Spel in het kleuteronderwijs

lerarenredactie | bijgewerkt op 28 april 2010

Spel is belangrijk bij de ontwikkeling van het jonge kind. Maar wat we nu precies onder spel verstaan en hoe dit spel het beste geïmplementeerd kan worden, dat verschilt per school. Belangrijk is in ieder geval dat de leraar spel mogelijk maakt, in welke vorm dan ook. Er moeten speelruimten gecreëerd worden en spelmateriaal beschikbaar gesteld, wat gebeurt bij het realiseren van goede hoeken. Maar de rol van een juf of meester gaat verder.

Spelen gaat namelijk niet altijd vanzelf; kinderen moeten geholpen worden om hun spel op gang te brengen, om verschillende spelactiviteiten te ondernemen en om het spel op niveau te brengen en te houden. Wanneer kinderen de ruimte krijgen om te spelen, zullen ze zich ontwikkelen. Spelen stimuleert de motorische ontwikkeling, stimuleert sociale vaardigheden, maakt ervaringen met de wereld mogelijk, vergemakkelijkt het omgaan met emoties, stimuleert taalontwikkeling, lokt uit tot probleemoplossend denken en zorgt ervoor dat de kleuters grip krijgen op de wereld om hen heen.

Van manipulerend spel naar rollenspel

Kleuters hebben op verschillende momenten in hun ontwikkeling  behoefte aan verschillende activiteiten. Twee- en driejarigen zijn vooral graag handelend (manipulatief) bezig. In dit spel oefenen ze hun motoriek, leggen contact met anderen en leren ze taal gebruiken.

Langzaamaan verandert het manipulerende spel in rollenspel, waarin kinderen symbolische middelen kiezen voor de werkelijkheid. Ze worden dokter, moeder of groenteboer. In dit rollenspel neemt het onderlinge contact toe, breidt de taal zich uit en worden er relaties gelegd tussen voorwerpen en rollen (“zal ik deze appels in een zakje voor je doen?”).

Rol van de leraar

Alle kinderen bewegen en spelen manipulerend spel, ook ondernemen alle kinderen rolgebonden handelingen, maar het interactieve rollenspel ontstaat niet automatisch. Veel kinderen blijven dan ook op dit punt steken. En dit terwijl deze laatste fase juist zo belangrijk is voor de ontwikkeling van het kind; hier wordt namelijk een beroep gedaan op de sociale gevoeligheid en vaardigheid.

Bovendien wordt taal in het interactieve rollenspel gebruikt als communicatiemiddel en denkinstrument. Of kinderen klaar zijn voor deze fase, hangt van veel factoren af. Ze zijn daarin bijvoorbeeld vooral afhankelijk van hun sociale omgeving. Wordt er thuis dezelfde taal gesproken als op school, wordt er gespeeld in de vrije tijd en stimuleren andere volwassen spel? Als kinderen niet tot deze laatste fase van spel komen, is het belangrijk dat de leraar ingrijpt. Misschien is dit zelfs al nodig bij eerdere vormen van spel.

Eén manier om een kind te helpen is meespelen, waarbij het erg belangrijk is om de leiding van het spel bij het kind te houden. Een andere manier om kinderen te helpen met de spelontwikkeling, is een rollenspel voor te spelen. Dit noemen we demonstratiespel.

Als kleuters zich voldoende ontwikkelen tijdens hun spel, zal dat bijdragen aan hun verdere ontwikkeling en het leren. Kleuters hebben daar leerkrachten bij nodig. Het spel waarderen, begeleiden en stimuleren is echter niet makkelijk. Kinderspel is echt geen kinderspel.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.