Van bouwmarkt naar vmbo: ‘Ik was gewend aan efficiëntie, leren vraagt juist om vertraging’

Hij maakte carrière in een bouwmarkt en ving thuis pleegkinderen op, toen Olaf Jacobs besloot het onderwijs in te gaan. Nu werkt hij met veel plezier als docent PIE (Produceren, Installeren en Energie) in het vmbo. “Mijn leerlingen lieten me inzien dat hun gedrag een reactie was op mijn eigen ongeduld. Ik was te sturend en wilde te snel vooruit.”

Wil je ook een gastcolumn schrijven over jouw ervaringen in het onderwijs? Mail ons.

Ik had altijd in een bouwmarkt gewerkt en daar carrière gemaakt. Maar door het contact met onze pleegkinderen merkte ik dat ik goed was in het bieden van duidelijkheid en structuur. Ook herkende ik mezelf in hun gedrag. Op de basisschool was ik zelf geen goede leerling. Uiteindelijk werd ik naar het speciaal onderwijs gestuurd. Toen ik besloot dat ik het onderwijs in wilde, voelde het vmbo als een logische en herkenbare plek.

Eigen rol onder de loep

In mijn eerste jaar gebeurde het regelmatig dat een leerling anders reageerde dan ik had verwacht. Tijdens de les, en vaak ook daarna, bleef ik daarover nadenken. Waarom gebeurde dit?

Ik besloot er gewoon naar te vragen: wat maakt dat je zo reageert? Soms kwamen daar verrassend eerlijke antwoorden op. Leerlingen vertelden bijvoorbeeld dat ze het gevoel hadden dat ze niets zelf mochten kiezen. Of dat ze nog niet toe waren aan de volgende stap. Hun gedrag bleek voort te komen uit een gebrek aan autonomie. En soms was het een reactie op mijn eigen ongeduld. Sommige leerlingen deden alsof ze iets niet konden, waarop ik te veel van ze overnam.

Zo ontdekte ik dat mijn eigen houding meer invloed had dan ik dacht. Ik was te sturend en wilde te snel vooruit. In de retail draait het om efficiëntie en productiviteit: doorwerken, tempo houden, resultaat halen. In de klas werkt dat anders. Leren vraagt tijd, ruimte en soms juist vertraging. Daar hoort bij dat fouten maken mag. Het is onderdeel van het leerproces: je probeert iets uit, merkt dat het niet werkt, en begint dan opnieuw.

Behulpzame collega’s

Wat me is opgevallen in het onderwijs is het contact dat je hebt met collega’s. Ik kreeg er niet alleen veel meer collega’s bij dan in mijn vorige baan, ze bleken ook nog eens opvallend behulpzaam. Als ik een vraag stelde, namen ze echt de tijd om met me mee te denken.

Voordat ik zelf voor de klas ging staan, liep ik eerst een paar dagen mee met een collega. Ik keek goed hoe hij zijn lessen opbouwde. Op de laatste dag bespraken we wat ik zag gebeuren in de les en waarom ik dacht dat hij bepaalde dingen zo aanpakte. Dat gesprek hielp me om te bedenken hoe mijn eigen lessen eruit moesten zien. De structuur die ik toen leerde kennen, gebruik ik nog steeds.

In het eerste halfjaar kreeg ik een klassenassistent die eerder als persoonlijk begeleider had gewerkt. Samen probeerden we van alles uit. Als we wilden weten waar je het beste kunt staan als de leerlingen binnenkomen, bijvoorbeeld, ging ik als experiment met een gesloten houding achter mijn bureau zitten. Nou, die les begon meteen een stuk lastiger.

Pittige combinatie

De combinatie van de opleiding met lesgeven vond ik zwaar. Op vrijdag was ik vaak moe en reageerde ik soms kortaf als een leerling voor de zesde keer zei dat hij iets niet snapte. En toch: op de momenten dat ik het echt pittig vond, haalde ik juist energie uit het werken met leerlingen. Samenwerken aan een project, een grap maken tussendoor. Zo bouwde ik een band met ze op.

Band met leerlingen

Die band met leerlingen was de reden dat ik het onderwijs in wilde. Ik herinner me een meisje dat thuis veel problemen had. In mijn lokaal ging ze onveilig om met gereedschap. Ik moest haar telkens de klas uitsturen. Maar na elke les zocht ik haar even op. Ik vertelde haar dan dat ik haar een leuke leerling vond, dat ik haar er graag bij wilde hebben, maar dat dit gedrag gewoon niet veilig was.

Een jaar later kwam ze in de zomervakantie spontaan mijn lokaal binnenlopen, nog voordat het schooljaar begonnen was. Ze wilde me graag vertellen dat ze begreep waarom ik haar er vaak had uitgestuurd en dat het nu beter met haar ging. Dat soort momenten blijven me bij. Ze laten me zien dat ik de juiste keuze heb gemaakt.

Olaf Jacobs is vmbo-docent PIE (Produceren, Installeren en Energie) op CSG Selion en CSG de Kluiverboom in Groningen. Hij is ook ambassadeur van Leraar24.