Kalm blijven tijdens ‘lastig’ gedrag in de klas? Zo doe je dat
Leerlingen die boos worden, niet luisteren of je negeren. Hoe je daarop reageert als leraar bepaalt voor een groot deel de veiligheid en sfeer in de klas. Het bewaren van kalmte is hierbij de sleutel. Christiaan Baarsma geeft trainingen aan leraren, vooral in het speciaal onderwijs. “Wanneer je snapt hoe jij door iets wordt getriggerd, kun je er controle over krijgen.”
Transcript
In deze video van Leraar24 vertelt Christiaan Baarsma over zijn methode ‘conscious discipline’, die zorgt voor sociale veiligheid in het onderwijs.
Christiaan Baarsma, coördinator verbindingstraject Yulius, staat voor een groep jonge volwassenen. Hierna zit hij in zijn lokaal.
CHRISTIAAN: “Ik geef training in emotieregulatie. Voor docenten, schoolcoaches en soms ook aan leerlingen en studenten. En dat gaat heel erg over wat doet het met jou in je brein als dingen even niet gaan zoals jij het had gewild. Bijvoorbeeld: je les loopt totaal verkeerd. En die training geef ik vanuit het gedachtegoed ‘conscious discipline’. Conscious discipline geeft je handvatten zodat je eerst leert van wat doet het met mij dat een leerling eerst in weerstand komt. Omdat op het moment dat jij kalm kan blijven, gaat het je uiteindelijk wel lukken om met hem of haar in verbinding te komen.”
Christiaan staat voor zijn groep.
CHRISTIAAN: “Kalm blijven is een vereiste om in verbinding te komen met mijn leerlingen. En wat dan ook nog heel erg helpt, is om vervolgens vanuit die kalmte ook nog mijn intentie aan te passen. Daarmee wil ik zeggen dat ik eigenlijk gewoon wat aardigs over die leerling denk. En denk van: wacht, ik kom om jou te helpen. Wat er is iets wat jij blijkbaar heel moeilijk vindt. En mijn taak is juist om te zorgen dat jij je veilig voelt.”
Christiaan zit in zijn lokaal.
CHRISTIAAN: “Vandaag ontvang ik een groep schoolcoaches. En schoolcoaches zijn altijd bezig met leerlingen in weerstand, want daarom worden zij er vaak ook bij geroepen.”
Fee Leggedoor, leerling-coach Yulius, vertelt.
FEE: “Waarom ik aan deze training mee doe? Dat is omdat ik het super interessant vindt dat als een leerling boos wordt om dan te weten waarom hij zo boos wordt en hoe ik dan het beste kan helpen. Het liefste ga ik echt in het hoofd van de leerling kijken. En ik hoop dat dat met deze training ook wel een beetje gebeurt, zodat ik echt goed kan inschatten wat een leerling denkt en doet.”
CHRISTIAAN: “Ik ga de schoolcoaches vertellen over en laten voelen wat het nou doet in hun brein als zij met zulke leerlingen te maken krijgen. En hoe kunnen zij kalm blijven en in verbinding komen.”
Drie jonge mannelijke schoolcoaches lopen achter elkaar door het lokaal met één hand op de schouder van de man voor hen.
CHRISTIAAN: “En waar ik vandaag vooral op wil inzoomen is een situatie waarin een leerling, en dat gebeurt in het speciaal onderwijs echt weleens, echt uit contact is. Hoe kun je dan toch vanuit het gedachtegoed van conscious discipline weer in contact komen met die leerling. En ik ga ze ook een oefening laten doen hoe je oogcontact kunt krijgen met een leerling, omdat oogcontact namelijk een verbinding is. En oogcontact creëert behalve een verbinding aan de buitenkant ook allerlei verbindingen in je brein.”
Christiaan zit met de schoolcoaches in een kring in het lokaal.
CHRISTIAAN: “Dan zeg ik: ‘Kim, je benen doen dit.’”
Christiaan beweegt nerveus met zijn benen heen en weer.
CHRISTIAAN: “Dat ‘doen dit’ of ‘doet dit’, dat is heel belangrijk om te noemen en het liefst zo kort mogelijk. En ik leg daarna wel even uit waarom.”
MANNELIJKE SCHOOLCOACH: “Devon, je handen doen dit.”
De schoolcoach houdt zijn hand tegen zijn gezicht.
MANNELIJKE SCHOOLCOACH: “Jouw voeten doen dit. En je doet dit.”
De schoolcoach krabt aan zijn neus. De groep lacht.
FEE: “Stel, er is een leerling met de stoel op de tafel aan het slaan. Hoe ga je dat dan doen met ‘je doet nu dit’?”
CHRISTIAAN: “Ja ik zou dat in dit geval met de stoel niet nadoen. Laat ik even hier beginnen. Als die situatie al zo heftig al geëscaleerd is, is natuurlijk de allereerste stap voordat je de connectie gaat maken, veiligheid garanderen. Dus je gaat ook aan de leerling laten voelen: je bent veilig. Als dat geregeld is, kun je met dit soort dingen beginnen. En soms moet een leerling weleens uitrazen. Maar dan krijg je wel van die momenten dat je zegt van: ‘Je vuist doet dit’.”
Christiaan maakt een vuistslag.
CHRISTIAAN: “Of ‘je slaat op de tafel zoals dit en je wangen zien er zo uit’.”
FEE: “Dus iets kleiner pakken, zeg maar?”
CHRISTIAAN: “Ja.”
VROUWELIJKE SCHOOLCOACH: “Ik vind het vooral heel belangrijk bij een leerling die geen contact maakt en echt zo boos zit en je niet aankijkt en niks wilt doen, dan ga ik er naast zitten en zeg ik: ‘Ik zie je gezicht helemaal zo.’”
Ze trekt een boos gezicht.
VROUWELIJKE SCHOOLCOACH: “En dan soms uit nieuwsgierigheid draait hij dan toch een beetje zo.”
FEE: “O, ja, ja.”
VROUWELIJKE SCHOOLCOACH: “Ja. Dan zie je soms net zo’n klein oogje en denk ik: je hebt me gehoord.”
CHRISTIAAN: “Er komt een moment dat er iets geraakt wordt binnenin dat kind. En dan ga je toch kijken van en stelt je in staat om te zeggen: ‘Je mond doet dit, je neus staat zo, je vuisten doen dit’. En dan ben je toch op een gegeven moment onbewust nieuwsgierig. Dan ontstaat het oogcontact en is de verbinding gelegd.”
FEE: “We zijn nu klaar met de training en wat ik vandaag heb meegenomen is dat het heel belangrijk is om oogcontact te maken met een leerling. Vaak op mijn eigen locatie vergeet ik dat nog weleens. Alleen we hebben gezien hoe belangrijk het is om oogcontact te maken. Dus dat ga ik zeker meenemen. En ook deze verbindingsklas waar ik nu in sta.”
Fee wandelt langzaam door het lokaal waar op de vloer rechte lijnen zijn getrokken.
FEE: “Daar kunnen leerlingen eigenlijk naartoe zonder ook maar één woord te zeggen. En dan kan je precies zien in welke status een leerling zich bevindt. Super tof.”
CHRISTIAAN: “Het wordt tijd dat er een shift komt van,
en zo gaat het vaak in het onderwijs, dat een leraar zoiets heeft van ‘doe wat ik zeg’ naar ‘doe wat ik doe’. En dat is eigenlijk de grote verandering die wij willen zien in de scholen. En dat is natuurlijk wat je heel vaak tegenkomt. Een docent wilt gewoon dat een kind doet wat hij of zij zegt, want hij is de docent. Op het moment dat hij het voorbeeld is en kalm is en in verbinding staat, dan zal de leerling daarin meegaan, omdat de docent zelf het voorbeeldgedrag laat zien.”
Op een witte achtergrond staat het logo van Leraar 24: een uitroepteken dat op zijn kant ligt. De tekst leraar 24 staat horizontaal in de steel weergegeven. De punt lijkt op een powerknop.
Onder het logo verschijnt: www.leraar 24.nl.
Zeker in het speciaal onderwijs komt het regelmatig voor dat leerlingen heftig of emotioneel reageren. Hoe zorg je ervoor dat de sfeer in de klas op dat soort momenten niet escaleert? Christiaan Baarsma, schoolcoach en trainer Conscious Discipline bij Yulius legt uit dat jouw gedrag als leraar cruciaal is. “ Als het jou lukt om kalm te blijven, kun je verbinding proberen te maken met die leerling en zorgen voor een veilige omgeving.”
Verbinding maken
In de training legt Baarsma uit hoe je brein werkt op het gebied van emotieregulatie. Hij maakt daarvoor gebruik van het programma Conscious Discipline. Dit programma helpt je emoties onder controle te houden, het helpt bij het oplossen van problemen en het draagt bij aan het ontwikkelen van sociaal-emotionele vaardigheden. Uiteindelijk zorgt dat voor meer veiligheid en verbinding in de klas. Baarsma: “Wanneer je snapt hoe informatie bij jou binnenkomt, kun je ontdekken hoe jij door iets wordt getriggerd. Als je dit voortaan bij jezelf herkent, kun je er controle over krijgen en zo kalm en rustig blijven.” Die kalmte heb je nodig om te zien wat er bij een leerling gebeurt die heftig of emotioneel reageert.
Drie stadia
De training gaat uit van drie verschillende stadia van emotieregulatie. Rood staat voor geen contact kunnen maken met de leerling omdat hij of zij te erg van slag is, blauw voor een leerling die bijvoorbeeld geïrriteerd raakt of zich boos voelt, en groen voor situaties waarin het goed gaat. Een van de manieren om weer in contact te komen met een leerling die in een rode of blauwe staat verkeert, is het maken van oogcontact. Baarsma: “Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat oogcontact ontzettend veel doet voor mensen, ook in het brein.”
Bij de blauwe lijn zitten
In de zogenoemde verbindingsklas (zie video), worden de rode en blauwe kleuren gebruikt in het lokaal zelf, zodat leerlingen kunnen aangeven hoe zij zich voelen. Op de vloer zijn dan lijnen aangebracht. Als een leerling bijvoorbeeld bij de blauwe lijn gaat zitten, weet je als leraar dat die leerling verdrietig of boos is, maar nog wel wil praten. In veel klassen in het speciaal onderwijs is ook een zogeheten safe place aanwezig. Dit is een aparte ruimte waar leerlingen, die in het rode stadium zijn, zich kunnen terugtrekken en weer tot rust kunnen komen.
Geef het goede voorbeeld
Christiaan Baarsma wil vooral dat er een verandering plaatsvindt bij de leraar. “Ga uit van het idee: doe wat ik doe en niet: doe wat ik zeg. Wees je bewuster van je eigen gedrag en geef het goede voorbeeld.” Baarsma merkt dat leraren in het speciaal onderwijs vaak wel wat gewend zijn als het gaat om afwijkend en storend gedrag. “Maar dat wil niet zeggen dat je alles maar aankunt.” Zijn advies is: vraag hulp aan collega’s en bespreek en onderzoek met elkaar waar bepaald gedrag vandaan komt en wat bepaalde triggers zijn voor leerlingen.
Tips voor het bijdragen aan een veilige en rustige sfeer in de klas:
- Maak oogcontact met de leerling die geïrriteerd of emotioneel is, want oogcontact activeert veel gebieden in het brein.
- Doe ademhalings- en ontspanningsoefeningen met leerlingen om rustig te worden. Conscious Discipline maakt gebruik van een ster die leerlingen helpt bij het diep in en uit ademen.
- Kijk achter het gedrag van een leerling. Heeft een leerling bijvoorbeeld hechtingsproblematiek, dan snap je eerder waarom hij of zij bepaald gedrag vertoont en komt het misschien minder hard bij je binnen.
Meer weten?
- Lianne Koper, werkzaam in het speciaal onderwijs, laat zien hoe zij een prettige sfeer in haar klas creëert met behulp van orde en rust.
- In deze podcast van Tjipcast bespreken Brechje Brand en Christiaan Baarsma over omgaan met lastig gedrag in de klas.
