Docent op Aruba: ‘Papiamento, Spaans en Engels léven op het eiland’
Leerlingen op Aruba krijgen nog altijd Nederlandse methodes die niet aansluiten bij hun werkelijkheid. Esther Stroucken, docent Nederlands en lerarenopleider op Aruba, werkt mee aan een methode die daar verandering in brengt. ‘Waarom zouden onze leerlingen het woord sluiswachter moeten leren? We hebben niet eens sluizen!’
Wil je ook een gastcolumn schrijven over jouw ervaringen in het onderwijs? Mail ons.
Frustratie. Dat is het overkoepelende woord voor de verhalen en ervaringen die basisschoolleerkrachten op Aruba met me delen als het gaat om Nederlands op school. Tijdens nascholingen voor deze groep cursisten begin ik vaak met een associatieoefening. Ik leg foto’s op tafel, de leerkrachten mogen vervolgens een foto uitkiezen die symbool staat voor een gevoel dat ze associëren met de Nederlandse taal binnen hun onderwijs. Frustratie komt daarbij opvallend vaak naar voren.
Die frustratie is begrijpelijk. De meeste basisscholen op Aruba werken met Nederlandse moedertaalmethodes, en die sluiten simpelweg niet aan bij de Arubaanse leerling. Een treffend voorbeeld: in klas 3 (groep 5) staat het woord ‘sluiswachter’ als een van de themawoorden bij het thema Beroepen. De Arubaanse leerling kent de meeste beroepen wel in het Papiamento, en ook in het Spaans en het Engels, maar niet in het Nederlands. En een sluis? Die bestaat helemaal niet op Aruba. Een sluiswachter dus ook niet. Het resultaat is dat leerlingen woorden uit het hoofd moeten leren, zonder te begrijpen wát ze eigenlijk leren.
‘Voor Arubaanse kinderen is Nederlands een vreemde taal, zoals Frans dat is voor een Nederlands kind’
Nederlands als vreemde taal
Hoewel Aruba deel uitmaakt van het Koninkrijk, hoor je bijna nergens op het eiland bewoners Nederlands spreken. Voor de meeste Arubaanse kinderen is Nederlands gewoon een vreemde taal, zoals Frans dat is voor een Nederlands kind. Thuis spreken veel leerlingen Papiamento, een taal met Spaanse, Portugese, Afrikaanse, Engelse en Nederlandse invloeden. Naast het Papiamento spreken ze vaak Spaans en Engels. Als je een Arubaanse school binnenloopt, komen al deze talen je tegemoet. De leerlingen overleggen, stellen vragen en kletsen voornamelijk in het Papiamento, Spaans en Engels. De leerkracht geeft intussen uitleg in het Nederlands, al dan niet aangevuld met de thuistalen van de leerlingen.
‘Leerlingen kunnen hun talenrijkdom juist gebruiken om Nederlands te leren’
Als lerarenopleider binnen de Arubaanse lerarenopleiding houd ik me bezig met vreemdetalenonderwijs. Ik geef didactiek in Nederlands als Vreemde Taal (NVT) en verzorg samen met collega’s nascholingen voor leerkrachten. Hierbij zetten we specifiek in op vreemdetalendidactiek: een aanpak die uitgaat van een bekende context en focust op communicatieve en betekenisvolle inhoud.
Ook besteden we veel aandacht aan translanguaging, een strategie waarbij de meertaligheid van leerlingen bewust wordt ingezet tijdens de les. We laten zien dat leerlingen hun talenrijkdom juist kunnen gebruiken om tot een betere beheersing van het Nederlands te komen.
Spreken en gesprekken voeren
Tijdens workshops stel ik leerkrachten vaak de vraag of ze tijdens de taalles veel oefenen met Nederlandse spreek- en gespreksvaardigheid. Dat is een retorische vraag: in moedertaalmethodes komen ‘spreken en gesprekken voeren’ namelijk nauwelijks aan bod. Dat is in Nederland ook niet nodig, de Nederlandse leerling spreekt immers al vloeiend Nederlands. Maar voor de Arubaanse leerling is dit wél belangrijk. Die spreekt in plaats van Nederlands vloeiend Papiamento, Spaans en vaak ook Engels. Díe talen leven op het eiland.
Om tegemoet te komen aan de behoeften van de Arubaanse leerling, is in opdracht van de Directie Onderwijs Aruba een publieke NVT-methode ontwikkeld: Taalsprong. Deze taalmethode bestaat al enkele jaren voor klas 1 en 2 (groep 3 en 4) en wordt inmiddels op bijna alle Arubaanse basisscholen ingezet. Taalsprong geeft leerkrachten de handvatten om NVT-onderwijs te geven op een communicatieve, betekenisvolle en contextrijke manier, met veel aandacht voor taalproductie. Onze meertalige leerlingen ervaren hierdoor dat een vreemde taal leren ook leuk kan zijn. En laat taalplezier nu net een belangrijk uitgangspunt van Taalsprong zijn.
Trots
Momenteel help ik mee met het doorontwikkelen van Taalsprong voor alle andere klassen van de basisschool. Ik mag dus mijn ‘NVT-didactieksteentje’ bijdragen, en ben daar trots op. Taalsprong, een unieke NVT-methode, ontwikkeld op Aruba, voor de Arubaanse, Caribische, taalrijke leerling. Dát is waar een klein eiland groot in kan zijn!
Esther Stroucken werkt als docent Nederlands en lerarenopleider NVT-didactiek in Aruba.
