onderzoek
po
vo

Leesmotivatie: investeren in de wil om te lezen

Nederlandse leerlingen zijn steeds minder gemotiveerd om te lezen. Bijna een op de vier kinderen beheerst aan het einde van de basisschool niet het streefniveau van begrijpend lezen. Om goed te leren lezen is het belangrijk om veel leeskilometers te maken. Daarvoor is leesmotivatie essentieel. Wat kun je als leraar doen om die leesmotivatie te bevorderen?

Kinderen zitten in een kring met een boek op schoot

De leesmotivatie van leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs kun je op verschillende manieren stimuleren. Dit kan bovendien tot positieve effecten op leesvaardigheid leiden, zo hebben verschillende onderzoeken laten zien.

Het is niet voldoende om leesmotivatie te bevorderen met alleen het vergroten van het boekenaanbod of verhogen van de leestijd in de klas. En door het inzetten van externe beloningen via een beloningssysteem kan de leesmotivatie van leerlingen zelfs afnemen! Wat juist wel blijkt te werken, zijn aanpakken die zich richten op het bevorderen van het zelfvertrouwen en/of op redenen om te lezen.

Bevorderen van het zelfvertrouwen om te lezen

Om het zelfvertrouwen van leerlingen te vergroten, kan het allereerst helpen om lesmateriaal te kiezen dat goed aansluit bij het leesniveau van de leerling. Door daarnaast in kleine groepjes te oefenen met het gebruik van leesstrategieën (bijvoorbeeld voorspellen, vragen stellen, samenvatten) en met vloeiend lezen, kun je kinderen laten ervaren dat inspanning loont en dat strategieën belangrijk zijn om de leesvaardigheid te verbeteren. Met andere woorden: succesbeleving en het vergroten van de leesvaardigheid kunnen ertoe leiden dat leerlingen meer gevoel van controle krijgen en daardoor een positievere houding ontwikkelen ten opzichte van lezen.

Activiteiten gericht op redenen om te lezen

Er zijn diverse manieren waarop je in de leesinstructie en met leesactiviteiten aandacht kunt besteden aan redenen om te lezen. Een aantal elementen blijkt met name effectief om de leesmotivatie te bevorderen:

Interesse

Probeer leesteksten zoveel mogelijk aan te laten sluiten bij de interesse van leerlingen. Je kunt bijvoorbeeld met een korte vragenlijst de interesses van leerlingen peilen en vervolgens (samen met de leerlingen) leesteksten zoeken die daarbij aansluiten. Om leerlingen te helpen kiezen, kun je boeken binnen een bepaald thema verzamelen en aanbieden. Ook kun je leerlingen helpen om hun interesse geleidelijk te verbreden door boeken aan te raden die lijken op eerder gelezen boeken of met thema’s waarin een leerling interesse heeft. Een andere manier om leerlingen te helpen is door stukken uit boeken voor te lezen als voorproefje. Op die manier kun je op een laagdrempelige manier de interesse wekken voor een nieuw boek.

Autonomie

Door leerlingen gevoel van controle en zelfstandigheid te geven, kunnen leerlingen meer gemotiveerd raken. Dit kan bijvoorbeeld door leerlingen zelf teksten of boeken te laten kiezen. Uiteraard is het dan wel belangrijk om te coachen in het kiezen van boeken, zodat deze qua onderwerp en niveau matchen met de leerling. Een andere manier om de leerlingen meer autonomie te geven is door hen ideeën te laten aandragen voor de inhoud van de lesactiviteiten of door ze zelf een samenwerkingspartner te laten kiezen.

Sociale motivatie

Sociale interactie en een gevoel van verbondenheid zijn belangrijk gebleken om de leesmotivatie te bevorderen. Zo kan het effectief zijn om regelmatig tijd in de klas te besteden aan het samen praten over boeken. Discussiëren over boeken helpt om te controleren of de leerlingen het verhaal goed begrepen hebben en om verdere verdieping op het verhaal te bieden. Bovendien stimuleert het de wil om te lezen. Je kunt leerlingen daarnaast aanmoedigen om samen met klasgenoten, vriend(innet)jes of samen met ouders te lezen. Ze kunnen om de beurt of samen vragen beantwoorden over het boek of activiteiten uitvoeren die aansluiten bij de gelezen tekst. Ook kan het helpen om ouders te stimuleren hun kinderen thuis aan te moedigen om te lezen.

Praktische voorbeelden om leesmotivatie te bevorderen

Op leraar24.nl staat een aantal artikelen met voorbeelden uit de lespraktijk van hoe je de motivatie van leerlingen om te lezen kunt bevorderen:

Meer onderzoek naar leesmotivatie

Binnen het onderzoeksprogramma Tel mee met taal heeft het NRO onderzoek laten uitvoeren naar leesbevordering in het (v)mbo. Er bestaan grote verschillen in taal- en leesvaardigheid en leesmotivatie tussen leerlingen in het (v)mbo. De onderzoekers hebben handreikingen en andere materialen voor leraren ontwikkeld, om meer rekening te houden met deze verschillen. Deze materialen kun je vinden bij het kennisinstituut voor taalontwikkeling iTTA.

Thema

Curriculum

Onderwerpen

Nederlands



Stef Severt, redactie Leraar24 | 11 augustus 2020

Voor wie meer wetenschappelijke onderbouwing wil: zie het uitklapmenu bij 'Referenties'.


Martin Bootsma | 7 augustus 2020

Ik zou graag de wetenschappelijke onderbouwing van de hierboven gepubliceerde tekst kennen. Kunt u de bronnen hiervan delen?


Joost Hulshof | 7 augustus 2020

Ik lees "Met deze wetenschappelijk onderbouwde tips stimuleer je de leesmotivatie van leerlingen in het vo en po! #leesoffensief". Waaruit zou die wetenschappelijke onderbouwing blijken?

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.