praktijk
po
vo

Coöperatief leren: leren van en met elkaar

Samenwerken is een belangrijke vaardigheid om goed te kunnen functioneren in de samenleving. Met coöperatief leren kunnen leerlingen deze vaardigheid in de praktijk oefenen. Je hoeft hier niet mee te wachten tot de leerlingen in de bovenbouw zitten, maar al in groep 1 en 2 kun je ermee beginnen. Lees meer over de theorie van samenwerkend leren en de toepassing in de praktijk van po en vo.

  • Embedcode

Met coöperatief leren laat je leerlingen op een gestructureerde manier samenwerken terwijl ze in kleine, meestal heterogeen samengestelde groepen zitten. Zo leren de leerlingen niet alleen van de interactie met de leraar, maar ook van de interactie met elkaar. De ‘sterke’ leerlingen zijn model voor de ‘zwakkere’ leerlingen en helpen hen. Op hun beurt krijgen de sterke leerlingen meer inzicht in de leerstof door de uitleg die ze aan anderen geven.

Elke leerling evenveel inbreng

De werkvormen zijn zo opgezet dat alle leerlingen evenveel inbreng hebben. En dat stimuleert het leren: leerlingen zijn actief met de leerstof bezig. Ze praten er bijvoorbeeld met elkaar over, waardoor de inhoud van de stof meer betekenis voor hen krijgt. Bovendien leren de leerlingen ook beter samenwerken.

Je kunt coöperatief werken afwisselen met directe instructie, meer klassikale lesvormen en individueel werken. Bekijk hoe leraar Samira Chellah van basisschool Al Ihsaan samenwerkend leren effectief inzet met leerlingen van groep 8.

  • Embedcode

Basisprincipes GIPS

De specifieke werkvormen die bij Coöperatief Leren worden toegepast noemt men Coöperatieve Structuren. Elke structuur is ontworpen op basis van vier principes:

  • Gelijkwaardige deelname
    Voor leerlingen is duidelijk wanneer en op welke manier ze iets moeten doen.
  • Individuele aansprakelijkheid
    Alle leerlingen doen mee. 
  • Positieve wederzijdse afhankelijkheid
    Leerlingen hebben elkaar nodig om een goed resultaat te bereiken.
  • Simultane interactie
    Alle leerlingen zijn zoveel mogelijk tegelijk actief.

Dit zijn de GIPS-principes, te onthouden aan de eerste letters.

Sleutels voor coöperatief werken

Er zijn zeven sleutels die deze manier van werken succesvol maken:

  1. Didactische structuur; de werkvormen die je kiest
  2. Teams; hoe en wanneer je groepen leerlingen samenstelt
  3. Klassenmanagement; structureren van de samenwerking bijvoorbeeld met werkafspraken
  4. Teambouwers; leerlingen leren samen te werken
  5. Klasbouwers; inzetten op positieve groepsvorming
  6. Sociale vaardigheden; nodig om coöperatief  te werken en leerlingen ontwikkelen ze daardoor verder

Hieronder lees je meer over de sleutels 4 en 5: het opzetten van teambouwers en klasbouwers.

Opzetten van teambouwers

Volgens de leraar werken de leerlingen door teambouwers harder, doen ze beter hun best en ontwikkelen ze een groter verantwoordelijkheidsgevoel. De volgende aandachtspunten kunnen helpen bij het opzetten van teambouwers:

  • Stel als leraar de groepjes samen. Op die manier houd je betere controle over het leerproces.
  • Wissel de groepssamenstelling regelmatig. Zo stimuleer je samenwerking tussen verschillende kinderen.
  • Houd rekening met niveauverschillen van leerlingen. Zo stimuleer je de leerlingen om elkaar binnen groepjes inhoudelijk te helpen met de lesstof.
  • Laat de leerlingen een teamnaam verzinnen. Dit bevordert het groepsgevoel en stimuleert de samenwerking als team.

Teambouwers zijn korte activiteiten van circa vijf minuten, waar leerlingen in groepjes mee aan de slag gaan. In de video wordt als voorbeeld de vraag ‘Wat is jouw liefste wens?’ aan de leerlingen voorgelegd. De leerlingen krijgen eerst zelfstandige denktijd, waarna ze hun bevindingen delen met hun groepje. Zo krijgt iedereen de kans krijgt om zijn idee te delen en helpen leerlingen elkaar verder.

  • Embedcode

Werken met klasbouwers

Met de activiteit klasbouwers stimuleert je dat leerlingen een mening vormen over een onderwerp en die bespreken met medeleerlingen. In de video is te zien hoe dat werkt. Aan de hand van een vraag die niet per se over een schoolvak hoeft te gaan, lopen de leerlingen rond in de klas. Daardoor denken ze ook echt na over de vraag. Vervolgens praten ze er met een klasgenoot over.

Het voordeel van deze activiteit is dat ze andere kinderen, buiten hun vaste groepje, beter leren kennen. Leerlingen ontwikkelen meer respect voor elkaar en ook hun eigen zelfvertrouwen groeit, aldus de leraar in de video.

  • Embedcode

Toepassing in po en vo

Coöperatief werken kun je vanaf groep 1 van de basisschool tot en met het voortgezet onderwijs en voor alle vakkken. Niet alleen bij rekenen maar ook bij onderdelen van taalvaardigheid zoals spelling, woordenschat en begrijpend lezen. Belangrijk is dat zowel de leraar als de leerlingen enthousiast zijn en zich inzetten. In de video laat Rianne Hengst, leraar groep 1-2 op basisschool Prins Bernard in Tilburg, zien hoe zij het coöperatief leren vormgeeft voor kleuters.

  • Embedcode

Ilse van Koppen, lerares Frans op het St. Bonifatiuscollege in Utrecht, laat haar leerlingen effectief samenwerken in de les door het consequent, systematisch en doelgericht toe te passen. Haar tips: geef goed gestructureerde opdrachten, maar laat leerlingen niet permanent samenwerken. Er moet immers voldoende tijd overblijven om vaardigheden en methoden zelfstandig te oefenen. Bekijk de video met meer tips van de leraar.

  • Embedcode

Meer lezen

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Samenwerkend leren

Coöperatief Leren in de praktijk
Sleutels, domeinen en structuren binnen Cooperatief Leren.


Taakrollen bij Coöperatief Leren
In dit document staan verschillende taakrollen behorende bij het Coöperatief Leren


Uit: Praktijkgids voor de basisschool
Wat moet ik verstaan onder Coöperatief Leren? Welke structuur kan ik zien bij Coöperatief Leren? Wat levert Coöperatief Leren op voor de kinderen en voor mijzelf als leerkracht? Kan ik Coöperatief Leren inbouwen in mijn les? Hoe introduceer ik Coöperatief Leren bij de kinderen?


De invloed van vriendschap
Onderzoek naar de rol die vriendschap speelt tijdens het coöperatief leren in het basisonderwijs.


Ervaring met Coöperatief Leren
Uitleg van het GIPS-model ondersteunt met verhalen en voorbeelden uit de praktijk.


Onderzoek kenmerken Coöperatief Leren
Onderzoek observeerbare kenmerken van Coöperatief Leren.


Het concretiseren van C.L. en M.I.
Het concretiseren van Coöperatief Leren en Meervoudige Intelligentie.


Coöperatief leren volgens SLO
Coöperatief leren volgens SLO


Handleiding coöperatief leren met ZML-ki
Handleiding coöperatief leren met ZML-kinderen


Coöperatief leren in het VO
Evaluatie van een scholingsprogramma.


Coöperatief leren
Uitgangspunt van coöperatief leren is: voor instructiedoeleinden worden kleine groepen gebruikt, waarin de leerlingen samenwerken om de leerresultaten van alle betrokkenen te optimaliseren.



De Neve Hilde | 7 november 2015

Zeer interessante lectuur, zal er zeker de tijd voor nemen en dit proberen toe te passen in de klas

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.