praktijk
po

Taaldomeinen in samenhang: van losse taallessen naar verbinding

In het taalonderwijs op de basisschool komen de verschillende taaldomeinen vaak als losse onderdelen aan bod. Maar wie de taaldomeinen zoals lezen, schrijven en mondelinge vaardigheid met elkaar verbindt, maakt de taalles betekenisvoller en effectiever. Petra de Lint, leraar groep 8, vertelt hoe zij dat in de praktijk brengt.

  • Embedcode

In het taalonderwijs kennen we vier domeinen: lezen, mondelinge taalvaardigheid, schrijven, en kennis over taal. Deze domeinen beïnvloeden elkaar. Zo is mondelinge taalvaardigheid een belangrijke basis voor de ontwikkeling van schriftelijke taalvaardigheid.

Nadelen van losse taallessen

Het taalonderwijs houdt er nog te weinig rekening mee dat taalvaardigheden en kennis over taal zich in samenhang met elkaar ontwikkelen. Vaak bieden leraren de taaldomeinen als losse onderdelen aan. Ook inlesmethodes is er niet altijd samenhang te vinden. Leerlingen maken bijvoorbeeld oefeningen over bijvoeglijke naamwoorden, maar leren deze kennis niet toe te passen bij lezen of schrijven. Daardoor zien ze de samenhang niet tussen grammatica, lezen en schrijven en dat kan motivatieproblemen opleveren. Daarnaast zorgt deze opdeling van het taalonderwijs voor een overvol lesprogramma en tijdsdruk bij leraren.

Betekenisvolle taallessen en tijdwinst

Door taaldomeinen op een goede manier te verbinden maak je taallessen betekenisvoller en kun je ruimte winnen in het volle lesprogramma. In het project Taaldomeinen in samenhang heeft SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, manieren verkend hoe leraren dat in de praktijk kunnen doen. Op basis van literatuurstudie, een analyse van taalmethodes en interviews met experts zijn duidelijke criteria, een aantal ontwerpprincipes voor samenhangende taallessen en een serie voorbeeldlessen gepubliceerd.

Criteria voor goede verbinding tussen taaldomeinen

  • Verbind twee of meer taaldomeinen, bijvoorbeeld lezen en schrijven
  • Zorg dat de betrokken domeinen beide profiteren van de samenhang
  • Wijs leerlingen expliciet op samenhang: “Let op, wat je nu geleerd hebt kun je ook gebruiken bij…”
  • Zorg dat taaldomeinen aan de orde komen binnen één les of een lessenreeks

Ontwerpprincipes voor meer samenhang

Er zijn verschillende manieren waarop je meer samenhang kunt realiseren in je taalles. SLO noemt dat ontwerpprincipes. Drie ontwerpprincipes zijn:

Kies dezelfde focus van instructie in meerdere taaldomeinen

In de video is te zien hoe lerares Petra de Lint focust op details in het verhaal bij de domeinen lezen en schrijven. Zo laat zij zien hoe leerlingen verhalen spannender kunnen maken. Daarbij hanteert ze twee doelen: het herkennen van het gebruik van details in het domein lezen en het toepassen van detaillering in een eigen verhaal bij het domein schrijven.

Leg betekenisvolle relaties tussen taaldomeinen

Het is belangrijk om de samenhang tussen de taaldomeinen te versterken. Koppel bijvoorbeeld de woordenschatles aan de spellingles. Zo gebruik je het begrip van woorden tegelijkertijd om die woorden goed te leren spellen. Daarmee maak je de woordenschatles dus functioneel voor de spellingles.

Laat taaltaken van het ene domein terugkomen in het andere

Belangrijk is om taken vanuit de verschillende domeinen met elkaar te verbinden. Laat leerlingen bijvoorbeeld eerst teksten lezen over een onderwerp om hun voorkennis te activeren en laat ze daarna schrijven over dat onderwerp. Het lezen is zodoende een voorbereiding op het schrijven. Een ander voorbeeld is om als je bezig bent in een groepsgesprek, je leerlingen kunt wijzen op woordleerstrategieën (woordenschat) of op gespreksregels (domein mondelinge taalvaardigheid). Of gebruik strategieën van begrijpend lezen bij het domein schrijven, bijvoorbeeld door leerlingen met een mindmap hun eigen tekst te laten structureren.

Meer weten over sterkere samenhang in taaldomeinen

  • Op de website van Taaldomeinen in samenhang vind je informatie om je taallessen meer samenhangend te geven: zowel vanuit een taalmethode als door zelf ontworpen taallessen.
  • In de lessenserie van het project Leren schrijven met peer response vind je lessen met een expliciete koppeling tussen schrijven, lezen en gesprekken voeren.
  • Leraren Nederlands in het vo die ook samenhang tussen hun lees – en schrijflessen willen aanbrengen, kunnen meer lezen in de brochure Geïntegreerd lees- en schrijfonderwijs in het voortgezet onderwijs.
  • Je kunt het taalonderwijs ook versterken door verbindingen te leggen met andere vakken of door taalonderwijs te verbinden met buitenschools leren.
Thema

Curriculum

Onderwerpen

Nederlands


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.