Praktijk

Pesten

Redactie Leraar24 | Gepubliceerd op 31 mei 2013, bijgewerkt op 23 november 2015

  • PO
  • VO
  • MBO

Pesten is een serieus en veelvoorkomend probleem van alle tijden. Hoe kunt u het adequaat herkennen en hoe kunt u het aanpakken?

Definitie
Een definitie van pesten die vaak wordt gebruikt is die van Dan Olweus: ‘Iemand wordt gepest wanneer hij of zij herhaaldelijk en langdurig wordt blootgesteld aan negatieve handelingen door één of meer personen’. Deze definitie wordt regelmatig door verscheidene bronnen aangevuld met de volgende criteria:

  • Er is sprake van een negatieve bedoeling.
  • De negatieve handelingen zijn structureel tegen dezelfde persoon gericht.
  • Er is sprake van machtsongelijkheid.

Als buitenstaander kan het gedrag van leerlingen die elkaar plagen of ruzie hebben er hetzelfde uitzien als bij pesten. Van plagen is echter sprake wanneer het gedrag niet structureel tegen dezelfde leerling gericht is en wanneer de machtsongelijkheid niet duidelijk aanwezig is. De intentie is duidelijk negatiever in het geval van pesten.

Mogelijke signalen en gevolgen
Omdat pesten vaak stiekem gebeurt en vervelend gedrag niet altijd meteen te duiden is als pesten, is signaleren soms lastig. Uitschelden of schoppen is makkelijker te signaleren dan buitensluiten of online pesten. Vaak merkt u aan de sfeer in de groep dat er iets speelt. Ook kan het gedrag van een leerling die gepest wordt een aanleiding zijn om na te gaan of er sprake is van pesten. Voorbeelden van dergelijk gedrag zijn:

  • vaak betrokken zijn bij opstootjes in de klas of op het schoolplein;
  • vaak afwezig zijn;
  • vaak met een bijnaam aangesproken worden door klasgenoten;
  • vaak klagen over hoofdpijn, buikpijn en andere soortgelijke klachten;
  • plotseling slechtere resultaten halen;
  • regelmatig als laatste gekozen worden bij het indelen van groepjes;
  • vaak alleen zijn tijdens pauzes;
  • eerder komen dan de les begint of als laatste blijven hangen;
  • extreem reageren op kleine plagerijtjes.

Pesten als groepsprobleem
Pesten lijkt iets tussen degene die pest en degene die gepest wordt, maar ontstaat in de context van een negatieve groepssfeer.
Kinderen en jongeren zijn in hun proces naar volwassenheid op zoek naar grenzen. Die ruimte hebben ze nodig om te ontdekken waar maatschappelijke en persoonlijke grenzen liggen en hoe je daarmee omgaat. In elke groep zijn normen, waarden, regels en overtuigingen en ontstaat er een hiërarchie. In het geval van gezond groepsgedrag zal iemand met afwijkend gedrag terechtgewezen worden met de bedoeling om diegene bij de groep te houden. Wordt iemand bij afwijkend gedrag terechtgewezen met de bedoeling buiten de groep gezet te worden, zodat de band tussen de anderen sterker wordt, dan kan gesproken worden van een sociaal onveilige groep. Voor iedereen in de groep is het dan onveilig, niet alleen voor degene die gepest wordt. Degenen die pesten moeten hun positie zien te behouden en zij hebben daarvoor bevestiging nodig van groepsleden. Degenen die mee lachen of zich op de achtergrond houden zijn bang zelf mikpunt te worden van het pesten. De verschillende rollen liggen namelijk niet vast; wie in een andere groep gepest is kan zelf pestgedrag gaan vertonen om te voorkomen weer de zondebok te worden.

Normaal groepsgedrag kenmerkt zich door:

  • het corrigeren van elkaar als iemand zich niet gedraagt volgens de groepsregels;
  • bij het corrigeren de intentie te hebben om de groep bij elkaar te houden.

Onveilig groepsgedrag kenmerkt zich door:

  • elkaar te corrigeren op groepsregels of normen die arbitrair zijn en die steeds weer ongunstig uitvallen voor het gedrag of het uiterlijk van een bepaalde klasgenoot;
  • gedrag gericht op het vasthouden of versterken van de eigen positie in de hiërarchie;
  • degenen die afwijken of zich niet kunnen verweren worden buiten de groep gezet.

U kunt de volgende dingen doen om invloed te krijgen op pestgedrag:

  • Realiseert u zich dat u hoe dan ook de norm bepaalt, ook als u niets doet, geen regels stelt en niet ingrijpt.
  • Neem vanaf de eerste les de leiderschapsrol in en stuur in een vroeg stadium de groepsnormering.
  • Neem signalen of klachten van leerlingen of ouders over pesten altijd serieus.
  • Vermoedt u een pestprobleem: laat betrokkenen weten dat u ziet wat er gebeurt en bied aan te willen helpen. Hou vinger aan de pols, maar grijp niet direct in. Geef leerlingen de kans het zelf op te lossen, eventueel met uw aanwijzingen.
  • Maak het leerlingen makkelijk met vragen over pesten bij u te komen en verlaag de drempel door duidelijk te zijn over hoe u hiermee omgaat.
  • Maak leerlingen bewust van hun eigen invloed op de sfeer in de groep en stuur daar ook op.
  • Erken dat ook in uw klas wordt gepest en geef toe als u even niet weet wat te doen, het zorgt voor relativering en maakt de stap naar het vragen van hulp kleiner. Pesten is een ingewikkeld proces en vindt ook nog meestal buiten uw zicht plaats. Onzekerheid met collega’s delen creëert een klimaat waarin je je kwetsbaar naar elkaar op kunt stellen, waardoor je elkaar kunt ondersteunen en samen tot oplossingen kunt komen.

Veilig schoolklimaat
Per 1 augustus 2015 zijn scholen in het primair- en voortgezet onderwijs verplicht zorg te dragen voor een veilige school. Wat betekent dit voor uw school?
De wet schrijft voor dat scholen:

  • Aan een inspanningsverplichting moeten voldoen om een actief veiligheidsbeleid te voeren;
  • het effect van het veiligheidsbeleid periodiek moeten monitoren;
  • De volgende taken bij tenminste één persoon moeten beleggen:

– het coördineren van anti-pestbeleid;
– het fungeren als vast aanspreekpunt in het kader van pesten

Meer informatie over de wet en instrumenten om vorm te geven aan deze nieuwe verplichtingen kunt u vinden op de website van Stichting School & Veiligheid. http://www.schoolenveiligheid.nl/

Online en offline pesten
Online pesten gebeurt wellicht buiten de school, maar het ruziën en pesten gaat op school door. Online en offline pesten lopen voor jongeren door elkaar. Zij maken geen onderscheid. De aanpak is hetzelfde, het signaleren is alleen lastiger. Meer informatie over de preventie van online pesten en het aanpakken hiervan kunt u vinden op de website van Stichting School & Veiligheid en bij Mijn Kind Online van Kennisnet: http://mijnkindonline.nl

Voor hulp en advies aan leerlingen
Leerlingen kunnen zowel bij Pestweb als bij de Kindertelefoon
terecht voor een luisterend oor en advies bij pesten op school.

Beeldmateriaal:
1. Klokhuis over pesten:
http://hetklokhuis.nl/onderwerp/pesten

2. Korte animatie over cyberpesten:
https://youtu.be/OBgKjpG1nZM?list=FL3J1ieoERWlG1ZoqK2p_Cbg

3. Jongeren vertellen hun ervaringen met cyberpesten:
https://youtu.be/2RN8kYoM1GY

4. Jeugdjournaal:
http://jeugdjournaal.nl/artikel/850477-je-moet-het-gewoon-niet-doen.html

Bijlagen

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering: (klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd