Coöperatief leren: leren van en met elkaar

lerarenredactie | bijgewerkt op 05 maart 2019

Samenwerken is een belangrijke vaardigheid om goed te kunnen functioneren in de samenleving. Met het inzetten van coöperatief leren kunnen leerlingen deze vaardigheid in de praktijk oefenen. Je hoeft hier niet mee te wachten tot de leerlingen in de bovenbouw zitten, maar al in groep 1 en 2 kun je ermee beginnen.
Twee leerlingen werken samen.

Leerlingen die coöperatief leren, werken op een gestructureerde manier samen terwijl ze in kleine, meestal heterogeen samengestelde groepen zitten. Zo leren de leerlingen niet alleen van de interactie met de leraar, maar ook van de interactie met elkaar. Doordat de werkvormen zo zijn opgezet dat alle leerlingen evenveel inbreng hebben stimuleert dit het leren. Daardoor zijn de leerlingen actief met de leerstof bezig. Ze praten er bijvoorbeeld met elkaar over, waardoor de inhoud van de stof meer betekenis voor hen krijgt. Bovendien leren de leerlingen door de samenwerking in een groepje ook samenwerken.

Basisprincipes GIPS

De specifieke werkvormen die bij Coöperatief Leren worden toegepast noemt men Coöperatieve Structuren. Elke structuur is ontworpen op basis van vier principes:

  • Gelijkwaardige deelname, want voor leerlingen is duidelijk wanneer en op welke manier ze iets moeten doen.
  • Individuele aansprakelijkheid omdat dit wordt bereikt doordat alle leerlingen meedoen.
  • Positieve wederzijdse afhankelijkheid omdat dit wordt bereikt doordat leerlingen elkaar nodig hebben om tot een goed resultaat te komen.
  • Simultane interactie, want alle leerlingen zijn zoveel mogelijk tegelijk actief.

Dit zijn de GIPS-principes, te onthouden aan de eerste letters.

Zeven sleutels coöperatief werken

Er zijn zeven sleutels die deze manier van werken succesvol maken:

1. Didactische structuren: met welke specifieke coöperatieve werkvormen kun je Coöperatief Leren vormgeven en structureren?
2. Teams: hoe en wanneer worden groepen geformeerd?
3. Klassenmanagement: hoe managen we de coöperatieve groep?
4. Klasbouwers: hoe ontwikkel je positieve groepsvorming?
5. Sociale vaardigheden: hoe ontwikkel je sociale vaardigheden die nodig zijn bij samenwerken?
6. Teambouwers: hoe ontwikkel je teamwork?
7. Basisprincipes GIPS: hoe gebruik je de principes tijdens de coöperatieve structuren?

Meer informatie over de zeven sleutels vind je in het artikel Coöperatieve Leerstrategieën: research, principes en de praktische uitwerking van Spencer Kagan en Miguel Kagan.

Sterker door verschillen

Verschillen tussen leerlingen kun je benutten doordat je ze laat samenwerken. De ‘sterke’ leerlingen zijn immers een voorbeeld voor de ‘zwakkere’ leerlingen en zij helpen hen. Aan de andere kant leren de ’sterke’ leerlingen van de ‘zwakkere’ leerlingen doordat ze hen uitleg geven. Doordat ze samenwerken, leren de leerlingen in een groep elkaar ook beter kennen, waardoor een klimaat in de klas ontstaat waarin leerlingen elkaar waarderen, begrip voor elkaar hebben en elkaar willen helpen.

Hoge leeropbrengst

Vergeleken met meer traditionele vormen van lesgeven waarbij de leraar bijvoorbeeld klassikaal lesgeeft, krijgen leerlingen veel beurten. Bij directe instructie en klassikaal aanbieden van lesstof gaat de leraar verder met het volgende onderwerp wanneer de leerling die de beurt krijgt het juiste antwoord geeft omdat de leraar ervan uitgaat dat dit dan kan. Hij gaat er van uit dat alle leerlingen de les volgen, betrokken zijn en ook blijven. Maar bij coöperatieve werkvormen, zijn alle leerlingen tegelijk actief met de lesstof bezig. Ze krijgen hierdoor meer tijd om zich de lesstof eigen te maken en praten er samen ook over. Daardoor blijft meer kennis hangen en krijgen de leerlingen hierdoor meer inzicht in de stof.

Toepassing

Deze vorm van werken is goed te gebruiken, want bij alle vakken kun je deze vorm van werken toepassen. Dit kan niet alleen bij bijvoorbeeld rekenen maar ook bij onderdelen van taalvaardigheid zoals spelling, woordenschat en begrijpend lezen. Hierbij is het belangrijk dat zowel de leraar als de leerlingen enthousiast zijn en vervolgens ook meewerken. Meer tips vind je in de Leraar24 publicatie Praktische tips om samenwerkend leren goed toe te passen in de les.

bijlagen

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.