Pesten is een hardnekkig probleem op scholen. Maar wat is pesten? Welke vormen onderscheiden we? Wat is ertegen te doen?

Definitie

Pesten is het op structurele wijze fysiek en verbaal bejegenen van een ander die zich daartegen niet kan verdedigen. Hierbij valt te denken aan slaan, schoppen, uitschelden, roddelen en sociaal isoleren. Er bestaat een machtsverhouding tussen dader en slachtoffer. De dader is fysiek en verbaal bekwamer dan het slachtoffer.

Gevolgen

Slachtoffers gaan zichzelf door het pesten minder leuk vinden, vertrouwen hun medeleerlingen niet meer en zijn bang om naar school te gaan. Dit kan leiden tot verder isolement en depressie. Psychosomatische klachten, zoals hoofdpijn, slaapproblemen en buikpijn, komen ook vaak voor.

De pester loopt een grotere kans op ernstige problemen in de adolescentie. Hij komt vaker met justitie in aanraking, drinkt meer alcohol en pleegt vaker zelfmoord.

Vormen

Pesten kent directe en indirecte vormen. De directe vorm is beter te signaleren. Het is een open en daarmee zichtbare aanval op een ander. Een indirecte vorm van pesten is het buitensluiten van een leerling. Dit is meestal niet direct zichtbaar voor de leraar.

Cyberpesten

Een bijzondere vorm van pesten is cyberpesten. Het gaat hierbij om pesten via het internet. Alle nieuwe media worden hierbij ingezet. Cyberpesten gebeurt vaak anoniem. De daders voelen zich veilig en zijn daardoor weinig terughoudend.

Het slachtoffer

Er bestaat een tweedeling. Enerzijds  het passieve, onderdanige slachtoffer, gekenmerkt door een angstig reactiepatroon.  Anderzijds het provocatieve slachtoffer met een agressief reactiepatroon.

De pester

Pesters hebben over het algemeen een agressief reactiepatroon. Het pesten gaat met fysieke kracht en een gebrek aan inlevingsvermogen in het slachtoffer.

Pesten komt vaker voor op scholen waar er een groot verloop onder leraren is. Ook een gebrek aan duidelijke gedragsregels, toezicht en individuele aandacht vergroot de kans op pestgedrag. 

Signalering

Er bestaan 3 instrumenten:

1. Zelfrapportage zoals de pesttest.
2. ‘Peer’ nominatie of aanwijzing door groepsgenoten. Leerlingen kiezen uit een lijst van beschrijvingen de drie leerlingen die daaraan het meest voldoen.
3. Rapportage door leraren. Met behulp van een vragenlijst zoals de Aggressive Behavior-Teacher Checklist

Interventies

Interventies bestaan er op drie niveaus. Een schoolbrede aanpak houdt in dat interventies op alle drie niveaus gecombineerd worden.

Schoolniveau

1. Peer mediation
2. Het opstellen van schoolregels
3. Verbeteren van toezicht

Klasniveau

1. Groepsgesprekken over pesten, onderdeel van de vijfsporenaanpak
2. Themalessen
3. No Blame aanpak

Individueel niveau

1. Assertiviteitstraining

Voorzieningen

Voorzieningen zoals een zorgadviesteam (ZAT) kunnen leraren en leerlingen bijstaan in hun strijd tegen pesten. Andere voorzieningen zijn: de Kindertelefoon, websites als Pestweb en het Jongereninformatiepunt (JIP). Het gebruik ervan is kosteloos.