Deze school zet leerteams in en verbetert zo de basisvaardigheden
Een goede beheersing van basisvaardigheden op het gebied van taal, rekenen, digitale geletterdheid en burgerschap is essentieel voor je kansen op school en in de maatschappij. Het masterplan basisvaardigheden is in het leven geroepen om deze vaardigheden te verbeteren. Hoe kun je hier als school mee omgaan? Basisschool Drie Koningen steekt veel tijd in herhalen, werkt doelgericht, heeft leerteams ingesteld en gaat uit van wetenschappelijk onderzoek.
Transcript
In deze video van Leraar24 vertellen twee docenten van R.K. Basisschool Drie Koningen hoe zij de basisvaardigheden onderwijzen.
Op R.K. Basisschool Drie Koningen staat leerkracht Heleen van der Pijl van groep 4 voor de klas. De kinderen lopen vrij door het lokaal.
HELEEN: “Kom je iemand tegen met ook een hand in de lucht? Dan tik je elkaar aan. Dan lees je elkaar de som voor en de ander die zegt het antwoord. Daarna mag je het kaartje wisselen. En dan loop je door en ga je op zoek naar de volgende.”
Heleen van der Pijl zit in haar lokaal.
HELEEN: “In de klas besteden we veel tijd aan de basisvaardigheden. Vooral aan technisch lezen, spelling, rekenen en taal. Dat doen we aan de hand van het EDI-model: de effectieve directe instructie. Zo besteden we veel tijd aan het oefenen. We denken niet dat de kinderen het in een keer meteen kunnen. Maar we moeten veel automatiseren en herhalen. Dat doen we bijvoorbeeld aan de hand van spelletjes bij rekenen. Voor het automatiseren van de sommen tot tien. De verliefde harten. De keersommen. Door het vele herhalen en de goede manier van instructie proberen we ze alles zo goed mogelijk aan te leren.”
Heleen gooide met een bal naar een leerling. Daarna overlegt een groep docenten in de lerarenkamer.
HELEEN: “Tegenwoordig werken we in het leerteam en dat doen we nu al een aantal jaar. Een leerteam houdt in dat je met een groep leerkrachten van je school bij elkaar komt, vaak vanuit dezelfde bouw. Daarin ontwerpen we lessen en doen we onderzoek naar punten waar we tegenaan lopen in ons onderwijs. Dit levert ons op dat we het alleen over ons eigen onderwijs hebben, waar wij tegenaan lopen en wat wij willen verbeteren. Dat betekent dat we geen andere vergaderingen hebben. Dus we zitten echt alleen met ons leerteam elke week een uur bij elkaar. We besteden onze tijd dus echt alleen aan voor ons relevante onderwerpen en niet aan randzaken.”
Heleen staat voor de klas.
HELEEN: “We gaan nu joggen, maar dan met klokkijken. Hele uren en halve uren zijn het. Ja die kennen we hartstikke goed. Om te herhalen.”
HELEEN EN DE KINDEREN IN KOOR: “Half één.”
De kinderen joggen op de plaats.
HELEEN: “In het leerteam van de groepen drie en vier hebben we het klokkijken onderzocht. We merkten dat de kinderen er tegenaan liepen dat de kwartieren en de halve uren er nog niet goed in zaten na de lessen. Dit hebben we daarna vergeleken met wat zijn eigenlijk de doelen. Wat zegt de wetenschap hierover en wat moeten ze beheersen aan het einde van groep vier? Daar hebben we een heel mooi plan opgezet. Daardoor werken we nu een aantal weken een aantal uur extra aan klokkijken in de klas, zodat het er aan het einde goed in zit.”
Helen van den Eertwegh, docent van groep 7, staat voor de klas en wijst op het bord.
HELEN: “We kijken eerst even naar het bord om te kijken wat het doel is vandaag van de spellingles. Laat maar horen.”
Helen zit in een leeg lokaal met naast haar een koffiekop.
HELEN: “Nou, de basisvaardigheden, dat zijn rekenen, taal, technisch lezen en spelling. Daar werken we heel doelgericht aan. Kinderen weten van tevoren welk doel ze gaan halen. We hangen die nieuwe doelen altijd op aan oude doelen, dus we beginnen altijd met vertellen wat kan je al.”
Helen staat voor de klas.
HELEN: “Het gezegde en het onderwerp hebben we allebei al behandeld in de taallessen.”
Helen zit in het lege lokaal.
HELEN: “Dit heb je al geleerd en we gaan een extra stap zetten, dus dat kinderen precies weten wat er van ze verwacht wordt en wat ze aan het einde van de les moeten kunnen. Ik zie dat kinderen meer zelfvertrouwen krijgen. Kinderen weten dat wij ze helpen hun doel te halen en die weten ook hoe we dat doen. Het is bekend hoe de stapjes en instructie zijn. Daar doen ze heel actief aan mee en daardoor heb je veel minder ruis tijdens instructies. En kinderen vinden het ook helemaal niet erg om naar de instructietafel te komen. Vroeger was het altijd een vaste groep. Bij de spellingsvakken kwamen kinderen altijd. Maar nu heb ik direct overzicht welke kinderen juist dat doel nog even moeten oefenen. En kinderen weten dat ook en komen uit zichzelf ook en we bespreken het ook vaak met ze. Sommige dingen zijn moeilijk, maar als je blijft oefenen ga je het uiteindelijk leren. Dus we stellen die verwachtingen ook heel hoog bij ze, jij gaat het ook leren ook al vind je het moeilijk. En kinderen realiseren zich dat dat ook echt gebeurt. Nou dat geeft zelfvertrouwen.
Onze andere lessen, dus niet basisvaardigheden, maar begrijpend lezen, woordenschat, zaakvakken en teksten schrijven, laten we allemaal terugkomen in onze thema’s. Want de overheid heeft kerndoelen opgesteld voor het basisonderwijs en die zijn heel vaag. Wij hebben die kerndoelen omgezet in kennisdoelen voor kinderen. En die hebben we geclusterd in thema’s. We zijn nu bijvoorbeeld bezig met het thema ‘water leeft’. En daar gaan we heel erg uit van kennis. Dus kinderen moeten eerst kennis op doen en als ze die hebben kunnen ze die kennis gaan toepassen.”
Op een witte achtergrond staat het logo van Leraar 24: een uitroepteken dat op zijn kant ligt. De tekst leraar 24 staat horizontaal in de steel weergegeven. De punt lijkt op een powerknop.
Onder het logo verschijnt: www.leraar 24.nl.
Basisschool Drie Koningen in Utrecht is zeven jaar geleden al gestart met het op orde krijgen van de basisvaardigheden van zowel de leerkrachten als leerlingen. Het team werkt met expliciete directe instructie (EDI-model) en houdt de instructieprincipes van Rosenshine aan als basis voor hun lessen. “Dat betekent dat we veel tijd steken in inoefenen, uitleggen hoe iets gaat, waarom het zo gaat, dat we hardop en diep nadenken en veel en structureel herhalen,” zegt Heleen van der Pijl, leerkracht van groep 4. “Niet denken: na één keer weten de leerlingen het wel. Juist die herhaling is belangrijk om deze kennis in het langetermijngeheugen te krijgen.”
Voortbouwen op bestaande kennis
Ook wordt er in elke klas doelgericht gewerkt. Dat vertelt Helen van den Eertwegh, leerkracht van groep 7. “Leerlingen weten aan welke doelen ze werken. Pas als ze een doel bereikt hebben, gaan we door met het volgende doel. Zo bouwen we steeds meer op bestaande kennis die de leerlingen hebben. Als leerlingen aan een nieuw doel beginnen, benoem ik dat aan de hand van een leerkuil: ‘Je kunt dit nu misschien nog niet, maar we gaan het samen leren en veel oefenen, zodat je naar boven klimt en het straks wel kunt.’ Ook reflecteer ik veel: ‘Weten jullie nog? Vorige week konden jullie dit nog niet en kijk waar jullie nu zijn!’”
Focus op lesgeven
Niet alleen de manier van lesgeven is veranderd bij Drie Koningen, ook de manier van samenwerken met collega’s. Voorheen vergaderde het hele team. Nu werkt de school met leerteams, waarin leerkrachten van twee leerjaren bij elkaar zitten. Van der Pijl: “Je spart een keer per week in een klein groepje over je eigen bouw. Ik zit in het leerteam van groep 3/4. Samen bespreken we waar we tegenaan lopen en wat we daaraan kunnen doen. We gaan daarbij uit van wetenschappelijk onderzoek. Op websites van NRO, Voor de leraar en Google Scholar zoeken we wat bewezen werkt en hoe we dat in de klas kunnen implementeren. Ook hebben we per persoon een boekenbudget van honderd euro.” Omdat deze aanpak tijd kost, zijn er op school ondersteuners die randzaken uit handen nemen. Zo is er een activiteitencoördinator die alle feesten, partijen en uitjes regelt, zodat de leerkrachten zich op het lesgeven en het verbeteren van onderwijs kunnen focussen.
Koppeling zaakvakken en taal
De leerteams komen ook van pas als het om zaakvakken gaat, vertelt Van den Eertwegh. “In mijn leerteam van groep 7/8 misten we de samenhang in methodes. We zijn als stichting WIJS! aangehaakt bij een landelijk initiatief om de zaakvakken thematisch en geïntegreerd aan te bieden. Dit Nederlands Kennis Curriculum draait nu als pilot op onze school. We ontwikkelen nu zelf thematische lessen voor de zaakvakken en proberen daar taalvakken als begrijpend lezen en woordenschat aan te koppelen. Ook hierbij geldt: we beginnen met de basis. We zijn bijvoorbeeld bezig met het thema Keti Koti. Daarbij zorgen we eerst dat leerlingen veel over het onderwerp te weten komen. Pas als ze de basiskennis beheersen, gaan we die toepassen in opdrachten.”
De nieuwe aanpak van de school werpt zijn vruchten af. Voordat Drie Koningen met basisvaardigheden aan de slag ging, schommelden de resultaten op het randje van een zwakke school. Inmiddels scoort de school ruim boven het landelijk gemiddelde en is het team gemotiveerd het onderwijs elke dag nog beter te maken.
Over het masterplan basisvaardigheden
“Te veel leerlingen verlaten het onderwijs zonder goede beheersing van de basisvaardigheden: lezen, schrijven, rekenen, digitale geletterdheid en hoe we in Nederland met elkaar omgaan. Daar maak ik me grote zorgen over.” Zo opent de Kamerbrief over het masterplan basisvaardigheden, die minister Wiersma in mei 2022 verstuurde. Het huidige kabinet neemt zijn zorgen serieus en trekt jaarlijks 1 miljard euro uit om het onderwijs te verbeteren. Ook is er een onderwijsakkoord gesloten waarin staat dat er elk jaar 1,5 miljard euro wordt geïnvesteerd in leraren, schoolleiders en ander onderwijspersoneel.
Kamerbrief masterplan basisvaardighedenMeer weten?
- De subsidie verbetering Basisvaardigheden wordt vanaf 2027 vervangen door een structurele financiering voor de verbetering van basisvaardigheden in het po, vo en (v)so).
- Zo geef je rekenles aan de hand van het directe instructiemodel.
- Hoe Close Reading leerlingen betere lezers maakt.
- Aan de slag met basisvaardigheden? Op de website van Onderwijskennis staat beschreven hoe je dat aanpakt op het gebied van lezen, schrijven en taal en van rekenen.
- SLO ontwikkelde een programma voor het versterken van de basisvaardigheden van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs.
- Hoe denken leraren over basisvaardigheden? Teacher Tapp vroeg het en verwerkte de antwoorden in een infographic over basisvaardigheden.
Referenties
Rosenshine, B. (2012). Principles of instruction. American Educator: Vol. SPRING 2012.