Wat betekent speciaal onderwijs op een cluster 3-school?

lerarenredactie | bijgewerkt op 08 februari 2019

Het speciaal onderwijs is er voor leerlingen die specialistische of intensieve begeleiding nodig hebben. Omdat er veel verschillen bestaan is het speciaal onderwijs oorspronkelijk in vier clusters verdeeld. Hierbij zijn de clusters ingedeeld op de problematiek van de leerlingen. Onder cluster 3 van het speciaal onderwijs vallen de scholen voor leerlingen met verstandelijke en lichamelijke beperkingen en daarnaast leerlingen die langdurig ziek zijn.

Cluster 3 en 4 vormen met gewone scholen samenwerkingsverbanden.  De samenwerkende scholen daarin maken afspraken over welke leerlingen ze doorverwijzen naar het speciaal onderwijs. Voor deze leerlingen geeft het samenwerkingsverband vervolgens een document (toelaatbaarheidsverklaring) af. Daarmee kunnen leerlingen naar het speciaal onderwijs.

Onder cluster 3 vallen scholen:

  • voor leerlingen met verstandelijke beperkingen; ZML.
  • voor leerlingen met lichamelijke beperkingen: Mytyl & Tyltyl.
  • voor langdurig zieke leerlingen; LZK.

ZML-scholen

Op een ZML-school zitten leerlingen met een verstandelijke beperking. Niet alle ZML-scholen zijn gelijk want sommige ZML-scholen hebben ook plaats voor meervoudig gehandicapte leerlingen. Er is bij ZML leerlingen sprake van een algehele achterstand, en vaak ook nog in combinatie met gedragsproblemen, autisme of dyslexie. Hierbij is de oorzaak soms een syndroom zoals Down of Fragiele X syndroom of er zijn medische complicaties opgetreden tijdens de zwangerschap of de bevalling.

Vaak is er echter geen duidelijk aanwijsbare oorzaak voor de ontwikkelingsproblemen van het kind. Het ZML-onderwijs is voor leerlingen van 4 tot 20 jaar. Hierbij zitten meestal maximaal 12 leerlingen in een klas. De leraar en onderwijsassistent hebben daardoor tijd voor aandacht en (individuele) begeleiding van de leerlingen.

Kinderen met een verstandelijke beperking hebben een IQ van < 55. Hierbij vallen de volgende zaken op:

  • de motorische ontwikkeling gaat langzamer
  • de spraakontwikkeling verloopt langzamer
  • de spelontwikkeling verloopt ook trager
  • de cognitieve ontwikkeling gaat een stuk trager: waardoor de leerling meestal een blijvende achterstand houdt
  • de concentratie is van korte duur, waarbij zich concentratie stoornissen kunnen voordoen

De leerlingen krijgen daarom lessen in praktische vaardigheden. De nadruk ligt hierbij op het ontwikkelen van de zelfredzaamheid en zelfstandigheid. Leerlingen leren zichzelf verzorgen, om te gaan met geld en boodschappen te doen. Daarnaast is er extra aandacht voor sociale vaardigheden.

Veiligheid en structuur zijn zeer belangrijk. Als leraar bied je daarom veiligheid door herhaling en structuur, door vaste patronen. Daarnaast door kenbaar te maken wat er aangeboden wordt en wat er van ze verwacht wordt. De structuur van de dag wordt verbaal, maar ook met behulp van picto’s aangeboden. Want met een foto of plaatje erbij is het gemakkelijker om met een leerling te praten over een gebeurtenis (totale communicatie).

Mytyl- en tyltylscholen

Mytyl- en tyltylscholen zijn scholen voor lichamelijk gehandicapte en meervoudig gehandicapte leerlingen. Leerlingen kunnen op deze scholen zowel regulier als ZML-onderwijs volgen. Ook zijn er mytylscholen voor vmbo- en havo-onderwijs. Daar volgen leerlingen de lessen in een individueel bepaald lestempo.

Naast de reguliere lessen worden op een mytylschool therapieën aangeboden tijdens schooltijd, zodat de leerlingen daar niet ook nog eens heen hoeven na school. Wel is het zo dat deze gemiste lesuren op het voortgezet onderwijs-gedeelte van de mytylschool worden gecompenseerd met extra huiswerk.

LZK-scholen

De scholen voor langdurig zieke kinderen (LZK) richten zich op kinderen met duidelijk medische problemen, zoals:

  • epilepsie
  • astma
  • reuma
  • nierziekte
  • ernstige voedselallergie.

Leerlingen die naar een LZK-school gaan hebben een aandoening, maar in veel gevallen is er sprake van een combinatie van medische aandoeningen. Hierdoor gaat het zelfvertrouwen van leerlingen vaak omlaag. Op de scholen voor langdurig zieke kinderen wordt daarom gewerkt aan het vergroten van het zelfvertrouwen. Ook leren ze hun ziekte accepteren en om gaan met reacties van anderen. Daarnaast leren ze rekening te houden met hun ziekte bij het indelen van de dag. De vakken die de kinderen krijgen zijn hetzelfde als op de basisschool. Een deel van de kinderen gaat na een tijdje weer naar de reguliere school.

De algehele gezondheidstoestand van de leerling krijgt op school veel aandacht. Omdat veel kinderen te maken krijgen met geregeld ziekenhuisbezoek en daardoor niet naar school kunnen, is er vaak sprake van een hoog schoolverzuim. Hierdoor ontstaan er leerachterstanden.

Meer lezen

Heb je dit gelezen maar wil je meer informatie over de ander clusters van het speciaal onderwijs? Het leraar24.nl artikel over speciaal onderwijs beschrijft de verschillende clusters.
Op de website van het Landelijk Expertisecentrum Speciaal Onderwijs vind je ook meer informatie over het speciaal onderwijs.

Wil je mooie praktijkvoorbeelden op cluster 3- scholen zien?

Bekijk de video’s:

Bijlagen

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.