praktijk

po vo mbo so

AI effectief en verantwoord inzetten in je onderwijs? Dit moet je weten

De redactie 26 oktober 2026

Door AI op de juiste manier in te zetten, kun je je onderwijs versterken. Het is wel belangrijk om dat bewust te doen. Hoe kies je welke AI-tool je gebruikt, welke taken zijn wel of niet geschikt om door AI te laten uitvoeren en hoe gaan andere leraren om met AI in hun werk?

Ruim tachtig procent van de leraren vindt dat ze nog niet over de benodigde kennis en vaardigheden beschikken om AI effectief in te zetten. Dat is te lezen in De Staat van het Onderwijs 2026. Ongeveer een kwart van de leraren in het po en een derde van de docenten in het vo gebruikt op dit moment AI. Uit het rapport blijkt dat leraren AI met name gebruiken voor het genereren van lesplannen, het zich snel inlezen in een onderwerp en het beoordelen van het werk van leerlingen.

Onderzoek laat zien dat de inzet van AI in het onderwijs leerprocessen kan versterken, maar ook kan schaden. Welk effect je bereikt is afhankelijk van de pedagogische keuzes die je als leraar maakt. Daarom is het belangrijk dat je werkt aan je AI-geletterdheid en dat je tools op een verantwoorde manier inzet.

AI is niet neutraal

Voordat je AI inzet in de klas, moet je goed begrijpen hoe AI werkt en wat de impact ervan is, vertelt Michel Cents, senior adviseur Ethiek & Digitalisering bij Kennisnet. “AI is niet ‘neutraal’. Het is ontworpen door mensen die modellen op een specifieke manier trainen. AI-modellen kunnen verschillen in de manier waarop ze onderwijsinhoud benaderen en structureren. Die verschillen zijn onder meer afhankelijk van de wijze waarop de modellen zijn ontwikkeld, getraind en afgestemd. Dit kan invloed hebben op de didactische keuzes en accenten in bijvoorbeeld een gegenereerd lesplan.”

Andere waarden zijn privacy, duurzaamheid, kansengelijkheid en betrouwbaarheid. Ook is het belangrijk om te weten welke gegevens van leerlingen er naar de tool gaan, waar die worden opgeslagen en of dat voldoet aan de AVG en de schoolafspraken.

Pedagogische meerwaarde

Minstens zo belangrijk is volgens Cents de vraag: wat is de pedagogische meerwaarde van deze tool? “Maakt het je onderwijs echt beter, of neemt het werk uit handen waardoor je meer tijd overhoudt voor je leerlingen? Die professionele verantwoordelijkheid blijft altijd bij jou als leraar liggen. AI kan ondersteunen, maar het oordeel over wat goed onderwijs is, kun je niet uitbesteden.”

Generatieve versus educatieve AI

In de keuze voor AI-tools is het belangrijk om onderscheid te maken tussen algemene generatieve AI en educatieve AI. Educatieve AI is specifiek ontwikkeld voor toepassingen in het onderwijs, terwijl algemene generatieve AI voor uiteenlopende doeleinden gemaakt is. Beiden kunnen commerciële belangen hebben. Daarom is het belangrijk om bij elke tool te beoordelen of deze past bij je onderwijsdoelen en de afspraken binnen je school.

De vraag welke AI-tools je gebruikt in de klas, is er volgens Michel Cents een voor de school of het team. “Die vraag kun je niet als individuele leraar beantwoorden, omdat de inzet van AI raakt aan fundamentele publieke waarden. Inzet van AI mag bijvoorbeeld niet zorgen voor het vergroten van kansenongelijkheid. Ook is het niet wenselijk dat het de sociale cohesie in de school verstoort of de autonomie van de leraar vervangt.”

Cents waarschuwt ervoor om geen AI-tools te gebruiken zonder dat de school daar toestemming voor heeft gegeven. “Controleer daarnaast altijd of de uitkomsten kloppen en passen bij je leerlingen en leerdoelen. Voer geen persoonsgegevens of vertrouwelijke leerlinginformatie in zonder dat je school heeft vastgesteld dat dit veilig en toegestaan is. De professionele afweging blijft bij jou als leraar.”

Ondersteunen op drie niveaus

Bij de overweging of je een AI-tool kunt inzetten voor een bepaalde taak, helpt het om onderscheid te maken tussen je beroep van leraar als geheel en de afzonderlijke taken die daarbij horen. “Voor complexe taken, zoals het inschatten van de emotionele situatie van een leerling in de groep, schiet AI tekort. Voor andere, minder complexe taken, is AI goed in te zetten”, zegt Cents.

De AI-ondersteuning voor die taken is in te delen in drie niveaus: automatisering, aanvulling en augmentatie. De grenzen tussen deze drie niveaus zijn niet altijd scherp. Dezelfde AI-tool kan verschillende rollen vervullen, afhankelijk van hoe je die inzet en hoeveel regie je als leraar houdt.

1. Automatisering

Automatiseren betekent dat AI een taak van je overneemt. Dat is nuttig bij arbeidsintensieve taken zoals het nakijken van meerkeuzetoetsen, het opstellen van lesplannen of het genereren van oefenopgaven. Maar het betekent niet dat de menselijke regie verdwijnt. Het is belangrijk dat je als leraar de regie houdt over het totale proces: hoe je de leeromgeving inricht, hoe je diep denken bij de leerlingen stimuleert en welke beslissingen je uiteindelijk neemt.

Voorbeelden van onderwijstaken die je kunt automatiseren, zijn:

• Meerkeuzetoetsen automatisch nakijken en cijfers invoeren, bijvoorbeeld met Gradescope.
• Absentie- of roosteradministratie bijhouden.
• Standaard e-mails voor ouders genereren, bijvoorbeeld met Microsoft Copilot of Google Gemini.
• Handgeschreven opdrachten omzetten naar digitale tekst, bijvoorbeeld met MyScript of Google Lens.
• Notulen maken van een teamvergadering, zoals met Otter.ai.

2. Aanvulling

Een AI-tool kan ook een ondersteunend hulpmiddel zijn, waardoor taken makkelijker worden. Als leraar gebruik je dan inzichten en data-analyses van AI om je onderwijs beter vorm te geven. AI neemt de taak bij deze toepassing niet over, maar geeft bouwstenen waarmee je je eigen professionele redenering kan aanscherpen.

Voorbeelden van AI als aanvulling bij het uitvoeren van je onderwijstaken:

• Hulpmiddelen voor anderstaligen, dove of blinde leerlingen, zoals de live-transcriptie met de Speaksee microfoonkit, realtime vertaling voor anderstaligen met Microsoft Translator, of beeldbeschrijving voor blinde leerlingen met Be My Eyes.
• Herkenningsmodellen om (moeilijk leesbare) handgeschreven opdrachten om te zetten naar digitale tekst, zoals met MyScript Notes.
• Een eerste opzet van een toets of quizvragen genereren met bijvoorbeeld MagicSchool AI, die je vervolgens naar eigen inzicht aanpast.
• Differentiëren door een les op drie niveaus te laten herschrijven, bijvoorbeeld met Diffit of MagicSchoolAI.
• Ideeën ophalen voor een lesplan of werkvorm, zoals met ChatGPT, Claude of MagicSchoolAI.
• Samenvattingen van de lesstof laten maken voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld met Brisk Teaching.

3. Augmentatie

Augmentatie gaat een stap verder dan automatiseren of aanvullen: hierbij maakt AI dingen mogelijk die voorheen praktisch onhaalbaar waren. Zo leidt de interactie tussen mens en AI tot een grotere professionele competentie van de leraar.

Voorbeelden van augmentatie met AI zijn:

• Het programmeren van gesprekstechnieken voor socratische gespreksvoering in AI om creatieve denkprocessen in gang te zetten, bijvoorbeeld met Khanmigo of School AI.
• Elke leerling een eigen adaptief oefentraject geven, dat meebeweegt met wat hij nog niet beheerst, zoals met Khanmigo, Squirrel AI, of Century Tech.
• Realtime inzicht krijgen in waar leerlingen op vastlopen tijdens het zelfstandig werken, via een AI-chatbot die leerlingen helpt en de leraar een dashboard geeft, bijvoorbeeld via School AI of Khanmigo.
• Leerlingen laten oefenen met een AI-gesprekspartner, zodat ze bijvoorbeeld in gesprek kunnen met een historisch figuur of een vreemde taal kunnen oefenen in gesproken dialoog, zoals met Character.ai voor Educators of Khanmigo.
• Complexe data over leerprestaties over een heel jaar laten analyseren om patronen te ontdekken die anders niet zichtbaar zijn, zoals met Century Tech of Squirrel AI.

Meer weten?

• Ben je op zoek naar alternatieven voor de generatieve AI van de grote techbedrijven? Kijk eens naar initiatieven zoals de open taalmodellen Apertus of OLMo, de privacyvriendelijke platforms Duck.ai of Lumo of de duurzame AI-tool Ecosia.
• De Handreiking AI in het onderwijs van Kennisnet helpt je stap voor stap verder bij het bewust en verantwoord inzetten van AI op school.
• Kennisnet schreef meer over De kansen en risico’s van generatieve AI in het onderwijs.
• 5 x dit betekent ChatGPT voor jouw lespraktijk.
• Wat kun je als leraar met AI?