Praktijk

Leesbevordering in het mbo

Lerarenredactie | Gepubliceerd op 22 april 2015

  • MBO
Kinderen en jongeren lezen steeds minder. Lezen moet concurreren met allerlei apps op de smartphone, met Facebook en YouTube. Maar leesvaardigheid is belangrijk voor de taalontwikkeling. Wie goed kan lezen, wordt taalvaardiger, krijgt een grotere woordenschat en kan beter spreken en schrijven.

Leesbevordering begint bij plezier hebben in lezen. Binnen het mbo valt leesbevordering uiteen in twee onderdelen:

  1. Leesbevordering als basis voor een goede taalbeheersing en gericht op plezier in lezen voor alle studenten.
  2. Leesbevordering in de beroepsgerichte context, vooral gericht op studenten in de opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent

1. Leesbevordering als basis voor taalbeheersing

Zeker voor studenten uit de laagste niveaus van het mbo is lezen niet vanzelfsprekend. Om in de maatschappij te kunnen functioneren, wordt er wel veel verwacht van de leesvaardigheid. Uit onderzoek blijkt dat zwakkere lezers het risico lopen af te glijden naar laaggeletterdheid, omdat de leesvaardigheid onvoldoende wordt ondersteund, hetgeen vooral geldt voor vmbo’ers en mbo’ers (Gille, Loijens, Noijons & Zwitser 2010). Het frequent doorlezen van zelfgekozen teksten heeft een groot zelflerend effect op de lees- en taalvaardigheid (OECD 2011; Krashen 2011; Mol & Bus 2011).

Frank Schaafsma is docent Nederlands aan START.Deltion, een mbo-opleiding van het Deltion College in Zwolle op niveau 1. Het betreft een eenjarige AKA- (Arbeidsmarkt geKwalificeerd Assistent) en BKA- (Beroep geKwalificeerd Assistent) opleiding die studenten opleidt tot een startkwalificatie richting werk of voorbereidt op mbo niveau 2. Voor alle deelnemers geldt dat ze ouder dan zestien jaar zijn en in Nederland nog nooit een diploma hebben behaald.

Frank Schaafsma is van mening dat leesvaardigheid een basis vormt voor taalvaardigheid. Daarom is hij in zijn klassen begonnen met vrij lezen. Dat sloeg aan bij studenten en docenten en op zijn initiatief is in 2012 begonnen met een project rond vrij lezen.  Dat hield vooral in dat vrij lezen is ingeroosterd voor alle opleidingen van START.Deltion. Studenten lezen twee maal per week, op maandag en donderdag van half 12 tot 12 uur in een boek dat ze zelf uitkiezen. Ook de docenten lezen dan, zij zijn een rolmodel voor de studenten. Dat een leraar Nederlands leest vinden studenten vanzelfsprekend, maar dat een vakdocent techniek of zorg ook leest geeft een ander beeld.

Onderzoek

Naar aanleiding hiervan heeft het Deltion College samen met Stichting Lezen en de Hogeschool Windesheim onderzoek gedaan om kennis te ontwikkelen over leesmotivatie, leesontwikkeling en de persoonlijke ontwikkeling van studenten door vrij lezen. Daarbij is ook de professionalisering van docenten bij het begeleiden van lezen en de effectieve implementatie van vrij lezen in het curriculum onderzocht.

Uit het onderzoek blijkt dat de motivatie voor vrij lezen sterk samenhangt met de leesroutine, die in de opleiding is ontstaan. Deze routine ontstaat door het maken en naleven  van heldere afspraken binnen het gehele team. Docenten die zelf lezen vormen een krachtig voorbeeld en dat zorgt ervoor dat studenten meegaan in de leesroutine.Ook bleek dat studenten het liefst lezen in boeken met waargebeurde, ‘echte’ verhalen, boeken moeten spannend zijn en vooral niet kinderachtig.

De interventies die door docenten onderling zijn afgesproken zijn gericht op het doelmatiger maken van het lezen, het helpen kiezen van een boek en het instellen van een persoonlijke boekenlegger. Dit laatste maakt dat een student doorleest in een gekozen boek. Ook wordt gekeken naar het invoeren van e-books en luisterboeken om te differentiëren binnen de groep en zijn good practices verzameld van docenten die over boeken praten met studenten of zelf boeken presenteren.

Het betreffende  onderzoek van Frank Schaafsma en Erna van Koeven van Hogeschool Windesheim komt in september 2015 uit bij de Stichting Lezen. Het gehele rapport is dan vrij te downloaden via lezen.nl.

Stichting Lezen heeft een module over laaggeletterdheid en leesbevordering ontwikkeld, te vinden op basisvaardigheden.nl.  Daarnaast is een draaiboek mbo voor leescampagne De Weddenschap ontwikkeld, om te werken aan het leesplezier van de studenten zelf, te vinden op de site van De Weddenschap. Zie voor meer initiatieven om lezen te stimuleren in het mbo ook de publicatie “Van leesclub tot boekenbattle”.

2. Leesbevordering in de beroepsgerichte context

Studenten van de mbo-opleidingen Pedagogisch Werk (PW) en Onderwijsassistent (OA) lezen zelf vaak te weinig om later in hun beroep kinderen en ouders tot (voor)lezen aan te zetten. Bovendien blijkt dat docenten van deze opleidingen vaak over onvoldoende mogelijkheden en middelen beschikken voor de ontwikkeling van de vereiste competenties op dit gebied.

In opdracht van het Steunpunt taal en rekenen mbo heeft CINOP een project leesbevordering uitgevoerd. Directe aanleiding om het project te starten was het onderzoek van Margriet Chorus “Lezen graag” (2007) waarin zij uiteenzet hoe leesbevordering een plaats heeft binnen de opleidingen PW en OA. Daarmee wordt gewerkt aan de competenties van studenten om in de toekomst op hun werkplek leesplezier en leesvaardigheid van kinderen te bevorderen.

Project Bouwstenen voor leesbevordering

De belangrijkste doelstelling van het project is dat studenten meer, beter en met meer plezier gaan lezen. Ten tweede moeten zij zich kunnen inzetten voor leesbevordering in de kinderopvang en het onderwijs. Er is zeker een relatie tussen het eigen leesplezier van de student en de beroepscompetentie leesbevordering. Ofwel: wanneer je zelf weet wat het met je doet als je leest, als je zelf leesplezier beleeft, dan ben je ook vaardiger en gemotiveerder om dat over te brengen aan de kinderen met wie je werkt.

Voor de realisering van deze tweeledige doelstelling is ingezet op deskundigheidsbevordering van opleidingsteams PW en OA en de versterking van samenwerkingsverbanden met bibliotheken

Het project Bouwstenen voor leesbevordering omvat tien bouwstenen of  deelprojecten. Deze bouwstenen vormen een samenhangend geheel van interventies voor leesbevordering en lezen in opleidingen PW en OA. De bouwstenen zijn ontwikkeld in samenwerking met onder meer mbo-scholen en bibliotheken.

Voor docenten is er een uitgebreide docentengids. Daarnaast zijn er lessuggesties, compleet met materialen, en uitgewerkte modules rond een thema zoals de Kinderboekenweek en de Nationale Voorleesdagen.

De leermiddelen en docentenmaterialen die in het kader van het project zijn ontwikkeld zijn gratis toegankelijk voor mbo-docenten. U kunt ze vinden op Leesplan.

Links

Lezen graag: Onderzoek naar leesbevordering op ROC’s en pabo’s (Margriet Chorus)
Stichting Lezen
Van leesclub tot boekenbattle: Initiatieven om lezen te stimuleren
Bouwstenen: Bouwstenen voor lessen leesbevordering en docentenhandleiding
Leesplan

  • Embed video

    <iframe width="440" height="270" src="https://www.leraar24.nl/api/video/217983248/embedded/leesbevordering-in-de-beroepscontext" frameborder="0" allowscreen></iframe>

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd