onderzoek
po

Voorlezen met digitale prentenboeken vergroot woordenschat bij kleuters

Voor een goede taalvaardigheid is het essentieel dat kinderen over voldoende woordenschat beschikken. Kinderen met een beperkte woordenschat lopen al gauw een achterstand op. Het programma Divo helpt kleuters hun woordenschat en verhaalbegrip te vergroten met digitale prentenboeken.

Leraar leest voor van een tablet aan haar leerlingen.

In het programma Divo (Digitaal ondersteund Voorlezen) krijgen leerlingen uit groep 1 t/m 3 gedigitaliseerde prentenboeken voorgelezen via het digibord. De leerkracht stelt de kinderen vervolgens vragen, die de verhaallijn en de gebruikte woorden moeten verduidelijken. Daarnaast oefenen kinderen hun woordenschat op de computer. Doel van het programma is het verhaalbegrip en de woordenschat van kinderen te vergroten.

Dat doel wordt bereikt, zo blijkt uit een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Het onderzoek werd verricht in het kader van Onderwijs Bewijs. Dat was een project van het ministerie van OCW waarin via wetenschappelijke experimenten kennis werd verzameld over wat wel en niet werkt.

Digitale prentenboeken vergroten woordenschat en verhaalbegrip

Leerlingen die aan Divo deelnamen werden 2,5 jaar gevolgd. Ze leerden meer woorden, hadden een beter begrip van de verhalen en konden beter relaties leggen tussen verhaalelementen. Ze haalden hogere scores op de methodegebonden toetsen (productieve woordenschat en verhaalbegrip) dan leerlingen die de reguliere lessen volgden.

En dat resultaat beklijft: vier maanden na de Divo-interventie scoorden de leerlingen uit de experimentele groep nog steeds hoger dan de controlegroep. Ook heeft het programma een positief effect op het aantal woorden dat de kleuters kennen (receptieve woordenschat). De onderzoekers konden niet aantonen of Divo effect heeft op algemene taalvaardigheid, begrijpend luisteren en begrijpend lezen.

Voorwaarden aan digitale prentenboeken

Divo werkt met geanimeerde prentenboeken die interactief zijn gemaakt. De leraar introduceert het filmpje op het digibord en na afloop gaan de kinderen aan de slag met de vragen. Divo maakt gebruik van onder andere het digitale prentenboekenprogramma Bereslim. Digitale prentenboeken zijn een goed hulpmiddel bij taalverwerving (Bus, 2012); ze bevorderen de woordenschatontwikkeling en het verhaalbegrip.

Daarvoor moeten deze prentenboeken wel aan een aantal voorwaarden voldoen:

  • Ze moeten interactief zijn, want kinderen leren meer met vragen en uitleg tussendoor.
  • Het werkt beter als kinderen zelf betekenis kunnen geven (making meaning) dan wanneer ze uitleg krijgen (taking meaning).
  • Het digitale prentenboek moet ook functioneel zijn, dus een goede balans hebben tussen plaatjes en tekst. Dat maakt het aantrekkelijker en verhoogt de betrokkenheid.

Verder is een goede feedback essentieel. Die stimuleert de kinderen na te denken en het nog eens te proberen, en legt uit waarom een antwoord goed of fout is.

Door gesprekjes onthouden kleuters woorden beter

Het Divo-programma is geschikt voor de onderbouwleerlingen, in een doorgaande leerlijn van vier- tot en met zevenjarigen. De tot leven gebrachte prentenboeken bezitten, in vergelijking met de statische en papieren prentenboeken, extra multimedia-effecten. Het boek wordt vertoond op een groot scherm en kan door alle leerlingen (klassikaal) worden bekeken.

Interactief voorlezen met Divo heeft zijn voordelen. Goede interacties zijn namelijk essentieel om kinderen uit te dagen voor een gesprek over het prentenboek. Daardoor gaan onbekende woorden leven en begrijpen de leerlingen de verhaallijn beter. Ook is bij Divo sprake van herhaald voorlezen, waardoor kinderen woorden beter onthouden. En ze kunnen de structuur van het verhaal beter begrijpen dan wanneer ze het verhaal maar één keer horen.

Woordenschat trainen met online oefeningen

Voor Divo is een speciaal woordenschatprogramma ontwikkeld. Daarmee kunnen leerlingen uit groep 1, 2 en 3 zelfstandig woorden en begrippen uit een behandeld prentenboek oefenen op de computer, als aanvulling op de Divo-les. Het is een online programma waarin de verfilmde prentenboeken en de bijbehorende oefeningen zijn ingevoerd. Voor één filmpje bestaan voor drie dagen verschillende oefeningen. Dit beïnvloedt de woordkennis van de kinderen in positieve zin. In groep 3 praten de kinderen samen over het verhaal. Dit helpt om een omgeving te creëren die het gebruik van leesstrategieën bevordert.

Meer lezen?

  • Lees het Leraar24-artikel Leesvaardiger met e-boeken in groep 3.
  • Wellicht ook interessant op leraar24.nl is het artikel over leergedrag van kleuters, als basis voor het leren lezen.
  • R.J. Bosker, J.L. de Jong-Heeringa en L.T.M. Rekers-Mombarg voerden een experiment uit naar het langdurig gebruik van een digitaal ondersteund voorleesprogramma (Divo). Ze maten daarin het effect op de woordenschat, het verhaalbegrip en beginnend lezen bij kinderen in groep 1, 2 en 3 (Eindrapportage Onderwijs Bewijs, 2013).
  • Marijke Mullender-Wijnsma publiceerde in 2009 een onderzoek naar het stimuleren van verhaalbegrip bij kleuters, door groepsgewijs digitaal voor te lezen. Ze onderzocht het effect hiervan op de prestaties van kleuters. Het onderzoek is niet digitaal beschikbaar. De auteur is wel per mail te bereiken, zie hieronder bij ‘In gesprek’.
  • Lees het artikel van Adriana Bus over Educatieve software voor jonge kinderen (verschenen in 4W in 2012).
  • Op de website Bereslim.nl kun je beschrijvingen vinden van onderzoek naar de effecten van computergebruik op de ontwikkeling van jonge kinderen.
Thema

Curriculum

Onderwerpen

Nederlands



Magda van Tilburg | 2 februari 2020

L.S.

Als aanvulling op uw uiterst effectieve DIVO programma wil ik u wijzen op de non-profit verhalensite booxalive, waarop ook gratis digitale prentenboekjes staan. Mét tekst en voice-over (die uiteraard is uit te zetten, al naar gelang leraar of begeleider wenst).
Zou u daar ook aandacht aan willen besteden, of het vermelden waard vinden?

Dit is de startpage voor de kleuterverhaaltjes: https://booxalive.nl/mini/
Dit is de insteek van de site: https://booxalive.nl/over-boox-alive/

Bij voorbaat hartelijk dank voor uw aandacht,
met vriendelijke groetjes,
Magda van Tilburg (illustrator/taalkundige/webmaster)

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.