praktijk
po

Weerbaarheid, relaties en seksuele vorming in het po

Sinds 2012 is seksualiteit en seksuele opvoeding opgenomen in de kerndoelen voor het basisonderwijs. Scholen mogen zelf bepalen hoe ze dit invullen. Belangrijk is dat zij in een veilig klimaat aandacht besteden aan weerbaarheid, relaties en seksuele vorming. Dit artikel biedt een overzicht van de ontwikkelingsfases per leeftijdscategorie en tips voor leraren.

  • Embedcode

Het is belangrijk om op de basisschool te beginnen met seksuele en relationele vorming. Basisschoolkinderen hebben dagelijks te maken met informatie over seksualiteit, bijvoorbeeld via (sociale) media, op straat of op school. Deze informatie is niet altijd correct en geeft vaak een onjuist beeld van seksualiteit. Scholen vervullen daarom een belangrijke rol bij de seksuele vorming van kinderen. In de video laat leraar Marloes Hellings zien hoe zij het gesprek met jonge leerlingen voert.

Seksuele vorming in het primair onderwijs

Seksuele vorming in het primair onderwijs gaat voornamelijk over:

  • lichamelijke en emotionele ontwikkeling
  • sociale ontwikkeling en relaties
  • seksualiteit en gezondheid
  • seksuele weerbaarheid

Tijdens de lessen over relationele en seksuele vorming is het goed om leerdoelen te specificeren. Leerdoelen zorgen voor focus en bewustwording. Ze kunnen een leidraad zijn voor het gedrag van leerlingen in de dagelijkse praktijk, zoals:

  • Leerlingen hebben respect voor zichzelf en anderen
  • leerlingen zijn zich bewust van hun eigen en andermans gevoelens, wensen en grenzen, opvattingen en mogelijkheden
  • leerlingen zijn in staat betere beslissingen te nemen op het gebied van relaties en seksualiteit (weerbaarheid)

Ontwikkelingsfasen in seksuele vorming

Het is belangrijk dat je als leraar je les aanpast aan de leeftijd en de belevingswereld van de leerlingen. Hoewel ieder kind zich individueel ontwikkelt, geeft de onderstaande indeling inzicht in de verschillende fasen.

Van 4 tot en met 6 jaar

Kinderen leren steeds meer hoe ze zich ‘zouden moeten’ gedragen, bijvoorbeeld dat ze hun blote lijf niet zomaar in het openbaar kunnen betasten of laten zien. Ze zijn erg geïnteresseerd in de voortplanting en koppelen vriendschap of iemand lief vinden aan ‘verliefdheid’. Zo zijn ze bijvoorbeeld verliefd op hun moeder of vader.

Van 7 tot en met 9 jaar

Kinderen ervaren meer schaamte over bloot zijn in het bijzijn van anderen. Ze stellen minder vragen over seks, omdat ze merken dat het een beladen onderwerp is en niet omdat ze minder geïnteresseerd zijn. Ze willen graag bij ‘de groep’ horen, het verschil tussen jongens en meisjes wordt duidelijker, er wordt seksuele taal gebruikt zonder het zelf te begrijpen en het verschil tussen vriendschap en verliefdheid wordt steeds duidelijker. Kinderen kunnen verliefd zijn en dat kan heftige gevoelens met zich meebrengen, terwijl er geen sprake van seksuele gevoelens hoeft te zijn. 

10 en 11 jaar

De prepuberteit is een voorfase van de puberteit. De geslachtshormonen ontwikkelen zich en hierdoor krijgen kinderen vanaf ongeveer tien jaar meer interesse in de volwassen seksualiteit. Hoewel ze er graag meer over willen weten, kunnen ze tegelijkertijd preuts en afhoudend reageren in een gesprek over seksualiteit. Leraar Frederique Kleverlaan voert er een open gesprek over met haar leerlingen, zo is te zien in de video.

  • Embedcode

Tips om seksuele voorlichting te geven

  • Schaam je niet, het gaat om de inhoud en niet om jou
  • Ken je eigen seksuele moraal
  • Haak in op wat er op dat moment speelt, ga in op vragen van leerlingen
  • Creëer zelf een aanleiding, bijvoorbeeld via een televisieprogramma
  • Denk niet dat leerlingen alles al weten
  • Dring leerlingen niets op
  • Heb oog voor cultuurverschillen
  • Gebruik humor
  • Wees zorgvuldig in je taalgebruik en dat van de kinderen en maak daar afspraken over
  • Wees niet bang voor de reactie van ouders. De school bepaalt waarover les wordt gegeven

Meer weten over seksuele vorming in het basisonderwijs?

  • Kijk op de website Seksuelevorming.nl van Rutgers WPF met informatie voor leraren in alle onderwijssectoren
  • Veel scholen doen mee aan de week van de Lentekriebels een projectweek in het teken van weerbaarheid, relaties en seksualiteit

Brochure: Kriebels op school?
Waarom een ouderavond over relationele en seksuele vorming in het basisonderwijs? Draaiboek voor de organisatie van een ouderavond op school met voorbeeldbrieven en presentaties.


De seksuele ontwikkeling van 0-18
Deze uitgave is speciaal bedoeld voor laagopgeleide ouders. In tekst en illustraties worden de verschillende seksuele ontwikkelingsfasen van kinderen uitgelegd en de rol van de ouders (bewust en onbewust) in de seksuele opvoeding.


Hoe komt die baby in je buik?
Wat maken kinderen tussen de 0 en 6 jaar mee in hun seksuele ontwikkeling en hoe kunnen ouders hun kind hierin begeleiden?


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.