Leren programmeren met codekisten
Om programmeren een plek in het lesprogramma te geven, ontwikkelde het Xpeditielab van SPOVenray codekisten voor alle groepen. Ze bevatten programmeertools waarmee leerlingen leren opdrachten in kleine stappen op te delen. Ook leren ze technische problemen op een creatieve manier op te lossen. De kisten rouleren tussen verschillende scholen, zodat alle leerlingen de kans krijgen te leren programmeren.
Transcript
Deze video geeft uitleg over leren programmeren in het basisonderwijs.
Het logo van Leraar24 verschijnt in beeld.
Over de grond rijdt een robotauto naar een jongen die op zijn knieën zit. Hij pakt de robot op.
LEERLING: “Nu pakt hij ook geen ‘via’ meer.”
Yvo Willems, leraar groep 8.
YVO: “Waarom programmeren bij kinderen? Omdat kinderen met het programmeren leren om in stappen te denken. Ze leren niet te denken om meteen naar een eindstation te gaan, maar ze leren dan écht denken in stappen. Dus je begint bij stap één, dan stap twee, dan stap drie. De kinderen leren ook de gevolgen van bepaalde stappen.
Dat probeer je ook te verbinden met andere vakken. Zo heeft een groep in mijn klas het programmeren verbonden met het vak rekenen. Die zijn bezig geweest om een dierentuin te ontwerpen in vakken, waarmee ze een vaardigheid ontwikkelen, ook met het ruimtelijk inzicht. Daarbij programmeren ze een robot om door het dierentuintje heen te lopen. Dan combineer je dus het programmeren met andere vakken.”
Leerlingen Groep 8.
LEERLING 1: “Dit is Dash en die kunnen wij inprogrammeren via de iPad. En wij hebben een dierentuin gemaakt.”
LEERLING 2: “Hier heb je een programma en dan moet je zelf alles gaan opmeten, want we hadden hier heel veel bladen. Dan moet je alles gaan opmeten op hoe ver die moet rijden. Dat kan je hier allemaal aanklikken. Je kan hem ook geluid laten maken. Je kan er heel veel dingen mee.”
IVO: “De materialen waarmee mijn leerlingen werken, dat zijn de codekisten van SPO Venray. Dat zijn een drietal kisten die op dit moment rouleren binnen de pioniers van de codekisten. Dat zijn leerkrachten die de kisten gaan inzetten om te kijken wat ze ermee kunnen doen. Als dit dadelijk doorgezet kan worden, dan is het misschien mogelijk dat we ook de kisten naar andere scholen kunnen brengen, zodat de leerkrachten daar de materialen kunnen gebruiken.”
Twee jongens werken op een tablet aan les 2.
Stijn Hendriks, coördinator ICT, wetenschap en techniek.
STIJN: “Het allereerste idee was: hoe kunnen we ervoor zorgen dat al onze leerlingen, ongeacht op welke school je zit, worden voorzien van een palet aan mogelijkheden van technologie van nu. Uit dat idee is eigenlijk het idee van de pioniers ontstaan. Het bestuur en de directie gaf heel duidelijk aan: ‘We staan achter het idee, maar willen we het een kans van slagen geven, dan hebben we een aantal enthousiaste leerkrachten nodig die die kar gaan trekken’.
Vanuit die gedachte hebben we uiteindelijk een beetje teruggeschroefd. Dus we hebben niet iedere school zomaar een kist gegeven, maar zijn juist gaan kijken van welke leerkrachten kunnen we bereiken? En welke leerkrachten kunnen we faciliteren in het stukje rondom het inzetten van programmeren in de klas?”
Twee leerlingen bouwen volgens de instructies aan een lego robot. Juf Ankie Willemsen kijkt mee of alles goed gaat.
Ankie Willemsen, leraar groep 4.
ANKIE: “Ja, ze vinden het ontzettend leuk. Ze zijn heel enthousiast. Het is natuurlijk ook hartstikke leuk materiaal. Een robotje zoals Dash, die doet wat jij zegt, dat is al hartstikke leuk. Je kunt hem gewoon alles laten doen wat jij eigenlijk wilt. Dus je kunt hem vooruit laten rijden. Je kunt hem achteruit laten rijden. Je kunt hem laten dansen zelfs. Je kunt lichten aan geven. En ja, dat is gewoon voor de kinderen heel aantrekkelijk. Ze worden er heel erg enthousiast van om daarmee aan de slag te gaan en steeds weer nieuwe dingen te proberen en uit te vinden. Zo van: ‘Oh, wat kan ik hem nog meer laten doen’. Dus ze gaan er gewoon heel enthousiast mee aan de slag.”
IVO: “Mensen denken vaak bij programmeren aan mensen die alleen maar achter de computer zitten en daarbij scripts gaan schrijven, zodat een robot een bepaalde opdracht uitvoert. Maar dat is allang lang niet meer zo. Tegenwoordig is het programmeren ook dat ze vanuit de creatieve kant bekeken gaan worden. Waarbij kinderen op een creatieve manier een opdracht gaan oplossen en daarbij met behulp van programmeertaal de opdracht uiteindelijk tot een goed succes kunnen maken. Dan combineer je dus ook creatieve vakken met het programmeren. Dan zijn de kinderen ook op een creatieve manier bezig.
Ik heb ook wel wat tips voor de mensen die hier mee willen gaan beginnen. Ga eens online kijken naar verschillende websites waarbij je heel makkelijk online kan programmeren. Ga eens zelf ervaren hoe dat werkt en geef daarnaast de opdracht aan de kinderen om ook naar die website te kijken. Je zult versteld staan van hoe snel kinderen het tot zich nemen en jou dadelijk kunnen gaan uitleggen hoe het werkt.
Als jij dat interessant vindt, dan zijn er dus nog genoeg mogelijkheden om materialen aan te schaffen. Om echt met fysiek materiaal aan de slag te gaan en het programmeren aan te bieden aan de kinderen.
Ik raad het zeker aan om hiermee te beginnen, omdat de kinderen zo enthousiast erover zijn. In mijn groep, maar ook in de andere groepen waar deze kinderen de opdrachten hebben uitgevoerd. Ik zou alleen maar kunnen zeggen: ‘Ga het starten en blijven doen.”
Op een witte achtergrond staat het logo van Leraar 24: een uitroepteken dat op zijn kant ligt. De tekst leraar 24 staat horizontaal in de steel weergegeven. De punt lijkt op een powerknop.
Leraren die affiniteit hebben met ict, wetenschap en techniek introduceerden de codekisten op verschillende scholen van SPOVenray. Deze pioniers verkenden eerst de mogelijkheden van de materialen in hun eigen klas en deelden vervolgens hun ervaringen met de rest van het team. In de video vertellen pioniers, Yvo Willems, leerkracht groep 8 van basisschool De Meulebeek en Ankie Willemsen, leerkracht groep 4 van basisschool Petrus Banden, over hun ervaringen met de codekisten van het Xpeditielab.
Programmeren in de klas
Bij programmeren maken leerlingen maken leerlingen een spel, website, robot of programma aan de hand van een reeks instructies. Hierdoor leren leerlingen logisch, creatief en probleemoplossend denken. De codekisten voegen iets toe aan de reguliere vakken en worden niet als extra vak ingezet. Dit voorkomt een overvol lesprogramma, vertellen Willems en Willemsen. In de codekisten zitten zowel digitale als niet digitale materialen, zoals robots, programmeerbare lego, bordspellen, kant-en-klare lessen en materialen waarmee je games ontwerpt.
Willems integreert de progammeertools zoveel mogelijk in zijn reguliere lessen. In de video zie je dat hij het programmeren van robots koppelt aan een rekenles. Naast het leren coderen, oefenen de leerlingen diverse rekenvaardigheden, zoals het meten van oppervlakten en ruimtelijk inzicht. Wil je deze les ook geven? Download de uitgewerkte les.
Willemsen biedt de codekisten aan tijdens de spelinloop in de ochtend en het wekelijks spellencircuit. Tijdens deze momenten werken leerlingen al met verschillende educatieve spellen, waardoor Willemsen de codekisten alleen als nieuw onderdeel hoeft toe te voegen. In circuitvorm maken leerlingen spelenderwijs kennis met alle materialen uit de codekist. De leerlingen werken in tweetallen, waarbij een leerling al ervaring heeft met een van de materialen. Zo kunnen de tweetallen zelfstandig aan het werk.
Programmeren bevordert creatief denken
Willems koppelt programmeren graag aan creatieve vakken. Ook zet hij de materialen in tijdens projecten voor ontwerpend leren. Zo leren leerlingen met de materialen om (technische) problemen op een creatieve manier op te lossen.
Enkele tips van Willems waarmee je programmeeractiviteiten koppelt aan creatieve vakken:
- Schrijf een creatief dierenverhaal met het programma Scratch.
- Maak muziek met Makey Makey of programmeer een zelfbedachte dans.
- Bouw 2D games en ontwerp daarbij eigen karakters met Bloxels.
Lesideeën om te leren programmeren
Ook zonder codekisten kun je in de klas aan de slag met programmeren. Lees de drie tips met veel praktische (gratis) programmeeractiviteiten voor de basisschool.
Tip 1: CodeKinderen
Op de website van CodeKinderen vind je allerlei activiteiten rondom programmeren. Je hebt verschillende soorten opdrachten, zowel digitaal als niet digitaal.
Tip 2: Digi-Doeners van FutureNL
FutureNL ontwerpt verschillende digitale doe-opdrachten, ook gericht op programmeren. Ga naar de website van FutureNL voor de Digi-Doeners van groep 1 tot en met groep 8.
Tip 3: GameWizards
GameWizards laat kinderen kennismaken met apps en websites waarmee je zelf kunt programmeren. Ga naar de website voor meer dan 150 mogelijkheden.
Meer weten?
- Wil je op een planmatige wijze aan de slag met programmeren in de klas? Bekijk de leerlijn programmeren voor het basisonderwijs van Onderwijsgroep Fier en Stichting OPONOA.
- Lees meer over de effecten van programmeren op het probleemoplossend vermogen van leerlingen bij de Kennisrotonde.
- Kennisnet ontwikkelde een workshop Computational Thinking voor leraren. Hierin wordt uitgelegd wat het belang van Computational Thinking is.
- Er zijn veel materialen om te programmeren met kinderen. SLO heeft een overzicht van links, lesideeën en materialen. Ook op mediawijsheid.nl vind je een uitgebreid overzicht.
- Beluister de podcastaflevering waarin Felienne Hermans, ambassadeur van programmeeronderwijs, en Remco Pijpers, adviseur digitale geletterdheid, met elkaar in gesprek gaan over hun mening over programmeren. Felienne Hermans ontwikkelde ook de codeertaal Hedy, waarmee je leerlingen eenvoudig leert programmeren.