Leerlingen motiveren met cultuurgebaseerd onderwijs

KNOW | bijgewerkt op 18 januari 2019

Het Amadeus Lyceum in Utrecht werkt met cultuurgebaseerd onderwijs: leerlingen worden uitgedaagd kennis en vaardigheden op te doen via competentiegerichte werkvormen, waarbij kunst en cultuur zijn geïntegreerd in de reguliere vakken. Het kan daarbij gaan om de kunstdisciplines, maar bijvoorbeeld ook om de wetenschappen als cultureel verschijnsel.

Het cultuurgebaseerd onderwijs (CGO) op het Amadeus Lyceum heeft de afgelopen jaren vorm gekregen in vakoverstijgende modules. Daarin staat steeds een bepaald thema centraal. Met CGO wil de school zijn leerlingen meer motiveren, spijbelen en uitval voorkomen en de sociale integratie bevorderen. ‘Als leren gaat over je eigen omgeving, je eigen geschiedenis en je eigen cultuur – in relatie tot die van anderen – dan gaat leren meer vanzelf’, aldus de school.

Het cultuurgebaseerd onderwijs op het Amadeus Lyceum verschilt van normaal onderwijs op vier punten:

  • Een CGO-module is vakoverstijgend
  • Er is een stimulus vanuit de omgeving buiten de school
  • Het vraagt van leerlingen een onderzoekende houding en een actieve en zelfstandige rol
  • Er probeert recht te doen aan verschillen in leerstijlen tussen leerlingen en het stimuleert het gebruik van meervoudige intelligenties van leerlingen

In dit CGO staan vier kernwaarden centraal: persoonlijke ontwikkeling, zelfsturing, creativiteit en respect en dialoog.

Leerlingen ervaren meer ruimte en verantwoordelijkheid

In het kader van Expeditie durven, delen, doen is onderzocht in hoeverre CGO kan bijdragen aan genoemde kernwaarden. Onderzoekers hebben twaalf leerlingen van het Amadeus Lyceum, die de module ‘Van mens tot machine’ volgden, geïnterviewd. Vijf leerlingen vonden inderdaad dat ze in de CGO-modules, meer dan in het gewone onderwijs, ruimte krijgen om hun eigen leerroute te bepalen (persoonlijke ontwikkeling). Acht leerlingen onderschreven dat ze in de CGO-modules meer verantwoordelijkheid leren nemen voor hun eigen leerproces (zelfsturing). De leerlingen die geen verschil zien, zeggen dat hiervan ook in het gewone onderwijs sprake is.

Bijna alle leerlingen voelen zich gezien en gehoord (dialoog en respect). Vier vinden dat dit bij CGO nog meer zo is dan in het gewone onderwijs. Ten slotte ervaren zeven van de twaalf leerlingen bij CGO meer ruimte voor hun eigenheid en cultuur (creativiteit). Een groot deel van de leerlingen vindt dus dat de vier genoemde kernwaarden zowel in het gewone onderwijs als bij CGO worden gerealiseerd, maar een deel van hen vindt dat dit bij CGO nog meer het geval is.

Waardering en plezier in school

Hoe waarderen leerlingen het CGO? Leerlingen op het Amadeus Lyceum zijn door de jaren heen steeds positiever geworden over CGO. Ze waarderen vooral het creatieve aspect, het keuzeaspect en de combinatie van meer vakken als positief. In het begin waren voor veel leerlingen de grenzen van zelfsturing onduidelijk, maar dit verbeterde gaandeweg. Dat geldt ook voor de verschillende rollen en verantwoordelijkheden van de docenten.

In hoeverre draagt CGO eraan bij dat leerlingen met plezier naar school gaan? De onderzoekers concluderen voorzichtig dat CGO als afwisseling op het reguliere onderwijs welkom is en leerlingen helpt om met meer plezier naar school te gaan.

Vast stappenplan voor modules

Om CGO-modules te ontwerpen, ontwikkelde het Amadeus Lyceum een vast stappenplan:

  • Brainstormen: het kiezen van een thema of kwestie (12 weken voor de start)
  • Het ordenen van je leerdoelen en definitieve keuze voor de culturele stimulus
  • Het kiezen van een vakoverstijgende kernvaardigheid
  • Het formuleren van opdrachten en presentaties
  • Welke activiteiten organiseer je?
  • Logistieke uitwerking. Wie doet wat?
  • Draaiboek voor alle betrokken medewerkers en lesmateriaal in de elektronische leeromgeving
  • Start van de module (week 1)
  • Uitvoering van de module (week 2 t/m 5)
  • Presentaties door de leerlingen en beoordeling daarvan (week 6)
  • Afronding en evaluatie van de module

Meer lezen?

In de Handleiding Cultuur Gebaseerd Onderwijs heeft het Amadeus Lyceum zijn cultuurgebonden onderwijs verder uitgewerkt. Een meer algemene visie op de plek van cultuur binnen de school staat beschreven in het Cultuurplan van de school.

Meer informatie over cultuurgebaseerd onderwijs kun je vinden op de website van de Vereniging van cultuurprofielscholen (VCPS).

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.