onderzoek
vo

Goede relatie tussen leerling en leraar

Goede relaties tussen docenten en leerlingen werken positief uit op de prestaties en motivatie van leerlingen. En docenten die in het algemeen een leidende en vriendelijke relatie met hun leerlingen hebben, ondervinden minder stress. Wanneer leraren deze relatie ook ervaren in specifieke situaties zoals het begin van de les, heeft dat een gunstige invloed op hun welbevinden. Dat blijkt uit promotieonderzoek dat Anna van der Want van de Technische Universiteit Eindhoven uitvoerde in het voortgezet onderwijs.

Interpersoonlijke cirkel

Het beeld dat docenten in het algemeen hebben van de relatie met hun leerlingen vormt hun interpersoonlijke identiteitsstandaard. Daarnaast waarderen zij specifieke situaties in de klas op een bepaalde manier. De interpersoonlijke identiteitsstandaard en de waardering van klassesituaties vormen samen de zogenoemde interpersoonlijke rolidentiteit. Beide aspecten van de interpersoonlijke rolidentiteit kunnen worden gevat in een model dat eerder ontwikkeld werd door onderzoekers aan de Univeristeit Utrecht: de Interpersoonlijke Cirkel (zie afbeelding).

Minder stress

Er zijn gewenste en ongewenste interpersoonlijke identiteitsstandaarden. Gewenste zijn bijvoorbeeld leidend, helpend/vriendelijk, begrijpend. Ongewenste standaarden zijn onzeker, ontevreden, corrigerend. Gewenste interpersoonlijke identiteitsstandaarden zorgen voor minder stress. De meeste docenten in het voortgezet onderwijs zien zichzelf als leidend en vriendelijk in relatie tot hun leerlingen.

Gewenste match

Onderzoeker Anna van der Want keek of en wanneer de interpersoonlijke identiteitsstandaard correspondeert met hoe leraren bepaalde klassesituaties ervaren. Er zijn drie groepen docenten te onderscheiden. De grootste groep heeft een gewenste match tussen hun interpersoonlijke identiteitsstandaard en de waardering van lessituaties (beide rechtsboven in de cirkel). Een tweede groep heeft een gewenste mismatch, dat zijn docenten met een gewenste interpersoonlijke identiteitsstandaard zonder een overeenkomende waardering.

Tot slot zijn er docenten met een ongewenste interpersoonlijke identiteitsstandaard met of zonder overeenkomende waardering, de ongewenste (mis)matchers.

Een gewenste match is belangrijk voor het welzijn van docenten. Van der Want: ‘Mensen die in balans zijn, hebben meer geloof in eigen kunnen, hebben mogelijk een positievere werkbeleving en minder kans op een burn-out.’

Ontwikkeling

Of er een match is tussen de interpersoonlijke identiteitsstandaard en de waardering van klassesituaties is overigens geen statisch gegeven. Docenten kunnen hierin veranderen, ook de meer ervaren. Uit Van der Wants onderzoek blijkt dat leraren die gewenste matchers waren, dat bleven. Maar een aantal gewenste mismatchers waren na twee jaar veranderd in gewenste matchers. Dat betekent dat de interpersoonlijke rolidentiteit beïnvloedbaar is. Beginnende en ervaren leraren kunnen deze dus nog verder ontwikkelen en veranderen.

Gewenste match ontwikkelen

Er zijn docenten die uit zichzelf een match hebben tussen interpersoonlijke identiteitsstandaard en waardering van specifieke situaties. Helaas zijn er ook docenten waarbij die match ontbreekt.

Om een gewenste match te ontwikkelen is het belangrijk dat je óf zelf initiatief neemt om iets te veranderen (en bijvoorbeeld zelf actief gaat reflecteren op je lespraktijk of een cursus gaat volgen) óf dat je school iets verandert.

Het helpt bijvoorbeeld als je meer parallelklassen hebt. Of wanneer je maar één vak hoeft te geven, in plaats van meerdere vakken. Dan houd je meer tijd over om een gewenste match te ontwikkelen.

Belangrijke voorwaarden hierbij is wel dat docenten plezier hebben in het lesgeven en openstaan voor nieuwe dingen.

De matchmaker-analyse

Niet iedereen kan uit zichzelf een gewenste match ontwikkelen. Sommige docenten hebben daarbij hulp nodig. Om coaches op scholen en lerarenopleiders hiervoor een handvat te geven is in het onderzoek de matchmaker-analyse ontwikkeld. De matchmaker-analyse heeft als doel om de docent bewust te maken van zijn/haar interpersoonlijke rol-identiteit, bestaande uit de interpersoonlijke identiteitsstandaard en de waardering van specifieke situaties.

De matchmaker-analyse bestaat uit de volgende drie stappen:

  1. Interpersoonlijke identiteitsstandaard: Hoe zou je jouw relatie met leerlingen over het algemeen in al je klassen omschrijven?
  2. Waardering van specifieke situaties: Selecteer enkele situaties van een gefilmde les. Bekijk de situaties. Wat gebeurt hier? Hoe vind je dat? Welke betekenis heeft dit voor jou als docent?
  3. Visualiseer de antwoorden van stap 1 en stap 2 in de interpersoonlijke cirkel docent. Is er overlap tussen de antwoorden van stap 1 en stap 2? Is er sprake van een gewenste match? Zo ja/nee: Hoe is dat voor jou als docent? Wat kan je eraan doen om een gewenste match te ontwikkelen? Wat kan de school doen?

Met de matchmaker-analyse kunnen coaches en lerarenopleiders inzetten op de docent-leerlingrelatie vanuit identiteitsperspectief om de ontwikkeling van docenten richting een gewenste interpersoonlijke rolidentiteit te stimuleren.

Beschrijving
Proefschrift, voortkomend uit het onderzoeksprogramma "Interpersoonlijk perspectief op de ontwikkeling van expertise van leraren", gefinancieerd door het NRO - (nog) niet in Open Access beschikbaar.
Auteur(s)
A.C. van der Want
Jaar
2015

Beschrijving
Meer informatie over de Interpersoonlijke Cirkel
Auteur(s)
I. Veldman, J. van Tartwijk, P van den Brok, T. Wubbels
Jaar
2006

Beschrijving
Artikel in Didactief over dit onderzoek - pdf
Auteur(s)
A.C. van der Want
Jaar
2016


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.