praktijk
po
vo
mbo
so

Scaffolding daagt leerlingen uit tot zelfstandig leren

Met scaffolding daag je een leerling uit om hardop te denken en zelf met antwoorden te komen. Deze vorm van instructie is maatwerk: leerlingen maken zelfstandig stappen om te verder te komen met het leren. Het woord scaffold betekent letterlijk: steiger. Als leraar ondersteun je een leerling, aangepast aan zijn niveau, om aan zijn gebouw van kennis te bouwen. Lees meer over het stappenplan en praktische toepassing van scaffolding, bijvoorbeeld bij rekenen en NT2.  

  • Embedcode

Bij scaffolding is het belangrijk om aan te sluiten bij het ontwikkelingsniveau van de leerling. Je wilt de leerling een stap verder brengen in die ontwikkeling en moet daarom vaststellen welke tussenstappen hij moet zetten om dat doel te bereiken. Vooral het tijdelijke karakter van scaffolding is kenmerkend. Zodra een leerling zelf verder kan, bouw je de hulp af. 

Stappenplan scaffolding

Als leraar werk je samen met een leerling volgens een vast stappenplan, ontwikkeld door Janneke van de Pol van de Universiteit Utrecht. In de video legt zij dit uit. Het bestaat uit vier stappen:

  1. Diagnose van het probleem. Tijdens deze stap bekijkt je wat de leerling al wel weet en wat nog niet
  2. Check de diagnose. Je checkt of je op een lijn zit met de leerling, zodat zeker is of zijn hulpvraag goed in beeld is
  3. Hulpstrategieën. Bij deze stap gaat het om vragen stellen, feedback geven, instructie geven
  4. Check begrip. De laatste stap gaat om het navragen en laten herhalen zodat je zeker weet dat de leerling voldoende heeft gehad aan de hulp

Tijdens de verschillende stappen is het een uitdaging om gebruik te maken van de stiltes die vallen; daarin geef je de leerlingen tijd om na te denken.

Scaffolding bij Tweedetaalverwerving

Omdat scaffolding vertrekt vanuit wat een leerling talig gezien kan en weet, is dit een goede tool om in te zetten bij Tweedetaalverwerving (NT2). Hierbij leren leerlingen met een andere moedertaal het Nederlands. Deze vorm van taalondersteuning moet je langere tijd aanbieden, in opeenvolgende activiteiten, net zolang tot de leerling talige autonomie bereikt en geen steigers meer nodig heeft. NT2 vraagt om maatwerk en scaffolding is daarvoor een goede manier. Je kunt het op twee manieren inzetten, interactief of gepland.

Interactieve scaffolding

Met interactieve scaffolding ondersteun je de taalontwikkeling van een leerling door in het gesprek strategieën in te zetten waarbij je je voortdurend aanpast aan het talige niveau van de leerling. In onderstaand voorbeeld ondersteun je een leerling bij het leren vragen stellen: 

  • Herformuleer taaluitingen (oftewel: maak goede vraagzinnen). Bijvoorbeeld:
    • Layla: Ryan, ik mag potlood?
    • Leraar: Wat goed dat je het netjes vraagt, Layla. Ryan, Layla vraagt: ‘Mag ik het potlood?’
  • Vestig de aandacht op benodigde woorden en formuleringen in vraagzinnen:
    • Layla: Ryan, ik moet nu potlood!
    • Leraar: Als je iets aardig wilt vragen, kun je het woord ‘mag’ gebruiken: ‘Mag ik nu het potlood?’
  • Vraag om preciezer taalgebruik. Bijvoorbeeld: ‘Hoe kun je de vraag zo stellen dat een ander weet dat jij een vraag stelt?’

Op het moment dat een leerling de formulering en grammatica onder de knie heeft, kun je de volgende strategieën inzetten om de figuurlijke steigers weer af te breken:

  • Benoem de kwaliteit van taaluitingen: Dat is een heel duidelijke vraag en ik hoor dat hij als vraag is bedoeld.
  • Herhaal correct geformuleerde vraagzinnen: Oké, ‘Mag ik van jou een glas water?’ is de vraag van Samir.
  • Moedig de leerlingen aan om vraagzinnen zelfstandig te formuleren: Vraag het maar aan Ryan, je weet al hoe het moet!

Geplande scaffolding

Bij geplande scaffolding reik je ondersteunende middelen aan die je van tevoren hebt bedacht of ontworpen. De strategieën die je daarvoor inzet kunnen hetzelfde zijn als bij interactieve scaffolding waarbij je voorbeeldtaal gebruikt. Maar in dit geval gebeurt dat niet in het gesprek maar in het lesmateriaal. Voorbeelden zijn:  

  • Een schrijfkader: een tekst die al half geschreven is, maar waarin de leerling zelf nog woorden (bijvoorbeeld persoonskenmerken) in kan vullen. Zo krijgt de leerling benodigde taalvormen aangeboden en moet hij zelf ook taal produceren. 
  • Voorbeeldzinnen: projecteer een lijstje met correcte zinnen op het digibord, zodat leerlingen voortdurend toegang hebben tot een ‘model’. Bijvoorbeeld:
    • ‘Ik ben…’
    • ‘Mijn haar is…’
    • ‘Ik word later…’
  • Woordenlijst: maak een lijst met relevante woordenschat, het liefst samen met de leerlingen en projecteer die op het digibord. Leerlingen kunnen zo voortdurend uit die woordenlijst putten bij het formuleren van hun zinnen.

Scaffolding in de rekenles

Het verhogen van onderwijsopbrengsten staat hoog op de agenda van scholen. Om dat bij rekenen te realiseren is het nodig de interactie in de reken-wiskundeles te verbeteren. Dat kun je doen door aandacht te besteden aan de rekentaal, de taal die leerlingen in staat stelt te communiceren over rekenen-wiskunde. Het gaat dan om: 

  • Schooltaal, nodig om te kunnen leren, zoals: toename, patroon, geleidelijk
  • Vaktaal die hoort bij het vak, dus in dit geval bij het rekendomein: verhoudingsgewijs (procenten) of minder/meer (optellen)

In de video legt Jantien Smit, onderzoeker meertaligheid en onderwijs, uit hoe dat precies werkt en hoe je als leraar denkstappen kunt voorbereiden en strategieën kunt inzetten. Je ziet ook hoe een leraar dat in de praktijk brengt op de basisschool en in het voortgezet onderwijs.  

  • Embedcode

Klassenmanagement belangrijke voorwaarde

Om scaffolding in te kunnen zetten tijdens de les is het belangrijk dat het klassenmanagement op orde is. Omdat je steeds individueel met leerlingen een gesprek hebt, moet de rest van de klas ondertussen zelfstandig aan het werk zijn. Belangrijk dus om dat goed te organiseren. Wil je hier meer over weten, lees dan het artikel op Leraar24 Goed klassenmanagement zorgt voor een effectieve leeromgeving

Verder lezen? 

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Instructie


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.