Gamification: hoe gebruik je spelelementen in de les?

Kennisnet | 24 augustus 2017

Met ‘gamification’ gebruik je spelelementen in je onderwijs om leerlingen beter te laten leren. Gamification wordt al veel in het onderwijs ingezet. Leerlingen die werken met digitale oefenprogramma’s kunnen bijvoorbeeld muntjes verdienen, of plantjes waarmee ze een tuin kunnen onderhouden. In het mbo spelen leerlingen bijvoorbeeld serious games waarin zij te maken krijgen met virtuele opdrachtgevers en hun medewerkers.
Leerlingen in het po zitten rond de tafel met tablets voor hen

Bij gamification in het onderwijs zetten leraren spelelementen in om leerlingen beter te laten leren. Denk aan raadsels, beloningen, opdrachtkaarten of lastige spelregels.

Een gewone leersituatie heeft in zekere zin al iets weg van een spel. De leerling probeert iets te bereiken waarvoor hij moet oefenen of een lastige taak moet volbrengen. De leraar zorgt ervoor dat de leerling de juiste middelen tot zijn beschikking heeft om de taak te volbrengen en dat de leerling precies voldoende wordt uitgedaagd om gemotiveerd te blijven en tegelijkertijd voldoende te leren.

Als leraren gamification bewust inzetten in hun lessen, doen ze dat om bepaalde effecten van games ook te bereiken in de klas, bijvoorbeeld een verhoogde motivatie, betrokkenheid of concentratie van leerlingen.

Wat zijn de effecten van gamification in het onderwijs?

Uit een analyse van de Kennisrotonde blijkt dat spelelementen in het onderwijs in het algemeen leiden tot meer betrokkenheid en motivatie van leerlingen. Uit het beschikbare wetenschappelijk onderzoek blijkt niet dat gamification ook leidt tot betere leerprestaties, behalve bij leerlingen met concentratieproblemen. Zij lijken in het leren te profiteren van game-elementen die hen helpen te focussen. Spelelementen in het onderwijs kunnen ook negatieve effecten hebben, zoals toegenomen competitie tussen leerlingen en een verminderde motivatie bij verliezers.

Voorbeelden van gamification in de les

De game Escape the classroom werd door docenten Joris Koot en Anne de Groot bedacht voor het vak biologie. Leerlingen moeten met behulp van hun biologische kennis aanwijzingen vinden om uit hun klaslokaal te ontsnappen. Inmiddels is het spel ook door andere leraren en voor andere vakken in te zetten.

Tijdens de Week van de Mediawijsheid spelen groepen 7 en 8 van de basisschool en groepen uit het speciaal onderwijs de game MediaMasters waarin zij leren over de kansen en risico’s van media.

Het inzetten van spelelementen in het onderwijs hoeft niet altijd in digitale vorm te gebeuren. Er zijn allerlei varianten denkbaar met offline materiaal en natuurlijk zijn er ook combinaties van online en offline leermiddelen te maken. Zo bedachten leraren Bart en Michiel van de Nicolaas Maesschool het Beschavingsspel: een spel waarin leerlingen een eigen beschaving op een onbewoond eiland opbouwen. Tijdens het spel gaan ze aan de slag met de kerndoelen van aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en verschillende 21e eeuwse vaardigheden. De leerlingen kunnen met presentaties over de voortgang van hun beschaving grondstoffen verdienen om de beschaving verder te laten groeien. Met die grondstoffen kunnen ze ook handel drijven met andere teams en worden ze uitgenodigd om samen te werken.

Leraren spelen niet alleen volledige games met hun leerlingen, maar zetten ook veelvuldig losse spelelementen in hun lessen in. Daarbij kun je denken aan timers, stickers, random namengenerators en (online) quizzen.

Aan de slag met gamification in de les

Om inspiratie op te doen kun je gebruik maken van bestaande kaart- en bordspellen of van digitale games. Welke verhalen en principes worden daar gebruikt? Kun je die elementen gebruiken voor je les?

Zoals voor elke leersituatie is het ook hier belangrijk om te bedenken op welke manier de leerlingen feedback krijgen. Zet je de feedback ook in als spelelement of koppel je het los?

Voor je aan de slag gaat met gamification in de les, is het goed om te bedenken wat je er precies mee wilt bereiken. Wil je leerlingen bijvoorbeeld meer motiveren, beter bij de les betrekken, of zoek je simpelweg een leuke variant om de lesstof aan te bieden? Bedenk vervolgens welke spelelementen het beste passen bij je lesdoel. Hierbij kun je denken aan:

  • Een spannend verhaal
    Een goed verhaal helpt leerlingen om zich in te leven in de game. Bevinden ze zich bijvoorbeeld ineens op een vreemde planeet? Zijn ze in de geschiedenis beland? Moeten ze hun weg naar buiten weten te vinden?
  • Beloningen
    Je kunt allerlei soorten beloningen inzetten: kaartjes, badges, stickers, knikkers, muntjes, grondstoffen, punten, aanwijzingen et cetera.
  • Opdrachten
    Zorg dat je leerlingen aan de slag gaan door ze quests, grote vragen, raadsels, speurtochten of ander soort opdrachten voor te leggen.
  • Flow
    Een goede game brengt de spelers in een ‘flow’: het spel is uitdagend, maar ook weer niet zo moeilijk dat spelers het opgeven. Probeer het juiste niveau van moeilijkheid te vinden en help leerlingen op tijd, bijvoorbeeld met hintkaartjes, aanwijzingen of een nieuw deel van de theorie.

Meer over gamification in de les

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.