeel te denken en te praten, waardoor probleemoplossende vaardigheden verbeteren.

Onderzoeksactiviteiten lokken op een natuurlijke manier exploratief taalgebruik uit, zowel in klassengesprekken als in gesprekken tussen leerlingen onderling. Deze gesprekken zorgen ervoor dat leerlingen hun mondelinge taalvaardigheid verbeteren en tegelijkertijd hun kennis over een onderwerp verbreden en verdiepen. Wanneer leerlingen in deze context lezen en schrijven, krijgt ook de schriftelijke taalvaardigheid aandacht.

Samen lezen tijdens onderzoekend leren

Samen teksten lezen bij onderzoekend leren, stimuleert de leesvaardigheid en het voeren van exploratieve gesprekken. Tijdens de onderzoeksactiviteiten gaan leerlingen op zoek naar bruikbare bronnen en selecteren zij relevante fragmenten in de teksten. Tijdens het gesprek beargumenteren zij hun keuzes voor deze fragmenten. In hun zoektocht naar antwoorden leren leerlingen informatie uit bronnen met elkaar verbinden en kritisch omgaan met de bruikbaarheid en betrouwbaarheid van informatie. Als leerlingen in kleine groepjes teksten lezen, helpen ze elkaar bij de betekenis van de woorden en zinnen.

Samen schrijven tijdens onderzoekend leren

Ook bij gezamenlijke schrijfactiviteiten gaan de taalontwikkeling en kennisverwerving goed samen. Leerlingen die samen onderzoek doen, schrijven op allerlei momenten en met verschillende doelen. Bijvoorbeeld bij het maken van een mindmap of powerpoint. Leerlingen bespreken keuzes rondom de opbouw en schrijfconventies, maar ook inhoudelijke keuzes. Ze delen hun kennis en reageren op suggesties van anderen. Zo leidt samen schrijven tot gezamenlijke kennisconstructie.

Interactie stimuleren

Het basisprincipe is dat je als leraar bewust interactie op gang brengt tijdens de onderzoeksactiviteiten. Dit betekent dat je het voeren van open gesprekken stimuleert, zowel met de hele klas als in kleine groepjes. De leerlingen moeten zoveel mogelijk ruimte krijgen om samen te denken, te redeneren en te discussiëren over leerinhouden in functionele en betekenisvolle contexten. Als leraar probeer je de nieuwsgierigheid bij leerlingen aan te wakkeren, en steeds weer nieuwe authentieke vragen uit te lokken. Denk aan deze tips voor goede interactie en samenwerking:

  • Om leerlingen te helpen om goed samen te praten, lezen en schrijven en eigenaarschap te bevorderen, kun je met zogeheten grondregellessen werken. Ze maken dan met elkaar een lijst met ‘grondregels’ voor samen praten en werken, bijvoorbeeld ‘we leggen ideeën aan elkaar uit’.
  • Leerlingen kunnen tijdens hun onderzoek gebruik maken van hulpkaarten. Bijvoorbeeld over het voorbereiden van een interview (pdf) of over het zoeken van goede internetteksten (pdf).
  • Probeer als leraar niet te veel aan het woord te zijn maar geef ruimte aan de inbreng van leerlingen. Laat stiltes vallen, geef veel beurten en help leerlingen bij het verwoorden van hun denkstappen.
  • Geef geen antwoorden maar stel vooral denk- en redeneervragen, zoals ‘Hoe denk je dat dat komt?’ of ‘Hoe zou je achter het antwoord kunnen komen?’

Voorbeeldprojecten en lesmateriaal onderzoekend leren

Het lectoraat Taalgebruik & leren van NHL Stenden Hogeschool heeft voorbeelden van projecten en lesmateriaal voor de basisschool; je kunt ze gratis gebruiken:

Meer weten?

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Onderzoekend leren


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.