Spel in het kleuteronderwijs

lerarenredactie | bijgewerkt op 28 april 2010

Spel is belangrijk bij de ontwikkeling van jonge kinderen. Maar wat verschillende scholen onder spel verstaan en hoe leraren spel inzetten om die ontwikkeling te stimuleren verschilt per school.

In de eerste plaats is het van belang dat de leraar spel mogelijk maakt, in welke vorm dan ook. Dit kan door het creëren van speelruimten en het beschikbaar stellen van spelmateriaal. Op veel scholen zie je dit terug in de verschillende speelhoeken in kleuterklassen.

Vervolgens is het belangrijk dat de leraar zijn of haar rol in het stimuleren van spel oppakt. Spelen gaat namelijk niet altijd vanzelf. Een aantal kinderen moet je helpen om spel op gang te brengen, om spelactiviteiten te ondernemen en om het spel op een bepaald niveau te brengen en te houden.

Wanneer kinderen de ruimte krijgen om te spelen, zullen ze zich verder ontwikkelen. Spelen heeft meerdere positieve effecten op de ontwikkeling:

  • Het stimuleert de motorische ontwikkeling
  • Spel stimuleert sociale vaardigheden
  • Het maakt dat leerlingen verschillende ervaringen opdoen
  • Binnen spel leren leerlingen omgaan met emoties
  • Spel stimuleert de taalontwikkeling
  • Het lokt uit tot probleemoplossend denken
  • Kleuters krijgen door spel grip op de wereld om hen heen

Van manipulerend spel naar rollenspel

Kleuters hebben op verschillende momenten in hun ontwikkeling  behoefte aan verschillende (spel) activiteiten. Twee- en driejarigen zijn vooral graag handelend (manipulatief) bezig. In dit spel oefenen ze hun motoriek, leggen contact met anderen en leren ze taal gebruiken.

Langzaamaan verandert het manipulerende spel in rollenspel, waarin de kinderen de werkelijkheid naspelen. Ze worden dokter, moeder of groenteboer. In dit rollenspel neemt het onderlinge contact toe, breidt de taal zich uit en leggen kinderen relaties tussen voorwerpen en rollen (“zal ik deze appels in een zakje voor je doen?”).

Rol van de leraar

Alle kinderen spelen manipulerend spel, ook nemen alle leerlingen verschillende rollen aan, maar het interactieve rollenspel ontstaat niet automatisch. Veel kinderen blijven op dit punt steken. En dit terwijl deze laatste fase juist zo belangrijk is voor de ontwikkeling; hier wordt namelijk een beroep gedaan op de sociale gevoeligheid en vaardigheid.

Bovendien wordt taal in het interactieve rollenspel gebruikt als communicatiemiddel en denkinstrument. Of kinderen klaar zijn voor deze fase, hangt van veel factoren af. Ze zijn daarin bijvoorbeeld vooral afhankelijk van hun sociale omgeving. Wordt er thuis dezelfde taal gesproken als op school, wordt er gespeeld in de vrije tijd en stimuleren andere volwassen spel? Als kinderen niet tot deze laatste fase van spel komen, is het belangrijk dat de leraar ingrijpt. Misschien is dit zelfs al nodig bij eerdere vormen van spel.

Eén manier om een kind te helpen is meespelen, waarbij het erg belangrijk is om de leiding van het spel bij het kind te houden. Een andere manier om kinderen te helpen met de spelontwikkeling, is een rollenspel voor te spelen. Dit noemen we demonstratiespel.

Als kleuters zich voldoende ontwikkelen tijdens hun spel, zal dat bijdragen aan hun verdere ontwikkeling en het leren. Kleuters hebben daar leraren bij nodig. Maar het spel waarderen, begeleiden en stimuleren is niet makkelijk. Kinderspel is echt geen kinderspel.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.