De fases van spel bij kleuters

Kleuters leren meer van de wereld om zich heen door te spelen. Spelen draagt ook bij aan de taalontwikkeling en de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Chantal Weijers, leerkracht en Specialist Jonge Kind, laat zien hoe zij het spel van de jongste leerlingen begeleidt. 

Bij de spelontwikkeling van kleuters zijn verschillende fases te onderscheiden. Het gaat om:
1. manipulatief spel of het experimenteren met de handen
2. zintuiglijk sensopatisch spel, waarbij leerlingen vooral voelen
3. effectspel, waarbij leerlingen kijken naar het effect van hun spel
4. oefenspel
5. esthetisch spel of ordenen
6. doen-alsof-spel of de rolgebonden handeling
7. rollenspel

Spelen in een thema

Chantal Weijers, leerkracht groep 1en 2 en Specialist Jonge Kind op Kindcentrum Helmgras legt in bovenstaande video meer uit over de verschillende fases van spelontwikkeling. “Vooral de laatste fase, het rollenspel, draagt bij aan de taalontwikkeling en de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Wij spelen in de onderbouw zes tot acht weken in een thema. Nu is dat bouwen, in de breedste zin van het woord. We bieden alle vormen van spel binnen dat thema aan en koppelen er taal- en rekendoelen aan. Zo ontwikkelen leerlingen meerdere vaardigheden tegelijk. Het is spelend leren binnen een duidelijke context.”

Taal gebruiken in spel

Taal speelt een belangrijke rol, vertelt Weijers: “We willen dat het thema echt gaat leven bij de kinderen. Tijdens het uitwerken van een thema stellen we vast welke woorden en begrippen ze moeten leren. Bij het thema bouwen waren dat woorden als: bouwhelm, waterpas, schroevendraaier en winkelmandje.

We willen vooral dat leerlingen die woorden in hun eigen taal opnemen. Afhankelijk van het niveau van je klas kun je ook wat moeilijkere woorden toevoegen, zoals energieneutraal of zonnepaneel. Voor de jongste leerlingen en de NT2-leerlingen teken ik de begrippen en leg ik uit wat de woorden betekenen.”

Van rollenspel tot stoepkrijt raspen

De verschillende fases van spel bestaan naast elkaar, er is geen opwaartse leerlijn. Chantal Weijers: “Een leerling ontwikkelt zich steeds meer in het spel en daardoor kan er een volgende fase worden toegevoegd. Een leerling kan ook teruggrijpen op een andere spelfase. Wij hadden bijvoorbeeld een verfwinkel op het plein, waarin leerlingen speelden dat ze verf gingen kopen. Andere leerlingen raspten het stoepkrijt en mengden het met water tot verf. De leerlingen waren bezig met een rollenspel, maar ze waren ook zintuiglijk aan het spelen. Sommigen vonden het heerlijk om dat zintuiglijke spel weer op te pakken.”

Samen met je leerlingen verkennen

In de kringgesprekken worden de dagelijkse spelmomenten uit het thema besproken. Chantal Weijers: “Ik vraag de leerlingen bijvoorbeeld of er vandaag veel klanten in de winkel waren.” 

Spelen in een thema is een goede manier om de spelontwikkeling van kleuters te verrijken, vindt Weijers. Haar gouden tip als je hiermee aan de slag wilt? Verken een thema samen met je leerlingen. “Voor het thema bouwen had ik al wat onderwerpen in mijn hoofd, maar de leerlingen bleken vooral gefascineerd door de machines waarmee gebouwd wordt. Dat heb ik toen in het thema verwerkt. Ik wilde bijvoorbeeld een telopdracht met spijkers en hamers doen, daar zit nu ook een hijskraan bij. Het ging me om het leerdoel tellen, hoe we dat uitvoeren, maakt mij niet uit.”

Meer weten?

• Lees op de Kennisrotonde hoe je met goed ingerichte speelhoeken en regels de leerdoelen van het spelen kunt bereiken.
• Lees het artikel Wat is het belang van spel bij jonge kinderen?
• Hoe je met een spelscript het rollenspel stimuleert, met veel praktische tips en voorbeelden.
• In het artikel Daag kleuters uit in de bouwhoek lees je hoe je kleuters stimuleert in de bouwhoek.
• Lees hoe je speelhoeken uitdagend kunt maken.
• Van loose parts tot ongevormde materialen: hoe verrijk je de leeromgeving van kleuters met het juiste ontwikkelingsmateriaal?