Van taal tot rekenen: hier koppelen scholen alles aan digitale geletterdheid
De basisscholen van SPO Venray werken vakoverstijgend aan digitale geletterdheid. Alleen de komst van een techniekplein en een expeditielab bleek niet voldoende om digitale geletterdheid naar een hoger plan te tillen. “Ik verweef digitale geletterdheid met de rest van mijn onderwijs en hoef er zo niet nog een vak bij te geven.”
Leraren Linda van Leuken en Joost Peeters laten in deze video zien hoe zij vakoverstijgend werken aan leerdoelen rond digitale geletterdheid. En Stijn Hendriks (ict-, wetenschap- en techniekcoördinator) vertelt welke ondersteuning ze daarbij krijgen.
Transcript
Een video van Leraar24 en Stichting Primair Onderwijs Venray over digitale geletterdheid in het onderwijs.
Aan het woord komen:
- Stijn Henriks, IWT-coördinator SPO Venray
- Joost Peeters, leraar groep 4/8 BS De Klimboom
- Linda van Leuken, lerares groep 1/2 pc Daltonschool De Hommel
De sprekers richten zich tot de camera. De video wordt ondersteund met beelden van lessen in de klas.
Beeldtekst:
Digitale doeners, Stichting Primair Onderwijs Venray
STIJN: “Mijn naam is Stijn Hendriks. Mijn rol binnen SPO Venray is bovenschools ICT, wetenschap en techniek coördinator. Dat zegt het eigenlijk al. Ik ben eigenlijk heel veel bezig om te zorgen hoe we dat stukje ICT, wetenschap en techniek in het onderwijs een plekje kunnen geven.
Een klaslokaal waar leraar Joost bezig is met een les.
JOOST: “Grafieken maken is iets wat jullie eigenlijk al gehad hebben. En ik wil dit eigenlijk uitbreiden naar grafieken maken digitaal.
Joost richt zich tot de camera.
JOOST: “Ik houd mij bezig met digitale geletterdheid omdat naar mijn mening de digitale geletterdheid in de toekomst steeds belangrijker wordt als skill voor leerlingen. In de les van vandaag, wat een rekenles was over het maken van grafieken, heb ik ze laten ervaren dat het handmatig maken van een grafiek zoveel meer tijd kost dan het maken van een grafiek via een spreadsheet.”
Joost toont zijn klas een spreadsheet op een digiboard. Met één klik op de knop verandert hij een tabel naar een grafiek.
JOOST: “Vooraf kijk ik wat het doel van de les is
en ik zoek dan daar een digitaal geletterdheidsdoel bij wat daarbij past en aansluit. Wat het oplevert is dat je niet een tweede vak erbij hoeft te doen. Je kunt rekenen en digitale geletterdheid combineren. Waardoor je uiteindelijk gewoon tijdwinst in je lesprogramma hebt.”
Joost zit naast een leerling.
JOOST: “Als je de techniek goed beheerst, scheelt je dat werk.”
STIJN: “Waar wij in geloven is dat digitale geletterdheid
een onderdeel moet zijn van het het lespakket. We begrijpen ook dat het hedendaagse onderwijs vraagt om heel veel andere zaken. Het is natuurlijk lastig voor een leraar om
daar enerzijds invulling aan te geven, maar ook… Het start vaak ook met: welke beelden hebben we daar dan bij? Want digitale geletterdheid is natuurlijk een enorm groot begrip.
De manier hoe wij dat aan het doen zijn is: we proberen enerzijds te zorgen voor een aantal kaders voor onze collega’s en onze leerlingen. En anderzijds ook te zorgen voor een heel rijk aanbod. En dat rijke aanbod kan zijn in materialen, maar het gaat ook om expertise in huis halen of extern opzoeken. En op die manier te gaan kijken: hoe kunnen we nou dat stukje IWT, hoe kunnen we dat nou in het onderwijs krijgen?
De gevel van pc Daltonschool De Hommel.
Juf Linda zit op de grond en speelt een spel met twee leerlingen.
LINDA: “Wat deed hij? Draaien en terug?”
Linda richt zicht tot de camera.
LINDA: “Als ik een thema voorbereid dan ben ik altijd aan het kijken naar welke doelen wil ik nou in mijn thema bereiken, behalen, aandacht aan besteden. Dat zijn onder andere de taal- en rekendoelen. Die kent iedereen, maar er zijn tegenwoordig ook digitale doelen. En hoe kan ik er dan ook voor zorgen dat dat doel geen losstaand doel is? Maar die wil ik dan weer pakken bij bepaalde taal- of rekendoelen. Zodat het één geheel is en geïntegreerd is en dus ook meteen betekenis heeft voor alle kinderen.”
Een leerling tikt op een Ipad om een opdracht te horen. Achter haar hangt een magneetbord met poppetjes die te combineren zijn met verschillende kapsels en accessoires.
IPAD: “Het meisje met de gele trui, heeft prachtige roze krullen.”
LINDA: “Vandaag in de takentijd hadden we drie opdrachten waarbij digitale geletterdheid geïntegreerd was. Eén opdracht is een kritische luisteropdracht waarbij kinderen met een iPad een QR-code scannen en vervolgens luisteren naar een verhaal, naar opdrachten. En de kapsels en de accessoires bij de juiste mensen moesten hangen.
De tweede opdracht zat geïntegreerd in het spel. Dat is het besturen of bedienen van een kassa met daarbij de cijfers en het afrekenen met een pinpas en een pincode.
En de laatste opdracht is met een bluebot. En met die bluebot moesten ze dobbelen om vervolgens een puzzelgezicht te maken. En het taaldoel wat daaraan gekoppeld is, is het werken van boven naar beneden en van links naar rechts werken.”
Linda hurkt bij twee leerlingen en bekijkt het resultaat van combinaties op het magneetbord.
LINDA: “Goed gedaan!”
STIJN: “Wat je bij Linda en Joost hebt gezien, zijn hele mooie voorbeelden zoals wij dat noemen, hoe wij een les willen SWITCHEN. En de term SWITCH staat voor SPO Venray, Wetenschap, ICT, Techniek, Cultuur en Houding. En dat laatste woord, daar gaat het om. Hoe kunnen we werken
aan de houding van die docent? Hoe kunnen we werken aan de houding van de leerling ten opzichte van allemaal van dit soort elementen. En hoe kunnen we dat dan zo betekenisvol maken dat het onderwijs daar ook rijker van wordt? En dat de leerling ook daadwerkelijk digitaal geletterder wordt of wat meer affiniteit krijgt met bepaalde beroepsgroepen.”
Joost staat in zijn klas en stelt de leerlingen een vraag.
JOOST: “Wat was het andere diagram die je had kunnen gebruiken?”
Joost buiten de klas.
JOOST: “In het begin kost dat wat tijd, maar je wordt er steeds handiger in. Met name als je de spullen die je ontwikkelt goed opslaat en vervolgens ook deelt met collega’s, dan is het uiteindelijk maar een fluitje van een cent. Net zoveel als dat je een normale les voorbereidt.”
LINDA: “Kinderen vinden het gewoon heel erg leuk om digitaal bezig te zijn, maar daarbij ook te kunnen spelen. En het jonge kind leert nou eenmaal door te spelen. En je ziet het enthousiasme op de gezichten of als ze met de robot aan het spelen zijn en: yes, het is gelukt! Dus ja, vooral succeservaringen opdoen.”
Joost zit gehurkt naast een leerling en kijkt mee op haar beeldscherm.
JOOST: “Mijn tip aan leerkrachten die ook hiermee willen beginnen, is dat je rustig moet beginnen met, ik noem maar voorbeeld, één les in de week een digitaal geletterdheidsdoel erbij te pakken. En start dan met een onderwerp waar je jezelf capabel in voelt.”
LINDA: “Ga jezelf ook eerst verdiepen. En als jij zeker bent dan kun je de kinderen ook veel beter meenemen.”
JOOST: “De tweede tip die daarbij hoort is dat je good practices kan verzamelen en daarmee collega’s gaat enthousiasmeren.”
STIJN: “Ga op zoek naar mensen om je heen die dezelfde kansen zien om hiermee aan de slag te gaan. Durf een investering te doen. Vaak wordt er opgezien dat het duur is
of dat iets lastig is om eraan te komen. Maar door een investering te doen krijg je wel waarschijnlijk de motivatie om
er iets van te gaan maken. En zeker als je dan met meerdere dat gaat aanvliegen, dan hou je elkaar ook scherp en kun je proberen er een succes van te maken.”
Linda in de klas tegen haar leerlingen die op de grond spelen en werken.
LINDA: “Willen jullie het nog een keertje doen?”
LEERLING: “Ja!”
LINDA: “Digitale media is gewoon overal. En waarom niet
meteen bij een kleutergroep, waar ik lesgeef, het ook helemaal integreren in het onderwijs. Dit is gewoon de huidige wereld.”
Op een witte achtergrond staat het logo van Leraar24: een uitroepteken dat op zijn kant ligt. De tekst Leraar24 staat horizontaal in de steel weergegeven. De punt lijkt op een powerknop. Onder het logo verschijnt: www.leraar24.nl
Alleen de komst van een techniekplein en een expeditielab bleek bij SPO Venray niet voldoende om digitale geletterdheid naar een hoger plan te tillen. Stijn Hendriks, ict-, wetenschap- en techniekcoördinator, legt uit hoe de scholengroep te werk is gegaan. “We hebben een uitgebreide visie ontwikkeld waarin de middelen, zoals het Xpeditielab, en de menselijke kant met elkaar zijn verbonden. Met een speciaal team hielden we ons bezig met professionaliseren, inspireren, kennisdeling en ontwikkelen.”
Digitale geletterdheid koppelen aan andere vakken
Om het begrip digitale geletterdheid concreet te maken, zijn er tools en kaders nodig, legt Hendriks uit. “Binnen onze stichting noemen we dat een les SWITCHen. De afkorting staat voor SPO Venray (S), wetenschap (W), ict (I), techniek (T), cultuur (C) en houding (H). Het is een aanpak met duidelijke kaders voor de doorlopende leerlijn digitale geletterdheid. Met deze aanpak kunnen leraren de leerdoelen rond digitale geletterdheid koppelen aan de leerdoelen van de andere vakken. Een bestaande methode-les wordt zo verrijkt met technologie, techniek of cultuur.”
De scholen van SPO Venray hebben door deze aanpak toegang tot een rijk aanbod van materialen en expertise op het gebied van digitale geletterdheid. Dat maakt dat de visie op digitale geletterdheid breed wordt gedragen door de leraren.
Tijdwinst
Het vakoverstijgend werken aan leerdoelen rond digitale geletterdheid levert leraar Joost Peeters van groep 4 op basisschool De Klimboom tijdwinst op. “Ik verweef digitale geletterdheid met de rest van mijn onderwijs en hoef er zo niet nog een vak bij te geven.” Ook leraar Linda van Leuken van groep 1/2 van basisschool De Hommel is positief over het koppelen van leerdoelen digitale geletterdheid aan die van taal- en rekenonderwijs. “Mijn lessen krijgen meer betekenis als alle werkvormen een geheel vormen.”
Activiteiten zonder scherm
Bij het inzetten van de leerdoelen rond digitale geletterdheid wordt rekening gehouden met bijvoorbeeld de schermtijd van de jongste leerlingen. Hendriks: “Zo worden iPads in de kleuterklassen alleen doelgericht ingezet voor activiteiten, en juist door te zorgen voor een rijk leeraanbod met verschillende soorten technieken, kun je veel activiteiten zonder scherm aanbieden. Denk bijvoorbeeld aan werken met de Blue-Bot.”
Hulpkaarten
Stijn Hendriks legt uit dat zijn team alle digitale competenties voor leerlingen op een rij heeft gezet. “Zo is onze leerlijn digitale geletterdheid ontstaan. Deze vertalen we naar hulpkaarten die alle leraren kunnen gaan gebruiken. Momenteel zijn we bezig met het onderzoeken naar de behoefte en de toepasbaarheid ervan.”
In de serie ‘Digitale Doeners’ brengen we voorlopers in beeld die enthousiast zijn over digitale technologieën en daarmee het onderwijs willen inspireren.
Meer weten?
- De Wegwijzer digitale geletterdheid van Kennisnet helpt scholen op weg om digitale geletterdheid een plek te geven in het onderwijs.
- Ontdek hoe andere scholen omgaan met digitale geletterdheid en welke domeinen hieronder vallen.
- Samen met vakdidactici, scholen en onderwijsorganisaties heeft SLO definitieve kerndoelen digitale geletterdheid voor burgerschap en digitale geletterdheid opgeleverd. In deze nieuwe kerndoelen valt het onder de basisvaardigheden, waarmee het onderdeel wordt van het curriculum.
- In de eerste aflevering van ‘Digitale Doeners’ laat Astrid van der Zon zien wat de Technotheek Westland te bieden heeft, en hoe materialen kunnen bijdragen aan digitale geletterdheid. In de tweede aflevering vertelt hoogleraar Felienne Hermans hoe zij het vak Modelleren en Programmeren introduceerde op het Codasium, onderdeel van het Lyceum Kralingen.
- Het Expertisepunt digitale geletterdheid brengt vraag en aanbod rond digitale geletterdheid samen voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs en lerarenopleidingen.
- Kijk bij het Expertisepunt digitale geletterdheid het wetenschapscollege van universitair docenten Björn Wansink, David van Alten en Saro Lozano Parra (Universiteit Utrecht) over de rol van digitale geletterdheid binnen wereldoriënterende vakken.
- Zoek je manieren om digitale geletterdheid op een structurele manier te laten aansluiten op je huidige lessen? In het Handboek digitale geletterdheid van Kennisnet vertellen leraren uit het po en vo hoe zij digitale geletterdheid op een slimme manier integreren in hun onderwijs.
- Digitale geletterdheid wordt een verplicht onderdeel van het curriculum, met bijbehorende kerndoelen. Bij SLO is te lezen wat dit inhoudt voor het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs.
- Leraren die hun ict-vaardigheden willen professionaliseren kunnen aan de slag met de Handreiking professionalisering ict-bekwaamheid van Kennisnet.
